Tổng Thư ký OIF: Từ Hà Nội đến Phnom Penh và dấu ấn Việt Nam trong Cộng đồng Pháp ngữ

Nhân dịp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ tham dự Hội nghị Cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20, được tổ chức tại Phnom Penh (Campuchia) trong hai ngày 15-16/11/2026, Tổng Thư ký Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) Louise Mushikiwabo nhắc lại rằng Cộng đồng Pháp ngữ hiện đại ra đời từ Hội nghị Cấp cao lần thứ 7 tổ chức tại Hà Nội năm 1997. Bà ghi nhận sự gắn bó của Việt Nam và trông cậy vào Việt Nam để tiếng nói của châu Á được lắng nghe. Báo Đại biểu Nhân dân trân trọng giới thiệu bài viết:

Hà Nội - nơi thay đổi vận mệnh Cộng đồng Pháp ngữ

Tháng 11/1997, Hà Nội đã làm thay đổi vận mệnh của Cộng đồng Pháp ngữ. Tại Hội nghị Cấp cao lần thứ 7, các nhà lãnh đạo đã thiết lập chức danh Tổng Thư ký, qua đó trao cho cộng đồng của chúng ta một diện mạo chính trị. Cũng tại đây, theo sáng kiến của Việt Nam, lần đầu tiên hợp tác kinh tế được đưa vào chương trình nghị sự. Một Cộng đồng Pháp ngữ hiện đại, mang tầm ảnh hưởng chính trị và hướng tới kinh tế, đã ra đời tại châu Á.

Gần 30 năm sau, Cộng đồng Pháp ngữ trở lại châu Á. Trong hai ngày 15 và 16/11, Campuchia đăng cai Hội nghị Cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20 tại Phnom Penh, lần đầu tiên trong lịch sử nước này.

Nhiều người vẫn hình dung Cộng đồng Pháp ngữ như một hội thân hữu của những người hoài cổ, chỉ lo bảo vệ tiếng Pháp. Dù tiếng Pháp vẫn là sợi dây gắn kết chúng ta, công việc thường nhật của cộng đồng đã vượt xa khuôn khổ đó.

Từ năm 2020, Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) đã hỗ trợ gần 100.000 phụ nữ khởi nghiệp hoặc phát triển hoạt động kinh tế. Mỗi năm, OIF đào tạo hàng nghìn thanh niên về các ngành nghề số. Tổ chức cũng đồng hành cùng các thành viên trong cuộc chiến chống tin giả.

Và nhờ OIF, một triệu người đã được đăng ký hộ tịch tại đất nước mình, qua đó có thể đến trường, được chăm sóc y tế hoặc làm hộ chiếu. Đó là diện mạo của Cộng đồng Pháp ngữ ngày nay, với 90 quốc gia và chính phủ thành viên, trải rộng trên năm châu lục.

Ví dụ từ Việt Nam

Việt Nam sớm nhận ra giá trị của một Cộng đồng Pháp ngữ thiết thực. Việt Nam là nơi đặt Văn phòng đại diện của OIF khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại Hà Nội, cũng như Trung tâm Pháp ngữ khu vực châu Á-Thái Bình Dương (CREFAP) tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Việt Nam từng đảm nhiệm chức Chủ tịch Ủy ban Kinh tế, cơ quan làm việc về Chiến lược Kinh tế của Cộng đồng Pháp ngữ giai đoạn 2020-2025. Tháng 3/2022, Việt Nam và Campuchia cùng đón Đoàn công tác kinh tế-thương mại đầu tiên của OIF. Các doanh nghiệp từ châu Phi, châu Âu, châu Mỹ và khu vực Ấn Độ Dương đã gặp gỡ nhau tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội rồi Phnom Penh. Chương trình đã thành công. Năm 2025, một đoàn công tác lượt về đã tiếp nối.

Tháng 3 vừa qua, Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Lê Hoài Trung đã đề nghị tôi tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật số, văn hóa và giáo dục. Một số kết quả đã được ghi nhận.

Với dự án Destination Éco-Talents (Điểm đến Tài năng sinh thái), hơn 2.000 thanh niên Việt Nam, phần lớn là phụ nữ, đã tìm hiểu các nghề trong lĩnh vực du lịch bền vững, và gần 680 người trong số đó đã được đào tạo.

Nhờ Quỹ Pháp ngữ với Phụ nữ (La Francophonie avec Elles), hàng trăm phụ nữ Việt Nam đã khởi nghiệp hoặc củng cố hoạt động kinh tế của mình. Tôi đã chứng kiến điều đó ở mọi nơi tôi đặt chân tới: một người phụ nữ kiếm sống được là người nuôi sống cả những người xung quanh.

Một nền hòa bình được xây đắp

Cùng với Campuchia, chúng tôi đặt Hội nghị lần này dưới dấu ấn của hòa bình: “Tái đầu tư vào hòa bình vì thịnh vượng chung và ổn định bền vững”. Trong bối cảnh các cuộc xung đột sa lầy và thương mại quốc tế ngày càng phân mảnh, hai chữ “hòa bình” có thể nghe sáo rỗng. Nhưng ở Đông Nam Á, nó mang đầy đủ ý nghĩa.

Campuchia và Việt Nam đã đứng dậy sau nhiều thập kỷ thử thách. Hai nước hiểu rằng hòa bình phải giành lấy hai lần: khi tiếng súng im, rồi khi phải xây dựng lại tất cả. Chỉ trong một thế hệ, Việt Nam đã giảm nghèo với tốc độ được Ngân hàng Thế giới nêu làm ví dụ điển hình, đồng thời đầu tư mạnh cho giáo dục và đẩy nhanh chuyển đổi số. Những kinh nghiệm ấy được các thành viên của chúng tôi ở châu Phi, vùng Caribe, Trung Đông và Đông Âu quan tâm. Lan tỏa chúng chính là lẽ tồn tại của Cộng đồng Pháp ngữ.

Tiếng Pháp - một công cụ

Cũng như nhiều thành viên của chúng tôi, Việt Nam và Campuchia tiếp nhận tiếng Pháp qua một lịch sử thuộc địa đau thương. Các nhà sáng lập Cộng đồng Pháp ngữ - Léopold Sédar Senghor, Habib Bourguiba, Hamani Diori và Quốc vương Cha Norodom Sihanouk - đã đặt cược táo bạo: biến di sản ấy thành công cụ của đoàn kết, phát triển và xích lại gần nhau giữa các dân tộc.

Công cụ ấy đã có thêm giá trị. Theo báo cáo “Tiếng Pháp trên thế giới 2026” (La langue française dans le monde 2026) của chúng tôi, tiếng Pháp có 396 triệu người sử dụng và đã trở thành ngôn ngữ được nói nhiều thứ tư trên thế giới.

Với một nữ sinh viên ở Huế hay một kỹ sư tại Thành phố Hồ Chí Minh, nói được tiếng Pháp là mở ra cánh cửa vào các trường đại học, thị trường và sự nghiệp trên năm châu lục. Gần một triệu người Việt Nam đã chọn tiếng Pháp. Hội nghị Cấp cao Phnom Penh có được những kết quả cụ thể trước hết là nhờ thế hệ này, hơn là nhờ các bài diễn văn.

Ngã tư mở ra thế giới

Đông Nam Á là một trong những ngã tư lớn của thương mại thế giới. Cộng đồng Pháp ngữ bổ sung vào đó một mạng lưới hiếm có: tiếp cận trực tiếp tới châu Phi, châu Âu, châu Mỹ và Trung Đông, trong một không gian mà mỗi bên đối thoại đều bình đẳng. Trong một thế giới đang co cụm thành các khối, cuộc đối thoại ấy là một hành động kháng cự.

Khi Việt Nam bước vào một kỷ nguyên vươn mình, nền ngoại giao mở cửa của Việt Nam có trọng lượng trong các cuộc thảo luận của chúng tôi. Tại Phnom Penh, tôi trông cậy vào nền ngoại giao ấy để tiếng nói của châu Á được lắng nghe. Tại Hà Nội, tôi đã đưa ra các cam kết: đào tạo nhiều hơn, trao đổi kinh tế nhiều hơn, và có thêm nhiều nhân tài Việt Nam trong Tổ chức của chúng tôi. Tôi quyết tâm giữ lời.

Năm 1997, Hà Nội đã mang lại một diện mạo cho Cộng đồng Pháp ngữ. Năm 2026, Việt Nam có thể giúp cộng đồng đưa tiếng nói của mình đi xa hơn.