Chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 9 - 12/9/2026, kết hợp với việc tham dự Hội nghị Thượng đỉnh quốc tế về không gian lần đầu tiên được tổ chức tại Paris, được tác giả Pascal Junghans đánh giá là một thời điểm nhấn quan trọng trong chiều dài lịch sử để hai nước tiếp tục làm sâu sắc quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện được thiết lập vào tháng 10/2024. Những lĩnh vực mới được hai bên lựa chọn thúc đẩy - từ không gian, hàng không, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử đến năng lượng và khoáng sản thiết yếu - cho thấy khoa học và công nghệ đang dần trở thành động lực phát triển mới, kết nối tầm nhìn chiến lược với những nhu cầu thiết thực của hai quốc gia.

Hành trình hơn 30 năm vươn tới không gian

Theo La Tribune, hợp tác không gian giữa Việt Nam và Pháp đã có lịch sử hơn ba thập kỷ. Ngay từ năm 1993, Pháp đã cung cấp nguồn tài chính hỗ trợ chương trình không gian của Việt Nam. Sau đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thiết lập quan hệ hợp tác với Airbus Defence and Space và Trung tâm Nghiên cứu không gian quốc gia Pháp (CNES).

Trong khuôn khổ hợp tác này, nhiều kỹ sư Việt Nam đã được đào tạo chuyên sâu tại Pháp và Việt Nam, đồng thời tham gia các chương trình tiếp nhận, làm chủ và chuyển giao công nghệ. Một trong những thành quả tiêu biểu nhất là vệ tinh quan sát Trái Đất VNREDSat-1 được phóng lên quỹ đạo năm 2013.

Từ độ cao hàng trăm km, VNREDSat-1 không chỉ ghi lại những hình ảnh của lãnh thổ Việt Nam. Dữ liệu vệ tinh đã phục vụ công tác dự báo, phòng ngừa thiên tai, theo dõi biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên thiên nhiên, sản xuất nông nghiệp, phát triển giao thông, quy hoạch đô thị, bảo vệ môi trường, viễn thông và kinh tế số.

Theo La Tribune, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Airbus hiện tiếp tục hướng tới dự án vệ tinh VNREDSat-2. Đây có thể trở thành bước nối tiếp quan trọng trong hành trình xây dựng năng lực quan sát Trái Đất độc lập của Việt Nam, đồng thời mở rộng hợp tác với Pháp từ cung cấp thiết bị sang đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, khai thác dữ liệu và phát triển các ứng dụng không gian.

Từ một vệ tinh quan sát Trái Đất, hợp tác có thể lan tỏa tới nhiều lĩnh vực khác: chia sẻ và xử lý dữ liệu, nghiên cứu công nghệ mới, phát triển các nền tảng cảnh báo sớm, quản lý tài nguyên, nông nghiệp chính xác và hỗ trợ chuyển đổi số.

Pháp sở hữu một trong những hệ sinh thái công nghiệp, khoa học và công nghệ hàng không - không gian phát triển nhất châu Âu. Trong khi đó, Việt Nam đang từng bước xây dựng năng lực quốc gia trong quan sát Trái Đất, viễn thám, dữ liệu không gian và công nghệ vệ tinh. Sự gặp gỡ giữa thế mạnh của Pháp và nhu cầu phát triển của Việt Nam tạo nên một không gian hợp tác có chiều sâu, lâu dài và giàu triển vọng.

Với Việt Nam, không gian không còn là một miền xa xôi

La Tribune cho rằng việc người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam tham dự Hội nghị Thượng đỉnh quốc tế về không gian mang một thông điệp quan trọng: Việt Nam không còn nhìn nhận không gian như một lĩnh vực xa xôi, chỉ dành cho một số cường quốc có tiềm lực khoa học và tài chính vượt trội.

Ngày nay, công nghệ vệ tinh, quan sát Trái Đất và dữ liệu không gian đã hiện diện trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Từ dự báo bão, giám sát lũ lụt và sạt lở đến quản lý rừng, biển, đất đai, giao thông, đô thị và hạ tầng số, những dữ liệu thu nhận từ không gian đang trực tiếp góp phần giải quyết các vấn đề phát triển trên mặt đất.

Vì thế, Việt Nam muốn tiến xa hơn vai trò của một quốc gia tiếp nhận thành quả công nghệ. Việt Nam đang hướng tới vị thế một chủ thể tích cực trong xây dựng các khuôn khổ hợp tác quốc tế, tìm kiếm đối tác, nâng cao năng lực quốc gia và cùng cộng đồng quốc tế ứng phó với những thách thức chung của kỷ nguyên không gian.

Sự gia tăng nhanh chóng của số lượng vệ tinh và các chùm vệ tinh, sự phát triển của hoạt động thương mại ngoài không gian và sự xuất hiện của những công nghệ mới đang đặt ra hàng loạt vấn đề: an toàn quỹ đạo, bảo vệ hạ tầng không gian và mặt đất, an ninh dữ liệu, an ninh mạng và khả năng tiếp cận công bằng đối với những thành tựu của khoa học không gian.

Trong bối cảnh ấy, Việt Nam và Pháp đều đề cao việc thăm dò, khai thác và sử dụng không gian vì mục đích hòa bình. Hai nước cùng coi trọng luật pháp quốc tế, chủ nghĩa đa phương, đối thoại, xây dựng lòng tin và hợp tác bình đẳng, cùng có lợi.

Không gian, vì thế, không chỉ là nơi thể hiện trình độ công nghệ. Đó còn là phép thử đối với năng lực hợp tác, trách nhiệm quốc tế và khả năng bảo vệ chủ quyền trong một môi trường chiến lược mới.

Khoa học và công nghệ đặt ở trung tâm của quan hệ

Những kết quả được công bố trong chuyến thăm cho thấy hợp tác khoa học và công nghệ không còn nằm ở vị trí bổ trợ, mà đang được đặt vào trung tâm của quan hệ Việt Nam - Pháp.

Trong tuyên bố chính thức, Tổng thống Emmanuel Macron cảm ơn Việt Nam đã tin tưởng lựa chọn Pháp cho dự án vệ tinh quan sát Trái Đất. Đây vừa là sự tiếp nối thành công của VNREDSat-1, vừa cho thấy lòng tin của Việt Nam đối với năng lực khoa học, công nghệ và công nghiệp không gian của Pháp.

Từ nền tảng đó, hai nước có thể hình thành một chuỗi hợp tác tương đối hoàn chỉnh: nghiên cứu và thiết kế, chế tạo vệ tinh, đào tạo kỹ sư, chuyển giao công nghệ, xây dựng hạ tầng mặt đất, xử lý dữ liệu và phát triển những ứng dụng phục vụ đời sống.

Hợp tác công nghệ cao còn được mở rộng sang trí tuệ nhân tạo và công nghệ lượng tử - hai lĩnh vực có khả năng định hình sức cạnh tranh và quyền tự chủ công nghệ của các quốc gia trong nhiều thập kỷ tới. Pháp có thế mạnh về nghiên cứu cơ bản, hệ thống đại học, viện nghiên cứu và các tập đoàn công nghệ; Việt Nam lại sở hữu nguồn nhân lực trẻ, thị trường số năng động và quyết tâm đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành những động lực phát triển chủ yếu.

Chuyến thăm vì vậy mở ra cơ hội để hai nước vượt khỏi mô hình hợp tác đơn thuần giữa bên cung cấp và bên tiếp nhận công nghệ. Đích đến cao hơn là cùng nghiên cứu, cùng đào tạo, cùng phát triển sản phẩm và xây dựng những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng tham gia chuỗi giá trị quốc tế.

Hàng không cũng là một minh chứng rõ nét. Các thỏa thuận liên quan tới kế hoạch Vietnam Airlines mua máy bay Airbus A350, cùng ý định của Vietravel Airlines mua 20 máy bay A220 và 30 máy bay A321neo, không chỉ mang ý nghĩa thương mại. Nếu được triển khai cùng hợp tác đào tạo, bảo dưỡng, kỹ thuật và chuyển giao tri thức, những hợp đồng ấy có thể góp phần giúp Việt Nam nâng cao năng lực công nghiệp hàng không và chất lượng nguồn nhân lực.

Trong lĩnh vực năng lượng, Pháp mong muốn trở thành đối tác hàng đầu của Việt Nam trong quá trình giảm phát thải carbon và phát triển chương trình điện hạt nhân. Kinh nghiệm của Pháp về hạ tầng năng lượng ít carbon, an toàn hạt nhân, quản lý hệ thống điện và tài chính xanh có thể hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Hợp tác về đất hiếm và khoáng sản thiết yếu cũng mang hàm lượng khoa học - công nghệ đặc biệt cao. Giá trị của những nguồn tài nguyên này không chỉ nằm ở khai thác, mà chủ yếu được tạo ra từ công nghệ chế biến sâu, vật liệu mới và khả năng tham gia những mắt xích có giá trị cao trong chuỗi cung ứng bán dẫn, pin, năng lượng tái tạo và thiết bị điện tử.

Bởi vậy, đưa khoa học và công nghệ trở thành trụ cột mới trong quan hệ Việt Nam - Pháp cũng có nghĩa là chuyển trọng tâm từ khai thác tiềm năng sang kiến tạo năng lực; từ trao đổi sản phẩm sang chia sẻ tri thức; từ mua bán thiết bị sang làm chủ công nghệ và đào tạo con người.

Sự gặp gỡ của tầm nhìn và khát vọng độc lập, tự chủ

Theo La Tribune, đối với Việt Nam và Pháp, từ khóa của hành trình hợp tác không gian và công nghệ chính là “chủ quyền”. Khi không gian trở thành một phần quan trọng của hạ tầng kinh tế, khoa học, công nghệ và an ninh quốc gia, năng lực làm chủ dữ liệu, bảo vệ các hệ thống thiết yếu và duy trì một môi trường không gian an toàn, hòa bình, bền vững trở thành lợi ích chung của cả hai nước.

Sự đồng điệu này còn thể hiện trong tầm nhìn rộng hơn về thế giới. Tại Đối thoại Shangri-La tháng 5/2025, Tổng thống Emmanuel Macron từng kêu gọi xây dựng một liên minh gồm những quốc gia độc lập, không để các cường quốc áp đặt lựa chọn theo tư duy phe khối. Cũng tại diễn đàn này, Tổng Bí thư Tô Lâm đã sử dụng một hình ảnh giàu sức gợi: “Những con cá nhỏ” phải đoàn kết để tạo nên sức mạnh.

Hai thông điệp gặp nhau ở ý chí bảo vệ độc lập, tự chủ và quyền tự quyết của mỗi quốc gia. Trong một thế giới nhiều bất định, Việt Nam và Pháp đều mong muốn đa dạng hóa quan hệ, tăng cường năng lực thích ứng và không để tương lai của mình bị quyết định bởi sự cạnh tranh giữa các nước lớn.

Từ sự đồng điệu ấy, hai nước có điều kiện chuyển những điểm tương đồng về tư duy thành chương trình cụ thể, biến tiềm năng thành dự án và biến lòng tin chính trị thành những kết quả có thể đo đếm được.

Hai nhịp cầu nối ASEAN với Liên minh châu Âu

La Tribune nhận định chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ song phương. Việt Nam và Pháp có thể từng bước trở thành những nhịp cầu chiến lược kết nối ASEAN với Liên minh châu Âu (EU).

Pháp là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam tại châu Âu. Vị thế và ảnh hưởng của Pháp trong EU có thể góp phần tạo điều kiện để Việt Nam tiếp cận sâu hơn với thị trường, nguồn vốn, công nghệ và chuỗi giá trị châu Âu. Việc triển khai hiệu quả EVFTA, thúc đẩy EVIPA và mở rộng hợp tác trong những ngành công nghệ chiến lược sẽ tạo thêm những tuyến kết nối mới giữa hai nền kinh tế và hai khu vực.

Về phía Việt Nam, với vị trí địa chiến lược, nền kinh tế năng động và mạng lưới quan hệ đối tác ngày càng rộng, Việt Nam có thể trở thành một cửa ngõ quan trọng để Pháp và các đối tác châu Âu tăng cường hiện diện tại ASEAN và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Trong cấu trúc hợp tác ấy, khoa học và công nghệ có khả năng trở thành chiếc cầu nối hiệu quả nhất. Các chương trình nghiên cứu chung, mạng lưới trường đại học - viện nghiên cứu - doanh nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo và dự án chuyển giao công nghệ có thể gắn kết không chỉ Việt Nam với Pháp, mà còn kết nối các hệ sinh thái sáng tạo của ASEAN và EU.