Tránh chồng chéo, bảo đảm quyền lợi người lao động

Chiều 21/10, thảo luận tại Tổ 8 gồm Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ và tỉnh Sơn La, các ĐBQH đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động.

Không để điều tra, kiểm tra chồng chéo

Góp ý về quy định điều tra tai nạn, sự cố trong một số lĩnh vực chuyên ngành tại khoản 9 Điều 1 dự thảo Luật, ĐBQH Nguyễn Tuấn Anh (TP. Cần Thơ) cho rằng, dự thảo chưa làm rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và cách thức áp dụng trình tự, thủ tục điều tra theo pháp luật chuyên ngành và pháp luật lao động.

Thực tế, một vụ tai nạn có thể phát sinh nhiều hoạt động điều tra với nội dung trùng lặp, kéo dài thời gian xác định nguyên nhân, trách nhiệm và giải quyết quyền lợi cho người lao động. Để khắc phục, đại biểu đề nghị quy định rõ, đối với các vụ tai nạn, sự cố thuộc điểm c khoản 1 Điều 34 của luật này, việc điều tra được thực hiện theo pháp luật chuyên ngành có liên quan. Cơ quan có thẩm quyền điều tra theo pháp luật chuyên ngành chủ trì, phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về lao động và các cơ quan liên quan để xác định nguyên nhân, trách nhiệm và những vấn đề về an toàn, vệ sinh lao động.

Kết quả điều tra cần được sử dụng chung phục vụ công tác quản lý nhà nước; không tổ chức điều tra trùng lặp cùng một nội dung, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Cũng theo đại biểu Nguyễn Tuấn Anh, quy định về thanh tra tại khoản 17 Điều 1 dự thảo Luật cần gắn với nguyên tắc phối hợp và lựa chọn đối tượng kiểm tra. Nếu chỉ quy định chung về trách nhiệm kiểm tra mà thiếu cơ chế phối hợp, doanh nghiệp có thể phải tiếp nhiều đoàn kiểm tra, trong khi những cơ sở có nguy cơ mất an toàn cao lại chưa được kiểm tra thường xuyên.

Đại biểu đề nghị tổ chức kiểm tra trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro, ưu tiên ngành, nghề và cơ sở sản xuất, kinh doanh có nguy cơ cao xảy ra tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Các cơ quan quản lý nhà nước cần phối hợp, chia sẻ thông tin, kết quả thanh tra, kiểm tra, hạn chế kiểm tra trùng lặp về nội dung, đối tượng và thời kỳ, trừ trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm hoặc có yêu cầu đột xuất theo quy định của pháp luật.

Theo đại biểu, quy định này giúp nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra trong điều kiện nguồn lực hạn chế, chuyển từ kiểm tra dàn trải sang kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm theo mức độ rủi ro.

Về đầu mối tiếp nhận thông tin tai nạn lao động, tán thành việc điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ĐBQH Đào Chí Nghĩa (TP. Cần Thơ) cũng lưu ý dự thảo vẫn quy định nhiều chủ thể có trách nhiệm khai báo, tiếp nhận và phối hợp xử lý, trong khi quy trình cụ thể được giao Chính phủ quy định.

Nếu không xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm chính, thời hạn chuyển tin và trách nhiệm bảo vệ hiện trường, thông tin có thể chậm được xử lý, nhất là với tai nạn xảy ra đối với người lao động không theo hợp đồng lao động hoặc tại địa bàn xa trung tâm.

Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm tiếp nhận ban đầu, chuyển thông tin giữa Công an cấp xã, UBND cấp xã và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh; đồng thời quy định thời hạn xử lý, nguyên tắc bảo vệ hiện trường và cơ chế phối hợp điều tra. Với vụ việc chưa đủ thông tin xác định mức độ nghiêm trọng, cần có quy trình tiếp nhận ban đầu phù hợp.

Cũng về nội dung này, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh chỉ ra tình trạng nhiều đầu mối tiếp nhận có thể làm tăng chi phí tuân thủ. Theo dự thảo, doanh nghiệp vẫn phải báo cáo với cơ quan chuyên môn về lao động và y tế, đồng thời thực hiện báo cáo tai nạn lao động theo Điều 36 và báo cáo về phòng, chống bệnh nghề nghiệp theo Điều 37.

Đại biểu đề nghị thực hiện báo cáo định kỳ hàng năm về công tác an toàn, vệ sinh lao động thông qua hệ thống thông tin thống nhất do Chính phủ quy định. Dữ liệu đã được cung cấp hợp lệ trên hệ thống cần được các cơ quan liên quan kết nối, chia sẻ, khai thác phục vụ quản lý, không yêu cầu người sử dụng lao động cung cấp lại cùng một thông tin, trừ trường hợp cần thiết theo quy định của pháp luật.

Bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện cần đủ sức hút

Bên cạnh những sửa đổi, bổ sung tại dự thảo Luật, ĐBQH Hoàng Ngân Hoàn (Sơn La) cho rằng, một số vướng mắc của Luật An toàn, vệ sinh lao động hiện hành chưa được xử lý trong lần sửa đổi này.

Theo đại biểu, quy định giao đoàn điều tra cấp cơ sở điều tra tai nạn lao động nhẹ khó triển khai tại các cơ quan, đơn vị hành chính, sự nghiệp không còn tổ chức công đoàn cơ sở, bộ phận y tế hoặc bộ phận kỹ thuật an toàn, vệ sinh lao động.

Thực tế, tai nạn như ngã từ trên cao hoặc tai nạn trong quá trình làm việc tại cơ quan hành chính vẫn được xác định là tai nạn lao động, nhưng cơ sở lại không đủ thành phần để thành lập đoàn điều tra. Trong khi đó, nếu giao chính quyền địa phương hoặc sở, ngành quản lý thì cũng khó bao quát toàn bộ công việc ở cấp cơ sở.

Đại biểu đồng thời lưu ý, quy định về khám sức khỏe và điều trị bệnh nghề nghiệp tại Điều 21 của Luật hiện hành chưa làm rõ danh mục khám, dẫn đến tình trạng cùng yêu cầu công việc và điều kiện an toàn lao động nhưng việc khám sức khỏe tại các doanh nghiệp có thể không tương xứng với danh mục bệnh nghề nghiệp.

Một vấn đề đáng quan tâm khác là chính sách bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện đối với người lao động không theo hợp đồng lao động. ĐBQH Lò Thị Huyền (Sơn La) nhận định, Luật hiện hành đã tạo hành lang pháp lý ban đầu nhưng chưa đủ hấp dẫn để thu hút đông đảo lao động tự do tham gia.

Dự thảo tiếp tục duy trì cơ chế đóng, hưởng linh hoạt, song chính sách hỗ trợ tiền đóng mới dừng ở nguyên tắc khung, tùy thuộc khả năng ngân sách từng thời kỳ. Theo đại biểu, việc chưa quy định tỷ lệ hỗ trợ tối thiểu cho các nhóm thu nhập thấp, hộ nghèo và cận nghèo khiến mức hỗ trợ thực tế còn khiêm tốn, chưa tạo được động lực tài chính đủ mạnh. Bên cạnh đó, thủ tục xác minh, chứng minh tai nạn lao động còn phức tạp, khiến người lao động lo ngại quyền lợi không được chi trả kịp thời.

Đại biểu cũng cho rằng, dự thảo chưa bao quát đầy đủ các mô hình lao động mới. Cụm từ “người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động” vẫn được giữ nguyên, chưa có cơ chế riêng cho lực lượng lao động công nghệ, tài xế công nghệ và người giao hàng qua nền tảng - những nhóm lao động tự do đang gia tăng nhanh chóng, đối mặt với rủi ro giao thông và tai nạn cao.

Để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, đại biểu Lò Thị Huyền đề nghị nghiên cứu quy định khung tỷ lệ ngân sách hỗ trợ tối thiểu, chẳng hạn từ 30% đến 50% tiền đóng đối với người nghèo, cận nghèo hoặc lao động làm công việc nguy hiểm, tạo sự yên tâm lâu dài cho người tham gia.

Đại biểu cũng đề xuất xây dựng cơ chế xác minh tai nạn linh hoạt tại cơ sở, cho phép sử dụng biên bản xác nhận điện tử hoặc văn bản xác nhận của người làm chứng trong trường hợp Công an cấp xã không nắm được thông tin trực tiếp.

Đồng thời, cần nghiên cứu mở rộng nguồn chi từ Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp để hỗ trợ kiểm tra sức khỏe, trang thiết bị bảo hộ và huấn luyện miễn phí cho lao động tự do, qua đó tăng cường phòng ngừa tai nạn ngay từ đầu.