Tránh chồng chéo, tạo khoảng trống trong quản lý thị trường hàng hóa phái sinh

Tham dự phiên họp có đại diện Thường trực các Ủy ban của Quốc hội; lãnh đạo Bộ Công Thương, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam, Tổng Công ty Hàng không Việt Nam; đại diện Bộ Công an, Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao, Ngân hàng Nhà nước, Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam, Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam; đại diện các Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội và Quảng Ninh…

Doanh nghiệp nhà nước được tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh gồm 8 chương, 54 điều, quy định về hoạt động hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh, gồm quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia thị trường; tổ chức thị trường; quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh.

Dự thảo Luật không điều chỉnh các hoạt động liên quan đến giao dịch sản phẩm phái sinh về chứng khoán, tiền tệ, ngoại hối, vàng và các sản phẩm phái sinh khác thuộc lĩnh vực tài chính.

Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh, thị trường hàng hóa phái sinh theo dự thảo Luật gồm thị trường hàng hóa phái sinh tập trung giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa và thị trường hàng hóa phái sinh không tập trung (OTC) được thực hiện thông qua tổ chức trung gian. Trường hợp giao dịch hàng hóa phái sinh OTC trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên, không thực hiện qua tổ chức trung gian, sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự.

Một số nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật là quy định về nguyên tắc, điều kiện, cơ chế, quy trình và đối tác liên thông thị trường qua biên giới; cho phép doanh nghiệp nhà nước tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh để phòng ngừa, quản trị rủi ro phát sinh trực tiếp từ hoạt động sản xuất, kinh doanh; quy định về giao dịch của tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại; quản trị rủi ro và an toàn hệ thống…

Dự thảo Luật cũng xác định phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh gắn với sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất khẩu và tiêu thụ hàng hóa; ưu tiên phát triển các sản phẩm phái sinh dựa trên những hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam như cà phê, gạo, cao su… trên Sở Giao dịch hàng hóa.

Đáng chú ý, về phân cấp, phân quyền, dự thảo Luật phân định rõ trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Công Thương, các bộ, ngành, UBND cấp tỉnh; đặc biệt là phân định cơ chế tự quản của Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ.

Bên cạnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, dự thảo Luật xây dựng các quy định theo nguyên tắc chuyển mạnh sang hậu kiểm, tăng cường kiểm tra, giám sát trên cơ sở dữ liệu và quản lý theo rủi ro.

Làm rõ phạm vi điều chỉnh, điều kiện kinh doanh với giao dịch hàng hóa phái sinh

Các đại biểu tán thành sự cần thiết xây dựng dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, với cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được nêu trong Tờ trình của Chính phủ. Tuy nhiên, đây là luật chuyên ngành có nội dung phức tạp, nhiều kiến thức chuyên sâu, đòi hỏi cơ quan chủ trì soạn thảo đẩy mạnh tuyên truyền, bổ sung tài liệu hướng dẫn trong hồ sơ để cung cấp thông tin cho đại biểu Quốc hội.

Dự thảo hiện điều chỉnh các hoạt động về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh, gồm thị trường phái sinh tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa và thị trường phái sinh OTC. Tuy nhiên, đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam, Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam… đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, nhất là đối với thị trường giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa; rà soát quy định về điều kiện kinh doanh, chủ thể chịu điều kiện và địa vị pháp lý của Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ.

Theo các đại biểu, cần nghiên cứu bổ sung quy định về thị trường giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa, bởi thị trường này khác nhưng có mối quan hệ chặt chẽ với thị trường hàng hóa phái sinh tập trung. Nếu thị trường giao ngay tập trung, minh bạch trên Sở Giao dịch hàng hóa sẽ cung cấp mức giá chuẩn để xác định giá hợp đồng phái sinh, góp phần ngăn chặn thao túng.

Đối với khoản 2 Điều 1, các đại biểu băn khoăn khi dự thảo Luật quy định theo hướng “các hàng hóa phái sinh khác được điều chỉnh bởi pháp luật có liên quan”. Do đó, đề nghị tiếp tục rà soát để phân định rõ các giao dịch phái sinh thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật này và pháp luật chuyên ngành khác.

Đối với các trường hợp có tính chất giao thoa, cần làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý, bảo đảm không chồng chéo, không mâu thuẫn giữa các quy định pháp luật và không tạo khoảng trống trong trách nhiệm quản lý.

Từ kinh nghiệm trên thế giới về tổ chức Sở Giao dịch hàng hóa, các đại biểu cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo cần cân nhắc để xác định đúng cơ quan quản lý đối với đơn vị này, hài hòa giữa hai sản phẩm giao dịch chính của thị trường phái sinh là sản phẩm thực và sản phẩm tài chính.

Đồng thời, cần làm rõ cơ chế quản lý và điều kiện áp dụng đối với doanh nghiệp thành lập Sở Giao dịch hàng hóa và doanh nghiệp thành lập Trung tâm thanh toán bù trừ; đặc biệt quy định rõ địa vị pháp lý của Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ. Trong đó, cần xác định rõ các chủ thể này có phải là pháp nhân độc lập hay không, bởi nếu không khẳng định tư cách pháp nhân có thể tạo ra rủi ro lớn trong quá trình thực thi.

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật trên cơ sở bám sát 5 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua; bảo đảm tính thống nhất với các luật hiện hành, tương thích với các điều ước quốc tế, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Về các nội dung cụ thể của dự thảo Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị xác định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật, phân định rạch ròi với các pháp luật chuyên ngành khác; làm rõ mô hình quản lý nhà nước, xác định cơ quan đầu mối và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành…

Đồng thời, chú trọng cơ chế giám sát rủi ro và an toàn hệ thống; làm rõ vai trò của cơ quan quản lý nhà nước đối với các cơ chế tự quản; có quy định cụ thể về hoạt động liên thông thị trường qua biên giới, gắn kết chặt chẽ với công tác phòng, chống rửa tiền, quản lý ngoại hối, thuế và hải quan.