Tránh tình trạng lạm phát văn bản dưới luật ở cấp cơ sở

Phân định rõ hơn thẩm quyền giữa HĐND và UBND

Các ĐBQH cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật; đánh giá cao dự thảo Luật đã có những bước chỉnh lý quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao phản ứng chính sách và gắn kết việc xây dựng với tổ chức thực thi pháp luật.

Tán thành với việc tiếp thu, giải trình về cơ chế Chính phủ ban hành nghị quyết điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) ghi nhận, dự thảo Luật đã thiết kế cơ chế kiểm soát chặt chẽ từ khâu xem xét đề xuất, thẩm định, thẩm tra đến theo dõi kết quả thực hiện và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý kịp thời tình huống cấp bách, đồng thời vẫn bảo đảm được vai trò của Quốc hội và tính ổn định của hệ thống pháp luật cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh tại Điều 22 dự thảo Luật, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang nêu thực tiễn, một số địa phương vẫn còn lúng túng trong xác định thẩm quyền quy định các vấn đề chưa được văn bản cấp trên giao; ranh giới giữa cụ thể hóa văn bản của Trung ương với việc đặt ra các quy định mới cũng như xác định thẩm quyền ban hành chính sách đặc thù phù hợp với khả năng cân đối ngân sách, nhất là xác định ranh giới giữa thẩm quyền của HĐND và UBND cấp tỉnh.

Để có cơ sở pháp lý rõ ràng, tạo điều kiện thuận lợi cho chính quyền cấp tỉnh trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị, dự thảo Luật cần có khái niệm, tiêu chí xác định biện pháp đặc thù; phân định rõ hơn thẩm quyền giữa HĐND và UBND; bảo đảm thống nhất với các quy định về phân cấp, phân quyền tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các luật chuyên ngành có liên quan.

Đồng thời, phải đề ra nguyên tắc yêu cầu các luật chuyên ngành khi giao thẩm quyền quy định chi tiết cần xác định rõ chủ thể là HĐND hay UBND; bổ sung nguyên tắc phân định thẩm quyền trong trường hợp nếu văn bản cấp trên còn giao chung thì theo hướng HĐND sẽ quy định cơ chế, chính sách, phân bổ ngân sách, tổ chức bộ máy, biên chế, nghĩa vụ và quyền lợi trực tiếp của cá nhân, tổ chức trên địa bàn, còn UBND chỉ quy định các nội dung mang tính tổ chức thực hiện, điều hành tại địa phương.

Cụ thể hóa cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý cho cán bộ lập pháp

Khoản 3 Điều 23 dự thảo Luật quy định, UBND cấp xã ban hành quyết định để quy định những vấn đề được luật, nghị quyết của Quốc hội giao (điểm a) và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp (điểm b).

Ghi nhận điều này nhằm bảo đảm tính chấp hành và điều hành quản lý hành chính nhà nước ở cơ sở, song, ĐBQH Vũ Hồng Luyến (Hưng Yên) cũng cho rằng, việc trao thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho cả HĐND và UBND cấp xã đòi hỏi phải rà soát kỹ lưỡng các luật chuyên ngành để tránh tình trạng lạm phát văn bản dưới luật ở cấp cơ sở.

Nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ của hệ thống pháp luật và nâng cao chất lượng quản lý nhà nước ở cơ sở, đại biểu Vũ Hồng Luyến đề nghị, cơ quan soạn thảo bổ sung nguyên tắc: việc HĐND, UBND cấp xã ban hành văn bản quy phạm pháp luật chỉ thực hiện khi được luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên giao cụ thể; có cơ chế kiểm tra, thẩm định pháp lý đối với các dự thảo nghị quyết của HĐND và quyết định của UBND cấp xã trước khi ban hành, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Để thể chế đầy đủ và quán triệt tinh thần Quy định số 178-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, “lợi ích nhóm”, “lợi ích cục bộ” trong công tác xây dựng pháp luật, ĐBQH Nguyễn Phi Hùng (TP. Đà Nẵng) đề nghị, bổ sung vào Điều 40 dự thảo Luật nội dung “bổ sung Báo cáo giải trình riêng bắt buộc đối với ý kiến không tiếp thu”.

Trong trường hợp cơ quan chủ trì soạn thảo không tiếp thu ý kiến phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam hoặc ý kiến cảnh báo nguy cơ tham nhũng, lãng phí từ Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, hồ sơ gửi thẩm tra bắt buộc phải kèm theo Báo cáo giải trình riêng nêu rõ căn cứ pháp lý, thực tiễn và lý do không tiếp thu. Quy định này giúp Quốc hội và các cơ quan thẩm tra kiểm soát chặt chẽ, tránh tình trạng giải trình hình thức.

Đồng thời, cần cụ thể hóa cơ chế và tiêu chí miễn trừ trách nhiệm pháp lý cho cán bộ lập pháp tại Điều 81 dự thảo Luật nhằm bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Theo đó, quy định rõ trong dự thảo Luật các điều kiện để cán bộ, công chức làm công tác tham mưu, soạn thảo được đương nhiên miễn trừ trách nhiệm pháp lý khi hội đủ 3 tiêu chí: đã tuân thủ đúng quy trình, thẩm quyền; chính sách được tập thể thảo luận thông qua; hoàn toàn không có động cơ vụ lợi, tham nhũng hay lợi ích nhóm.

Đại biểu Nguyễn Phi Hùng cũng lưu ý, cần siết chặt tiêu chí, chống lạm dụng quy trình rút gọn và cơ chế khẩn cấp; định lượng rõ ràng tiêu chí “cấp bách” và kéo dài thời hạn thẩm định, thẩm tra rút gọn từ 7 ngày lên ít nhất 10 ngày làm việc đối với các văn bản ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.

“Việc này ngăn chặn nguy cơ lạm dụng thủ tục rút gọn để bỏ qua khâu lấy ý kiến đối tượng chịu tác động và phản biện xã hội”, đại biểu Nguyễn Phi Hùng nêu rõ.