Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Không tạo thêm rào cản không cần thiết cho hoạt động sản xuất, kinh doanh

Cụ thể hóa các chủ trương phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường và dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu kỹ lưỡng, toàn diện, gắn hoàn thiện thể chế với thực tiễn phát triển. Các quy định mới phải vừa tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, vừa bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và hướng tới giảm chi phí cho toàn xã hội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, Luật Đo lường tuy thuộc lĩnh vực chuyên môn sâu nhưng tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân và năng lực phát triển của đất nước. Từ tiền điện, tiền nước, chất lượng sản phẩm đến các kết luận trong lĩnh vực môi trường, y tế và xử lý vi phạm pháp luật, độ chính xác, tin cậy của kết quả đo lường đều có ý nghĩa quan trọng.

Thực tế cho thấy sai lệch trong đo lường không chỉ gây thiệt hại về kinh tế cho người dân, doanh nghiệp mà còn có thể ảnh hưởng đến việc xác định chất lượng sản phẩm, mức độ vi phạm, thậm chí những quyết định liên quan đến trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, sửa đổi Luật Đo lường phải hướng tới bảo đảm công bằng trong giao dịch, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực làm chủ công nghệ; đồng thời, cụ thể hóa các chủ trương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đối với Luật Bưu chính, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý cần xem xét lại phạm vi, khái niệm bưu chính trong bối cảnh thương mại điện tử, giao nhận số và vận tải xuyên biên giới phát triển mạnh. Hoạt động bưu chính hiện nay đã vượt ra ngoài mô hình bưu điện truyền thống, với nhiều chủ thể và phương thức giao nhận mới, trong đó có giao hàng bằng phương tiện bay không người lái. Do đó, luật sửa đổi phải xác định rõ vai trò của bưu chính trong hạ tầng thiết yếu quốc gia và nền kinh tế số; phân định trách nhiệm giữa các chủ thể, bảo đảm quản lý hiệu quả nhưng không tạo thêm rào cản không cần thiết cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đầu tư thiết bị phải gắn với nhu cầu sử dụng thực tế

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu bốn nhóm vấn đề cần quan tâm. Thứ nhất, phát triển năng lực đo lường phải phục vụ nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế. Muốn làm chủ công nghệ, doanh nghiệp phải có khả năng đo lường, kiểm chứng chất lượng sản phẩm; nếu năng lực đo lường không theo kịp, hoạt động nghiên cứu khó chuyển hóa thành sản xuất, doanh nghiệp cũng khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nhu cầu kinh phí dự kiến khoảng 9.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030 để đầu tư hệ thống chuẩn đo lường và nền tảng số là nguồn lực đáng kể. Vì vậy, cần làm rõ thứ tự ưu tiên, khả năng sử dụng chung hạ tầng và kết quả đầu tư. Hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng số lượng thiết bị mua sắm mà phải căn cứ vào năng lực đo lường được quốc tế thừa nhận, khả năng phục vụ doanh nghiệp và mức độ giảm chi phí dịch vụ.

Nhà nước cần bảo đảm hệ thống chuẩn đo lường quốc gia đối với những năng lực nền tảng mà thị trường chưa đáp ứng; đồng thời, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ bình đẳng. Đầu tư thiết bị phải gắn với đào tạo chuyên gia, kinh phí vận hành và nhu cầu sử dụng thực tế, tránh lãng phí nguồn lực.

Thứ hai, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải đi đôi với căn cứ rõ ràng và trách nhiệm cụ thể. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tán thành việc chuyển một số hoạt động dịch vụ đo lường sang cơ chế công bố năng lực và tự chịu trách nhiệm, nhưng yêu cầu phân biệt rõ hoạt động tự nguyện theo nhu cầu thị trường với hoạt động kiểm định, thử nghiệm bắt buộc phục vụ quản lý nhà nước.

Thủ tục công bố năng lực cần đơn giản, công khai, không biến thành cơ chế xin - cho. Hoạt động kiểm tra phải dựa trên rủi ro, có tiêu chí minh bạch, xác định rõ trách nhiệm quyết định miễn, giảm kiểm tra; tránh tình trạng doanh nghiệp tuân thủ tốt vẫn bị kiểm tra nhiều lần, trong khi nơi có dấu hiệu gian lận lại không được phát hiện kịp thời. Tuy nhiên, việc miễn, giảm kiểm tra cũng không đồng nghĩa với buông lỏng kiểm soát đối với các phương tiện đo thuộc diện bắt buộc. Khi có dấu hiệu vi phạm, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải kiểm tra, xử lý theo quy định; việc ưu tiên giảm kiểm tra phải dựa trên kết quả tuân thủ được kiểm chứng thực tế.

Thứ ba, chuyển đổi số phải nâng cao độ tin cậy của kết quả đo và giảm chi phí thực hiện. Dữ liệu đã có cần được tái sử dụng, tránh yêu cầu doanh nghiệp cung cấp hoặc báo cáo nhiều lần cùng một thông tin cho các cơ quan khác nhau. Việc khai thác, chia sẻ dữ liệu phải đúng phạm vi, mục đích, đồng thời bảo đảm bí mật kinh doanh và an toàn thông tin.

Thứ tư, phải bảo vệ đến cùng quyền lợi người dân khi xảy ra sai lệch, gian lận đo lường. Việc bỏ phân nhóm hàng đóng gói sẵn và dấu định lượng cần đi kèm cơ chế kiểm soát lượng hàng thực tế, yêu cầu lưu giữ thông tin phục vụ kiểm tra.

Đối với trường hợp gian lận trong đo đếm điện, nước, xăng dầu, cần xác định rõ thời gian, phạm vi ảnh hưởng, số tiền thu sai và trách nhiệm hoàn trả, bồi thường. Không thể chỉ xử phạt hành chính mà bỏ ngỏ quyền lợi của người bị thiệt hại. Quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực y tế cũng cần được quan tâm, bởi sai lệch trong kết quả đo, chẩn đoán có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe, tâm lý và đời sống người bệnh.

Mặt khác, việc phân cấp kiểm tra cho cấp xã phải gắn với cơ chế hỗ trợ chuyên môn của cấp tỉnh, bảo đảm thống nhất về kỹ thuật, tránh chồng chéo. Các văn bản hướng dẫn và quy định chuyển tiếp cần được chuẩn bị đồng bộ, bảo đảm hoạt động hợp pháp, liên tục của doanh nghiệp.

Mở rộng không gian phát triển, tạo cạnh tranh bình đẳng

Đối với dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh ba nhóm vấn đề. Thứ nhất, cần mở rộng không gian phát triển, tạo cạnh tranh bình đẳng và phân định rõ trách nhiệm quản lý. Khái niệm, phạm vi điều chỉnh của hoạt động bưu chính phải phù hợp với thực tiễn, làm rõ ranh giới giữa bưu chính, vận tải, logistics và thương mại điện tử, tránh tình trạng một hoạt động phải chịu nhiều tầng nấc quản lý hoặc doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện chồng chéo.

Việc chuyển từ cấp phép sang đăng ký là hướng tích cực, nhưng thủ tục đơn giản phải đi đôi với trách nhiệm rõ ràng và năng lực giám sát thực chất. Cơ chế hậu kiểm cần dựa trên rủi ro, không để việc xác nhận đăng ký trở thành một hình thức giấy phép con. Đồng thời, cần tính đến các phương thức giao nhận mới, hoạt động xuyên biên giới và sự kết nối với thanh toán điện tử để tăng tính minh bạch, hạn chế thất thoát, lừa đảo và bảo vệ quyền lợi người dân.

Thứ hai, phải bảo đảm dịch vụ bưu chính thiết yếu đến được với mọi người dân, đồng thời sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước. Luật cần xác định rõ phạm vi phục vụ, yêu cầu chất lượng, khả năng chi trả của người dân và trách nhiệm bảo đảm kinh phí. Không thể giao nghĩa vụ cung ứng dịch vụ trên phạm vi cả nước nhưng nguồn lực thực hiện lại thiếu chắc chắn.

Ngược lại, cơ chế hỗ trợ dịch vụ công ích không được trở thành phương thức bù lỗ thiếu kiểm soát. Cần theo dõi riêng hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh, làm rõ cách phân bổ chi phí sử dụng chung mạng lưới, tránh dùng nguồn lực công ích để tạo lợi thế cạnh tranh không bình đẳng. Hiệu quả cuối cùng phải được đánh giá bằng chất lượng dịch vụ thực tế mà người dân nhận được.

Thứ ba, cần đặt niềm tin và quyền lợi của người sử dụng ở vị trí trung tâm. Khi bưu gửi đi qua nhiều đơn vị, nhiều công đoạn, doanh nghiệp giao kết hợp đồng phải chịu trách nhiệm cuối cùng với khách hàng, không để người dân phải tự tìm từng khâu trung gian khi xảy ra mất mát hoặc vi phạm. Đồng thời, cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và bồi thường cần thuận tiện, có thời hạn rõ ràng, hài hòa quyền lợi khách hàng với đặc thù dịch vụ bưu chính. Dự thảo cũng cần làm rõ trách nhiệm của lực lượng trung gian giao hàng, hoạt động thu hộ tiền hàng và việc bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ số phải giúp truy vết bưu gửi, nâng cao chất lượng và giảm chi phí. Công tác kiểm tra, ngăn chặn hàng cấm, gian lận cần tương xứng với mức độ rủi ro, đồng thời bảo đảm bí mật thư tín và không gây ách tắc đối với hoạt động lưu thông hợp pháp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc hoàn thiện hai dự án luật phải gắn chặt với điều kiện tổ chức thực hiện, bảo đảm rõ trách nhiệm, rõ nguồn lực và thủ tục khả thi. Khuyến khích ứng dụng công nghệ mới cũng cần gắn với sử dụng năng lượng tiết kiệm, giảm rác thải bao bì theo lộ trình phù hợp.

Thước đo thành công của việc sửa luật là kết quả đo lường tin cậy hơn, quyền lợi người dân được bảo vệ tốt hơn, hàng hóa lưu thông thuận lợi hơn và doanh nghiệp giảm được chi phí. Mọi cải tiến về công nghệ và quản lý phải hướng tới mục tiêu giảm chi phí cho nền kinh tế và người dân, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh và chất lượng cuộc sống.