“Trái ngọt Bologna” - định vị sách tranh thiếu nhi Việt Nam

Gieo hạt mầm đồng điệu

- BRAW Amazing Bookshelf tại Hội chợ sách thiếu nhi Bologna, Italy, là sự kiện uy tín thế giới về sách tranh; năm nay, giữa 4.120 tác phẩm từ 73 quốc gia, "Khu vườn trong tim ta" đã trở thành tác phẩm của Việt Nam đầu tiên góp mặt trong danh sách 150 cuốn sách ấn tượng. Cảm xúc của anh khi nhận được tin vui này?

- Tôi rất xúc động, tự hào và trên hết là bất ngờ. Vì cuộc thi chủ yếu nhận tác phẩm từ các nhà xuất bản trên khắp thế giới gửi về, nên tác giả tự do như tôi không biết việc này, cho tới ngày nhà xuất bản thông báo sách của tôi được chọn vào danh sách triển lãm năm nay.

Tôi từng đến Hội chợ sách thiếu nhi Bologna năm 2025, vô cùng choáng ngợp vì độ chuyên nghiệp và quy mô của sự kiện. Giữa hàng nghìn cuốn sách của dân đầu ngành, chỉ cần có tác phẩm xuất hiện ở đây đã là cột mốc đáng ghi nhận rồi, huống hồ là nằm trong danh sách đáng chú ý của triển lãm. Với tôi, đây là bước tiến dài trong nỗ lực từ họa sĩ minh họa trở thành tác giả sáng tác sách tranh thiếu nhi chuyên nghiệp mà tôi theo đuổi nhiều năm qua.

- Cuốn sách là ẩn dụ đẹp về sự mất mát, nỗi buồn và hành trình tự chữa lành. Tuy nhiên, đề tài này không dễ thể hiện trong sách thiếu nhi. Tại sao anh chọn cách tiếp cận như vậy?

- Dù ý tưởng đã có từ lâu nhưng tới khi ông ngoại của tôi mất và thời gian trải qua đại dịch Covid-19 phải chứng kiến quá nhiều tin tức đau buồn, tôi mới đặt quyết tâm hoàn thành cuốn sách. Cuốn sách dựa trên một phần ký ức tuổi thơ tôi, một đứa trẻ sống ở vùng ngoại ô có nhiều thiên nhiên cây cỏ, sống với ông bà, quen với vườn tược, chăn nuôi; một phần khác được tôi sử dụng kỹ thuật sáng tác cho thiếu nhi để hoàn thành. Cuốn sách là sự đồng cảm, lời động viên gửi đến người còn ở lại sau những mất mát.

Tôi sử dụng ngôn ngữ màu sắc để kể chuyện, từ rực rỡ sang u tối, rồi dịu dàng ấm áp - một hành trình thị giác phản chiếu trọn vẹn hành trình chữa lành. Mỗi trang sách như một bức tranh tràn đầy hơi thở, có khi tĩnh lặng, có khi xao động nhưng luôn chan chứa sự dịu dàng. Ở khía cạnh nào đó, cuốn sách cũng chữa lành tâm hồn của chính tôi.

- Anh thấy đâu là "điểm chạm" đồng điệu giúp tác phẩm có thể thuyết phục được giám tuyển và chuyên gia khắt khe của Bologna 2026?

- Tôi đã chọn một đề tài quen thuộc, kể về việc vượt qua nỗi đau khi mất người thân, một nỗi đau không của riêng ai. Tôi nghĩ đây chính là mấu chốt để cuốn sách vượt qua mọi khác biệt về văn hóa, địa lý, dễ dàng tìm được sự đồng cảm từ ban giám tuyển. Nhưng có lẽ ở mặt chuyên môn, tôi cũng phần nào tìm được sự khác biệt để kể câu chuyện của riêng mình nên cuốn sách mới được chọn lựa.

Một lý do nhỏ khác, phong cách vẽ của tôi khá hợp thị hiếu sách của châu Âu vì tôi cũng đã có kha khá kinh nghiệm làm việc cho các nhà xuất bản lớn bên đấy. Tất nhiên cũng cần có chút may mắn nữa.

Tầm nhìn kiến tạo

- Từ trải nghiệm cá nhân, anh đánh giá thế nào về diện mạo của dòng sách tranh thiếu nhi do các tác giả, họa sĩ Việt Nam sáng tác hiện nay?

- Tôi nghĩ Việt Nam đang có một đội ngũ họa sĩ minh họa sách đông đảo, có trình độ tiệm cận các quốc gia tốp đầu ngành xuất bản và một lượng nhỏ tác giả trẻ đầy tiềm năng. Người trẻ Việt Nam rất thông minh, học rất nhanh. Thứ họ thiếu là cơ hội từ các nhà xuất bản dám đầu tư cho cả hai phần: nội dung sách hay và chất lượng kỹ - mỹ thuật, in ấn xứng tầm với nội dung đó. Đôi khi tôi khá tiếc cho những cuốn sách hay bị in ấn hời hợt. Các quốc gia phát triển chi rất mạnh tay để làm ra những cuốn sách đẹp thu hút người mua.

Bên cạnh đó, giá trị của dòng sách tranh chưa được đánh giá đúng ở thị trường Việt Nam nên các nhà xuất bản không dám đầu tư nhiều. Nhiều người theo đuổi dòng sách này không trụ lại với nghề lâu được vì lý do thu nhập.

- Theo anh, làm thế nào để tác giả, họa sĩ Việt Nam hòa mình vào xu thế phát triển chuyên nghiệp của ngành xuất bản hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc, dấu ấn riêng?

- Tôi tự hào là Việt Nam có rất nhiều nét đẹp văn hóa, nhiều bản sắc độc đáo… Quan trọng là những người sáng tác có thấy yêu văn hóa nước mình hay không, có tìm ra cách kể kể câu chuyện dễ tiếp cận độc giả quốc tế hay không. Muốn làm tốt chỉ có cách chăm chỉ thực hành, không ngừng học hỏi… Tôi nghĩ cần rất nhiều quyết tâm, đam mê và kiên trì theo đuổi mới thành công trong lĩnh vực này.

- Nhìn về sự phát triển bền vững của dòng sách tranh - gắn với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa sáng tạo, anh nhận thấy cần đầu tư chiến lược ra sao để Việt Nam thực sự tạo được vị thế trên bản đồ xuất bản quốc tế?

- Tôi vô cùng cảm kích những nỗ lực của Crabit Kidbooks trong việc giới thiệu sách của Việt Nam ra quốc tế để tôi có được niềm vui này. Ngoài Crabit Kidbooks còn nhiều đơn vị xuất bản khác đang âm thầm nỗ lực đưa sách tranh Việt Nam phát triển hơn. Tuy nhiên, những điểm sáng đến từ cá nhân là không đủ để duy trì tính bền vững. Việt Nam cần có thêm nhiều sự hỗ trợ, cả mặt chính sách, luật pháp để bảo vệ, hỗ trợ người làm sáng tạo trước vấn nạn sách lậu và các ảnh hưởng tiêu cực từ AI (trí tuệ nhân tạo).

Ngoài ra, thường xuyên mời những chuyên gia đầu ngành ở nước ngoài hướng dẫn cho các tài năng trẻ trong nước cũng là một cách đầu tư hiệu quả, lâu dài. Chỉ có như vậy thương hiệu quốc gia mới vững mạnh, các nhà xuất bản mới có cơ sở để đầu tư tiền bạc, công sức đưa các tác phẩm của tác giả Việt Nam ra thị trường quốc tế.

- Xin cảm ơn anh!