Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ nỗ lực hạn chế quyền công dân theo nơi sinh

The Washington Post đưa tin, Tòa án Tối cao Mỹ vừa ra phán quyết quan trọng, tái khẳng định nguyên tắc hiến định lâu đời rằng gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều là công dân Mỹ, bác bỏ sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh.

Với tỷ lệ 5-4, đa số thẩm phán cho rằng, sắc lệnh của ông Donald Trump vi phạm cách hiểu lâu nay về Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ, văn bản được thông qua sau Nội chiến nhằm bảo đảm quyền công dân cho mọi người sinh ra hoặc nhập tịch tại Mỹ, với một số ngoại lệ hẹp.

Sắc lệnh do Tổng thống Donald Trump ban hành trong nhiệm kỳ hai quy định không cấp quốc tịch cho trẻ em sinh ra tại Mỹ nếu cha mẹ không có tình trạng cư trú hợp pháp, bao gồm người nhập cư bất hợp pháp hoặc người đang cư trú tạm thời như lao động, du học sinh, khách du lịch hoặc người xin tị nạn, áp dụng với các trường hợp sinh từ ngày 19/2/2025.

Nếu được thực thi, chính sách này có thể làm thay đổi căn bản cách xác định quốc tịch tại Mỹ. Chính vì vậy, chính sách này vấp phải hàng loạt vụ kiện từ các tổ chức bảo vệ quyền người nhập cư và nhanh chóng trở thành một trong những tranh chấp hiến pháp gây chú ý nhất tại Mỹ.

Trọng tâm tranh luận tại Tòa án Tối cao xoay quanh cụm từ “thuộc quyền tài phán của Mỹ” trong Tu chính án thứ 14. Chính quyền Tổng thống Donald Trump lập luận rằng điều khoản này không tự động áp dụng cho mọi trường hợp sinh ra trên đất Mỹ, mà đòi hỏi một mức độ gắn kết pháp lý và chính trị nhất định với quốc gia.

Tổng chưởng lý D. John Sauer cho rằng, việc mở rộng quyền công dân theo nơi sinh của Mỹ đã tạo ra “lực hút” đối với nhập cư bất hợp pháp và hiện tượng “du lịch sinh con”, khi người nước ngoài đến Mỹ để sinh con nhằm bảo đảm quốc tịch cho con cái.

Ngược lại, Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ, đơn vị khởi kiện nhằm ngăn sắc lệnh cho rằng, cách hiểu này đi ngược lại tinh thần Hiến pháp và các tiền lệ pháp lý lâu đời. Luật sư Cecillia Wang của Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ khẳng định Tu chính án thứ 14 được thiết kế để thiết lập một nguyên tắc phổ quát về quyền công dân theo nơi sinh, với các ngoại lệ rất hạn chế như con của các nhà ngoại giao.

Theo một bản tóm tắt các giáo sư luật gửi Tòa án, nếu sắc lệnh của Tổng thống Donald Trump được thực thi, mỗi năm có khoảng 250.000 trẻ em sinh ra tại Mỹ sẽ không được công nhận quốc tịch, tương đương khoảng 5 triệu người vào năm 2045. Một số trẻ có thể rơi vào tình trạng không quốc tịch vì cha mẹ không thể hoặc không muốn xin quốc tịch cho con tại quê hương của họ.

Nhóm giáo sư cảnh báo chính sách này có thể tạo ra một “tầng lớp công dân bị loại trừ vĩnh viễn”, làm gián đoạn quá trình thăng tiến xã hội kéo dài hơn một thế kỷ rưỡi của người nhập cư, đồng thời ảnh hưởng rộng tới nền kinh tế và xã hội Mỹ mà không giải quyết được các nguyên nhân gốc rễ của di cư.

Phán quyết của Tòa án Tối cao được xem là sự khẳng định mạnh mẽ đối với một nguyên tắc hiến định đã tồn tại hơn một thế kỷ, đồng thời chặn đứng nỗ lực thay đổi sâu rộng nhất về định nghĩa công dân Mỹ kể từ sau Nội chiến. Hiện nay, Mỹ là một trong khoảng 35 quốc gia trên thế giới áp dụng nguyên tắc quyền công dân theo nơi sinh. Phần lớn các quốc gia còn lại áp dụng nguyên tắc huyết thống, theo đó quốc tịch phụ thuộc vào tình trạng công dân hoặc thường trú của cha mẹ.