TP. Hồ Chí Minh: Lấy người dân làm trung tâm của nền y tế hiện đại

Người dân là trung tâm của mọi cải cách

Mọi cải cách của hệ thống y tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành lợi ích cụ thể đối với người dân. Sau khi hoàn thành bước tổ chức lại mạng lưới khám, chữa bệnh và triển khai các chương trình trọng điểm, TP. Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn đánh giá hiệu quả bằng chính mức độ thụ hưởng của người dân.

Theo Giám đốc Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh Tăng Chí Thượng, chương trình khám sức khỏe toàn dân và xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử đánh dấu bước chuyển từ tư duy khám, chữa bệnh là trung tâm sang chăm sóc sức khỏe chủ động, lấy người dân làm trung tâm; y tế dự phòng là nền tảng, y tế cơ sở là nòng cốt và chuyển đổi số là công cụ kết nối toàn bộ hệ thống.

Sự thay đổi này thể hiện rõ ở vai trò của tuyến y tế cơ sở. Nếu trước đây trạm y tế chủ yếu thực hiện các chương trình y tế công cộng và khám, chữa bệnh ban đầu thì nay từng bước đảm nhận nhiệm vụ quản lý sức khỏe dân cư trên địa bàn.

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Vĩnh Châu, mục tiêu không chỉ là điều trị khi người dân mắc bệnh mà còn phát hiện sớm yếu tố nguy cơ, theo dõi liên tục người mắc bệnh mạn tính và phối hợp với các tuyến điều trị để can thiệp kịp thời. Đây là nền tảng để xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe liên tục, thay vì chăm sóc theo từng đợt khám hoặc từng lần nhập viện.

Đối với người dân, sự thay đổi không chỉ thể hiện qua những định hướng lớn mà đã bắt đầu được cảm nhận trong quá trình tiếp cận dịch vụ y tế.

Bà Nguyễn Thị Kiều (ngụ phường Đông Hưng Thuận) cho biết, trước đây việc theo dõi bệnh tăng huyết áp chủ yếu thực hiện mỗi khi đến bệnh viện khám định kỳ. Nay được đội chăm sóc sức khỏe theo dõi tại nơi cư trú và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử, bà chủ động hơn trong việc kiểm soát bệnh. Điều khiến bà yên tâm nhất là mọi diễn biến sức khỏe đều được cán bộ y tế theo dõi và hướng dẫn xử lý kịp thời.

Theo ông Trần Văn Hiệp (ngụ xã Châu Đức), trước đây nhiều lần phải lên bệnh viện tuyến thành phố để tái khám bệnh mạn tính. Nay nhiều bác sĩ chuyên khoa thường xuyên hỗ trợ trung tâm y tế khu vực nên việc tái khám thuận lợi hơn, giảm thời gian và chi phí đi lại nhưng vẫn được tiếp cận chuyên môn của các bệnh viện tuyến thành phố.

Những thay đổi đó cho thấy hiệu quả của quá trình tổ chức lại hệ thống y tế không chỉ được đo bằng số lượng công trình được đầu tư hay kỹ thuật mới được triển khai, mà quan trọng hơn là khả năng đưa dịch vụ y tế đến gần người dân hơn, giúp người dân được chăm sóc sức khỏe liên tục trong suốt vòng đời. Đó cũng là thước đo rõ nhất của mục tiêu lấy người dân làm trung tâm trong quá trình xây dựng hệ thống y tế hiện đại.

Hoàn thiện hệ thống để mọi người dân đều được thụ hưởng

Những kết quả bước đầu cho thấy định hướng xây dựng hệ thống y tế lấy người dân làm trung tâm đang dần đi vào thực tiễn. Tuy nhiên, để các mô hình mới phát huy hiệu quả trên quy mô hơn 14 triệu dân, TP. Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều việc phải tiếp tục hoàn thiện. Đây không chỉ là yêu cầu của riêng ngành y tế mà còn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ về cơ chế, nguồn lực và quản trị của cả hệ thống chính trị.

Trước hết là bài toán về nhân lực. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, toàn thành phố hiện có 168 trạm y tế xã, phường, đặc khu, trong đó nhiều địa bàn quản lý dân số trên 100.000 người. Khối lượng công việc của tuyến y tế cơ sở tăng lên đáng kể khi cùng lúc thực hiện khám sức khỏe toàn dân, quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử, chăm sóc người mắc bệnh mạn tính, phòng chống dịch và các chương trình y tế cộng đồng. Theo tính toán của ngành y tế, trước mắt thành phố cần bổ sung khoảng 300 bác sĩ để đáp ứng yêu cầu hoạt động của hệ thống trong giai đoạn mới.

Bên cạnh nhân lực, cơ chế tài chính cũng cần tiếp tục được hoàn thiện. Khi ngày càng nhiều dịch vụ kỹ thuật được thực hiện tại tuyến cơ sở, chính sách thanh toán bảo hiểm y tế phải theo kịp thực tiễn để khuyến khích người dân khám, chữa bệnh ngay tại địa phương. Đồng thời, việc đầu tư trang thiết bị, hạ tầng công nghệ thông tin và nâng cao năng lực quản trị cho các trung tâm y tế khu vực, trạm y tế sẽ quyết định khả năng vận hành ổn định của mô hình mới.

Một yêu cầu quan trọng khác là tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái số của ngành y tế. Hồ sơ sức khỏe điện tử chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi được kết nối đồng bộ với bệnh án điện tử, dữ liệu bảo hiểm y tế và các hệ thống quản lý chuyên ngành. Khi dữ liệu được liên thông, người dân không chỉ thuận lợi hơn trong quá trình khám, chữa bệnh mà cơ quan quản lý cũng có cơ sở phân tích mô hình bệnh tật, dự báo nhu cầu chăm sóc sức khỏe và phân bổ nguồn lực phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm dân cư.

Theo Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Phước Lộc, chăm sóc sức khỏe Nhân dân không phải là nhiệm vụ riêng của ngành y tế mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Các chủ trương chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được cụ thể hóa bằng những chương trình, kế hoạch và kết quả thiết thực, để người dân trực tiếp thụ hưởng. Cùng với ngành y tế, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cần tiếp tục đồng hành trong công tác tuyên truyền, vận động người dân khám sức khỏe định kỳ, nâng cao ý thức phòng bệnh và sử dụng hiệu quả các dịch vụ y tế ngay tại cộng đồng.

Điều người dân cần không phải là một bệnh viện lớn ở xa, mà là một mạng lưới y tế đủ năng lực để được chăm sóc đúng lúc, đúng nơi và được chuyển tuyến khi thực sự cần thiết. Vì vậy, giá trị của quá trình tổ chức lại hệ thống không nằm ở số lượng cơ sở y tế được đầu tư, mà ở khả năng mọi nguồn lực được vận hành thống nhất để phục vụ người dân hiệu quả hơn.

Quá trình chuyển đổi vẫn còn nhiều việc phải tiếp tục hoàn thiện. Tuy nhiên, những kết quả bước đầu cho thấy hệ thống y tế của TP. Hồ Chí Minh đang dịch chuyển theo hướng lấy hiệu quả phục vụ người dân làm mục tiêu, thay vì chỉ mở rộng quy mô từng cơ sở khám, chữa bệnh.

Một nền y tế hiện đại không chỉ được đánh giá bằng những kỹ thuật tiên tiến hay những bệnh viện quy mô lớn, mà trước hết phải được đo bằng mức độ người dân được tiếp cận và thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng. Khi người dân được chăm sóc sức khỏe liên tục, được điều trị đúng tuyến, đúng thời điểm và không ai bị bỏ lại phía sau vì khoảng cách địa lý hay điều kiện tiếp cận, đó cũng là lúc những chủ trương đổi mới của TP. Hồ Chí Minh được hiện thực hóa đầy đủ nhất.