TP. Cần Thơ: Chuyển đổi xanh trong nông nghiệp: Từ công nghệ đến thị trường

Tham dự có: nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan; Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Cần Thơ Lê Công Lý; cùng hơn 100 khách mời từ các viện nghiên cứu, trường đại học, nông dân, doanh nghiệp, hợp tác xã tiêu biểu trong khu vực.

Chuyển đổi xanh - chuyển tư duy khai thác sang tư duy vun bồi

Tại Hội thảo, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, một thời gian dài, nông nghiệp được đo chủ yếu bằng năng suất, sản lượng, diện tích, sản lượng xuất khẩu. Tư duy ấy từng rất cần thiết trong bối cảnh đất nước thiếu ăn và phải bảo đảm an ninh lương thực. Nhờ đó, Việt Nam từ một quốc gia thiếu lương thực đã trở thành cường quốc xuất khẩu nông sản.

Nhưng chính mô hình phát triển ấy cũng để lại nhiều áp lực: đất đai suy kiệt, nguồn nước ô nhiễm, lệ thuộc vật tư đầu vào, mất đa dạng sinh học, phát thải gia tăng, người nông dân dễ tổn thương trước biến động thị trường và khí hậu. Chính từ nhận thức ấy, chuyển đổi xanh bắt đầu không còn là câu chuyện “làm ít phát thải hơn”, mà là chuyển từ tư duy "khai thác" sang tư duy "vun bồi".

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh, chuyển đổi xanh trong nông nghiệp chính là từng bước chuyển sang tư duy tuần hoàn: rơm rạ không còn bị đốt bỏ, phụ phẩm thủy sản trở thành nguyên liệu chế biến sâu, chất thải chăn nuôi thành năng lượng sinh học, nước được tái sử dụng, đa giá trị được tạo ra trên cùng một đơn vị diện tích.

Khi đó, một cánh đồng lúc ấy không chỉ tạo ra hạt gạo, mà còn có thể: hấp thụ carbon, nuôi thủy sản, phát triển du lịch, bảo tồn đa dạng sinh học, tạo sinh kế cộng đồng. Đó không còn là tư duy “sản xuất nông nghiệp” mà là tư duy “kinh tế hệ sinh thái nông nghiệp”.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, một thói quen cần thay đổi khi người nông dân tử tế làm ra sản phẩm xanh bị bán ngang giá với những sản phẩm đại trà, thì không có người nông dân nào đủ sức đi theo con đường bền vững, làm ra nông sản xanh, sạch.

Lâu nay, đa phần người tiêu dùng chỉ hỏi giá bao nhiêu một ký? Đã đến lúc cần thay đổi tư duy về thị trường. Nếu thị trường không thay đổi cách định giá, chuyển đổi xanh sẽ rất dễ trở thành khẩu hiệu. Vì vậy, điều quan trọng, theo nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, không chỉ là tạo ra sản phẩm xanh, mà là kiến tạo một thị trường xanh. Một thị trường biết trả tiền cho giá trị vô hình. Giá trị vô hình ấy có thể là một dòng sông sạch hơn, một cánh đồng có nhiều chim trở lại, một vùng đất giữ được nước ngọt, một cộng đồng nông thôn ít di cư hơn, một hệ sinh thái được phục hồi.

“Chuyển đổi xanh không chỉ là cuộc cách mạng công nghệ. Mà còn là cuộc cách mạng của thị trường, của hành vi tiêu dùng, của cách xã hội định giá giá trị”, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan chia sẻ.

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Cần Thơ Lê Công Lý cho rằng, giá trị lớn nhất của chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở môi trường. Mà sâu xa hơn, đó là câu chuyện tái cấu trúc toàn bộ nền nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn. Trước đây, chúng ta chủ yếu quan tâm sản xuất được bao nhiêu. Hôm nay, chúng ta phải quan tâm làm sao để người nông dân có thu nhập tốt hơn? Làm sao để hạt gạo, con cá, trái cây của Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ là hàng hóa, mà trở thành thương hiệu có giá trị toàn cầu?

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Cần Thơ, để trả lời cho những câu hỏi trên, nền nông nghiệp phải chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”. Nông sản không còn đơn thuần là sản phẩm vật chất, mà là sản phẩm kinh tế - sinh thái - văn hóa. Trong chuỗi giá trị ấy, công nghệ giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản nền nông nghiệp thế giới.

Trên cơ sở đó, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ cho rằng, Cần Thơ và đồng bằng sông Cửu Long hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu của nền nông nghiệp xanh, nhân văn và bền vững của Việt Nam. Một nền nông nghiệp không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn gìn giữ môi trường sinh thái.

Để khi nhắc đến Cần Thơ và đồng bằng sông Cửu Long, người ta không chỉ nhớ đến một vùng đất “gạo trắng nước trong”, mà còn nhớ đến một vùng đất tiên phong về nông nghiệp xanh, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Chuyển đổi xanh gắn kết “4 nhà”

Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm lớn nhất cả nước, đóng vai trò then chốt trong bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu khi đóng góp khoảng 50% sản lượng lúa và trên 90% lượng gạo xuất khẩu, đóng góp 31,37% GDP toàn ngành nông nghiệp.

Tuy nhiên, vùng đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu (xâm nhập mặn, hạn hán, sụt lún đất), chi phí đầu vào tăng cao, cùng thực trạng sản xuất manh mún, lạm dụng hóa chất làm giảm giá trị gia tăng và khó đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường.

Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi, đa chiều, kết nối thực chất mô hình “3 nhà” giữa các cơ quan quản lý, nhà khoa học/nhà nghiên cứu và các đơn vị sản xuất, kinh doanh; thúc đẩy tư duy kinh tế nông nghiệp; định hình các bước đi chiến lược từ khâu nghiên cứu, ứng dụng công nghệ hiện đại đến khâu tiếp cận, mở rộng thị trường, định vị thương hiệu nông sản xanh, thích ứng hiệu quả với xu thế phát triển bền vững toàn cầu; giúp nâng cao vị thế nông sản Việt trên trường quốc tế theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đi vào đời sống.

Tại Hội thảo, đại diện Trung tâm Thích ứng biến đổi khí hậu và Trung hòa carbon thuộc Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ về những chính sách, giải pháp hỗ trợ ứng dụng công nghệ chuyển đổi xanh trong nông nghiệp tại đồng bằng sông Cửu Long hiện nay cùng những giải pháp ứng phó với tình trạng biến đổi khí hậu.

Phó Hiệu trưởng trường Nông nghiệp (Đại học Cần Thơ), PGS. TS Châu Minh Khôi giới thiệu thêm các mô hình ứng dụng khoa học công nghệ cao thành công trong trồng trọt tại đồng bằng sông Cửu Long.

Các chuyên gia, nhà khoa học nhấn mạnh đến nguồn nhân lực cho ngành nông nghiệp; cần có thêm cơ chế, chính sách thu hút sinh viên theo học các ngành nông nghiệp, công nghệ phụ trợ và đặc biệt khi các cử nhân ra trường, có môi trường làm việc, gắn bó với ngành nông nghiệp cũng là nơi các cử nhân sinh ra và lớn lên.

Từ thực tiễn ứng dụng công nghệ nâng cao và tối ưu giá trị trong hệ sinh thái nông nghiệp, liên hệ với mô hình sản xuất lúa chuẩn Global GAP, đại diện doanh nghiệp Techpal Group sẽ chia sẻ thêm về những thuận lợi, khó khăn và kinh nghiệm thực chiến.

Bên cạnh các tham luận chuyên sâu, điểm nhấn của chương trình là phiên thảo luận quy tụ các cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp đầu ngành để cùng tháo gỡ bài toán thực tế cho hệ sinh thái nông nghiệp bền vững.

Qua đó, đại diện sở, ngành liên quan cùng các chuyên gia nghiên cứu và ứng dụng các mô hình canh tác nông nghiệp, đại diện các doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, các hợp tác xã tiêu biểu cùng bàn luận, đưa ra những kiến nghị, đề xuất nhằm thúc đẩy sự quan tâm, đầu tư và ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn, điển hình là mô hình lúa phát thải thấp.

Trong khuôn khổ sự kiện, các đại biểu đã chứng kiến Lễ ký kết hợp tác chiến lược giữa "4 nhà" về phát triển nông sản công nghệ cao và chuỗi giá trị chăn nuôi không kháng sinh, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc đưa công nghệ xanh từ lý thuyết vào thực tế sản xuất.