Tránh cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương trong thu hút FDI

Sáng 24/10, thảo luận tại Tổ 3 gồm các Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, Hà Tĩnh và Lạng Sơn về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, các đại biểu quan tâm đến cơ chế đặc thù thu hút đầu tư của địa phương quy định tại Điều 17a.

Theo đó, dự thảo Luật quy định: căn cứ khả năng cân đối ngân sách và định hướng phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, HĐND cấp tỉnh được quyết định sử dụng ngân sách địa phương để hỗ trợ chi phí cho doanh nghiệp đào tạo lao động tại cơ sở đào tạo của doanh nghiệp ở trong và ngoài nước.

HĐND cấp tỉnh quyết định tiêu chí, điều kiện, nguyên tắc và mức hỗ trợ, nhưng không được vượt mức hỗ trợ tương ứng tối đa do Chính phủ quy định. Trình tự, thủ tục hỗ trợ do HĐND cấp tỉnh quy định hoặc giao UBND cấp tỉnh quy định.

Thu hút FDI phải gắn với nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước

Theo Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng Lê Ngọc Châu, việc áp dụng những quy định khác nhau trong thu hút FDI khiến các địa phương có thể “tự tạo cạnh tranh với nhau”, trong khi “phần có lợi lại thuộc về nhà đầu tư”.

Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị Chính phủ ban hành các quy định, tiêu chí cơ bản làm căn cứ cho địa phương thực hiện, nhất là về thu hút công nghệ, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực và tỷ lệ nội địa hóa. Theo đại biểu, đây là những yếu tố quan trọng nhằm nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao năng lực sản xuất trong nước khi thu hút đầu tư, đại biểu dẫn bài học từ ngành công nghiệp ô tô: “Sau nhiều thập kỷ phát triển, chúng ta từng kỳ vọng sẽ từng bước nâng cao năng lực sản xuất trong nước, nhưng nhìn lại, kết quả đạt được vẫn chưa như kỳ vọng”.

Cũng đề cập nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương trong thu hút đầu tư, ĐBQH Bùi Xuân Hải (Hải Phòng) ủng hộ chủ trương cho phép các tỉnh, thành phố áp dụng cơ chế đặc thù để thu hút đầu tư, đặc biệt là đầu tư nước ngoài quy định tại Điều 17a; và đồng tình với quy định mức hỗ trợ của địa phương không được vượt quá mức tối đa do Chính phủ quy định.

"Tuy nhiên, chính sách thu hút đầu tư của các tỉnh, thành phố phải phù hợp với quy định của Trung ương, không tạo ra sự cạnh tranh tiêu cực, không lành mạnh giữa các địa phương, gây thiệt hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc và các địa phương khác, trong khi chỉ có nhà đầu tư được hưởng lợi một cách không hợp lý", đại biểu Bùi Xuân Hải nhấn mạnh.

Cho phép địa phương sử dụng một phần ngân sách để hỗ trợ nhà đầu tư

Cũng theo đại biểu, Điều 17a của dự thảo có tên gọi “Cơ chế đặc thù thu hút đầu tư của các địa phương”, nhưng nội dung mới chỉ quy định việc hỗ trợ chi phí cho doanh nghiệp triển khai hoạt động đào tạo lao động tại cơ sở đào tạo của doanh nghiệp ở trong nước và nước ngoài.

"Như vậy, phạm vi hỗ trợ theo điều khoản này chỉ giới hạn ở chi phí đào tạo lao động", đại biểu Bùi Xuân Hải nhận xét và đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc ba vấn đề.

Trước hết, dự thảo chưa làm rõ đối tượng được hỗ trợ là lao động Việt Nam hay bao gồm cả lao động nước ngoài. Đại biểu đề nghị chỉ hỗ trợ đào tạo lao động Việt Nam, bởi lao động nước ngoài có thể chuyển sang làm việc tại quốc gia khác sau một thời gian ngắn làm việc cho doanh nghiệp ở Việt Nam, trong khi chi phí đào tạo có thể rất cao.

Bên cạnh đó, dự thảo chỉ quy định hỗ trợ hoạt động đào tạo tại cơ sở đào tạo của doanh nghiệp, đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải có cơ sở đào tạo riêng mới được hưởng chính sách. "Quy định này thiếu tính thực tiễn, bởi rất ít doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp lớn, có cơ sở đào tạo riêng. Nếu chưa có, doanh nghiệp phải thành lập cơ sở đào tạo mới được hưởng hỗ trợ, khiến chính sách ưu đãi khó khả thi".

Hơn nữa, việc cho phép địa phương hỗ trợ chi phí đào tạo tại cơ sở đào tạo của doanh nghiệp ở nước ngoài "có thể phát sinh chi phí rất lớn, nhất là tại các nước phát triển như Mỹ, Nhật Bản và các nước EU", trong khi hiệu quả mang lại chưa chắc tương xứng. Vì vậy, "cơ quan soạn thảo cân nhắc có nên hỗ trợ hoạt động đào tạo lao động tại cơ sở đào tạo của doanh nghiệp ở nước ngoài hay không".

Bên cạnh đó, đại biểu Bùi Xuân Hải đề xuất cơ quan soạn thảo cân nhắc bổ sung vào Điều 17a quy định cho phép các địa phương sử dụng một tỷ lệ phần trăm nhất định của ngân sách địa phương để hỗ trợ chi phí cho nhà đầu tư theo chiến lược, định hướng thu hút đầu tư của từng địa phương.

"Theo đó, tỉnh, thành phố có quy mô ngân sách lớn sẽ có gói hỗ trợ tài chính tương ứng lớn hơn. Cơ chế này vừa bảo đảm công bằng, hợp lý, vừa khuyến khích các địa phương chủ động, năng động hơn trong thu hút đầu tư, phát triển kinh tế và tăng quy mô ngân sách địa phương".