Trắng trời bụi đá

Thế giới của bụi

Theo thống kê, Quảng Ngãi hiện có gần 100 mỏ khai thác khoáng sản, phần lớn là khai thác đá. Trong số hàng trăm mỏ đá đang hoạt động chỉ có 20 mỏ được cấp phép. Điều đáng nói, hầu hết các mỏ khai thác đá này chỉ đặt lợi nhuận doanh nghiệp lên trên hết mà xem nhẹ công tác bảo vệ môi trường...

Ảnh: Chí Tuấn

Những ngày đầu tháng 7 dưới cái nóng như đổ lửa của miền Trung, theo đoàn khảo sát của Tổng cục Môi trường, chúng tôi đi thực tế tại một số mỏ khai thác đá tại Quảng Ngãi. Mỏ đá đầu tiên chúng tôi đặt chân đến là mỏ An Hội thuộc xã Nghĩa Kỳ, Tư Nghĩa. Từ xa nhìn vào thấy những công nhân mỏ nhòa theo trong màn bụi đá trắng. Đường vào mỏ gập gềnh, quanh co mù mịt bụi trắng từ hàng chục chiếc xe tải cứ “gầm rú” nối đuôi nhau ra vào “ăn” đá, cuốn thành cơn “mưa bụi”. Nhưng lượng bụi đó chẳng thấm vào đâu khi vào đến khu vực khai thác, bụi phủ kín mặt người; không khí ngột ngạt bao trùm trộn lẫn tiếng máy khoan đá chát chúa, tiếng máy sàng đá ép vào lồng ngực đến tức thở.

Những người công nhân ở đây làm việc trong môi trường dưới bàn chân là đá, trên đầu là nắng và không khí để thở là bụi đá bay ngút trời. Anh Đặng Dương, 35 tuổi, người có thâm niên gần 20 năm trong nghề cho biết: “không bám bụi từ đầu đến chân, thì không phải là công nhân khai thác đá”.

Chủ sở hữu mỏ đá An Hội là Công ty TNHH Đại Long. Trao đổi với chúng tôi, ông Mạc Thạch - Phó giám đốc công ty cho biết: bụi, tiếng ồn và rủi ro là điều khó tránh khỏi trong khai thác đá. Hơn nữa, mỏ này mới khai thác chưa đầy 2 năm nên mọi việc đang hoàn thiện dần từ vệ sinh an toàn lao động, bảo vệ môi trường đến các chế độ cho người lao động. Khi được hỏi để hoàn thiện việc này mất khoảng bao năm nữa? ông Thạch nhoẻn miệng cười nói “chắc vài ba năm nữa !?”…

Rời mỏ An Hội, chúng tôi đến mỏ đá Bình Thanh, thuộc xã Bình Hiệp, huyện Bình Sơn. Tại đây phương pháp khai thác bán thủ công, thủ công vẫn là phổ biến. Để khoan các lỗ mìn, công nhân vẫn sử dụng hệ thống khoan tay chạy bằng khí nén bóc theo vách núi một cách tùy tiện, không theo quy hoạch cụ thể nào. Trong khi đó, theo quy trình kỹ thuật, bảo đảm an toàn lao động, nhà sản xuất phải khai thác theo kiểu cắt tầng, phân lớp, nghĩa là phải làm từ trên đỉnh xuống dần đến chân núi. Nhưng thay vì khai thác từ trên cao xuống, họ khai thác từ dưới chân núi đá lên. Ngồi dưới ngước mắt nhìn lên trên thấy những phiến đá lồi lõm dựng đứng có cảm giác đổ ụp xuống bất cứ lúc nào.

Giám đốc xí nghiệp đá Bình Thanh Nguyễn Văn Phương cho biết: hiện nay Công ty có khoảng 40 lao động, chủ yếu là công nhân kỹ thuật và lao động phổ thông. Công ty hoạt động từ năm 2001 nhưng từ năm 2005 đến nay, công ty đã đầu tư nhiều máy móc công nghệ hiện đại thay sức người để khai thác. Cụ thể như khu vực sàng nghiền, công nghệ hoàn toàn của Đức giảm thiểu tối đa về bụi đáp ứng quy định về môi trường… Vậy nhưng, bụi đá vẫn trắng trời.

Và không chỉ hai mỏ đá này mà hầu hết các mỏ đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi đều có chung tình cảnh tương tự…đó là thế giới của bụi…

Tăng cường trách nhiệm kiểm tra

Theo nhiều chuyên gia về môi trường, sở dĩ để xảy ra tình trạng trên do việc kiểm tra, giám sát sau cấp phép còn buông lỏng; sự phối hợp giữa các ngành với địa phương trong quản lý vấn đề này thiếu chặt chẽ. Tại những nơi có dự án khai thác mỏ, môi trường sống ô nhiễm, đường giao thông bị xuống cấp. Bởi tình trạng doanh nghiệp khai thác nhưng không đăng ký phục hồi môi trường, hạ tầng giao thông diễn ra phổ biến. Nhiều điểm mỏ khai thác khoáng sản triển khai nhưng chưa thu thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật, hoặc có thu cũng thấp hơn nhiều so với khối lượng thực tế, vì để cho nhà thầu tự kê khai mà thiếu “hậu kiểm”.

Trao đổi với chúng tôi, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ Môi trường Quảng Ngãi Nguyễn Quốc Tân cho biết: “Theo quy định, doanh nghiệp phải thực hiện giám sát môi trường định kỳ sáu tháng một lần. Thế nhưng, kết quả kiểm tra đột xuất của Sở TN-MT thì chỉ tiêu về tiếng ồn và nồng độ bụi trong không khí đều vượt ngưỡng cho phép hàng chục lần, bụi trên các tuyến đường có xe chở đá thường xuyên qua lại đều chứa các chất gây ô nhiễm như Benzen, SO2... Hầu hết mỏ đá đều khai thác vượt độ sâu từ 5 – 10 m, theo Nghị định 77/2007, Sở TN-MT đã xử phạt.

Được biết, mới đây, Sở TN-MT tỉnh Quảng Ngãi đã có các buổi làm việc với các địa phương về quy hoạch, thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản, trong đó có việc khai thác đá. Nhiều địa phương đề nghị, Sở TN-MT cần kiểm tra, đánh giá lại những dự án khai thác chế biến, thu hồi dự án khoáng sản của các doanh nghiệp không thực hiện các cam kết về bảo vệ môi trường; xây dựng được tiêu chí doanh nghiệp khai thác khoáng sản. Đối với các hành vi bao che, tiếp tay cho hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản trái phép hoặc cấp phép không đúng thẩm quyền phải bị xử lý nghiêm…

Các quy định về bảo vệ môi trường đã được thể hiện rõ trong Luật Bảo vệ môi trường và Luật Khoáng sản (sửa đổi). Theo đó, các tổ chức, cá nhân hoạt động khai thác khoáng sản phải thực hiện các giải pháp ngăn ngừa, giảm thiểu tác động xấu đến môi trường và cải tạo, phục hồi môi trường… Thế nhưng, những gì đang diễn ra tại các mỏ đá ở Quảng Ngãi cho thấy, các doanh nghiệp khai thác vì lợi nhuận mà đang bỏ qua hay cố tình phớt lờ những quy định về bảo vệ môi trường.