Tìm sự chuẩn mực cho những trang sách

Ghi lại một phần câu chuyện đời mình…

- Công chúng đã biết đến họa sĩ Trần Đại Thắng và Đông A với những ấn bản mỹ thuật ấn tượng; điều gì thôi thúc ông bước sang địa hạt của người cầm bút?

- Tôi kể - Tất cả đều từ sách là tôi kể một phần câu chuyện đời mình, phần liên quan đến sách. Một đời bình thường, nhưng mỗi chặng đường đều có ký ức ở lại. Trước đây, tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ viết một cuốn sách. Ngay cả những dòng tản mạn trên Facebook, tôi cũng thường ngại viết dài. Năm 2017, tôi khởi động loạt bài Tám mươi ngày vòng quanh thế giới mỹ thuật, nhưng mới viết được 3 - 4 bài gửi đăng báo thì bỏ dở.

Mọi chuyện thay đổi vào ngày 21/9/2025. Buổi sáng hôm ấy, tôi dự ra mắt bộ lịch ở đường sách Nguyễn Văn Bình (TP. Hồ Chí Minh). Giữa không gian thân thuộc của sách vở và xuất bản, cảm hứng bỗng ùa tới. Tôi viết bài về các hiệu sách, gửi cho nhà văn Hồ Anh Thái. Anh đọc xong nhắn lại: bài này đăng báo được đấy! Với tôi, lời ấy quý giá hơn nhiều lời khen. Và dù thoáng nghĩ đến cái tính nhanh chán của mình, tôi vẫn quyết định bắt đầu viết ngay. Tối hôm ấy là Chủ Nhật, tôi ngồi lập mục lục với 30 bài, dự tính cuốn sách chỉ khoảng 300 trang trở lại. Thế rồi, suốt một tháng sau, mỗi đêm tôi chỉ chợp mắt 2 - 3 tiếng, còn lại dành thời gian để viết. Đến khi hoàn thành, con số đã lên tới gần 100 bài, gần 500 trang.

- Người đọc sẽ tìm thấy gì trong thế giới mà ông miêu tả là “tất cả đều từ sách” ấy?

- Những gì tôi kể là chuỗi câu chuyện kéo dài. Từ khi chưa chào đời cho đến khi trưởng thành, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, chia sẻ. Tôi vốn không phải là người khéo thể hiện sự quan tâm hay biết ơn. Tôi kể, mong những ai từng đi cùng với mình một hoặc nhiều quãng đời sẽ hiểu rằng tôi chưa bao giờ quên họ. Tôi kể, lưu lại những mảnh ký ức xã hội mà tôi từng trải qua. Những câu chuyện có thể khiến ai đó hoài niệm về một thời đã qua, có thể nhìn thấy trong đó một chút bóng dáng của mình.

- Nhìn lại hành trình dài gắn bó với xuất bản, gặp gỡ biết bao con người, ông thấy mình nhận được những gì, gặt hái thành công ra sao?

- Tôi nhận được rất nhiều tình cảm của độc giả, của giới xuất bản và những nhà chuyên môn. Đặc biệt là khi mang sách ra nước ngoài, nhìn những người bạn quốc tế trân trọng cuốn sách, tôi thực sự rất tự hào. Tôi tự hào vì tâm huyết của mình được công chúng cả trong và ngoài nước đón nhận. Còn về khái niệm thành công, tôi thực sự không đặt nặng. Tôi nghĩ niềm vui của mình không ở đích đến mà nằm ngay trên quãng đường làm nghề. Tôi hạnh phúc với công việc mình gắn bó và luôn dốc hết sức lực cho nó.

Đi tìm niềm vui của chính mình

- Nhắc đến Trần Đại Thắng là nhắc đến thương hiệu Đông A với dòng sách độc đáo mang đậm tính mỹ thuật. Sự lựa chọn hướng đi này bắt nguồn từ đâu, thưa ông?

- Tôi học ngành mỹ thuật, thành ra tôi làm sách đều có hơi hướng của mỹ thuật. Nó tự nhiên như hơi thở, hoàn toàn không có sự gượng ép hay phải gồng mình cố gắng. Nhiều người đánh giá đó là hướng đi độc đáo nhưng thực tâm, cái tôi đi tìm là niềm vui của chính mình chứ không phải chiều theo một mong muốn độc lạ nào từ công chúng. Nếu chăm chăm kỳ vọng vào sự đón nhận của số đông, có lẽ tôi sẽ chỉ làm một loại sách - loại đáp ứng tốt nhất và nhanh nhất thị hiếu thị trường, như thế cũng đủ để Đông A phát triển rồi. Nhưng tôi lại muốn tự đặt ra thử thách cho bản thân, làm những việc kích thích cảm hứng sáng tạo, tìm niềm vui trong ấy.

- Nếu chọn ra một ấn phẩm mang dấu ấn đặc biệt với ông, đó là...?

- Cuốn sách nào của Đông A cũng mang một câu chuyện, dấu ấn, đời sống riêng... Ngay khi làm xong một cuốn sách, việc của tôi là phải lập tức đi tìm những ý tưởng mới mẻ khác. Tôi hoàn toàn không để bản thân bị vướng bận hay áp lực bởi dấu ấn của một tác phẩm cụ thể nào.

- Vậy thì tôi sẽ hỏi về “Văn mới 5 năm đầu thế kỷ” (phát hành năm 2005) - ấn bản đặc biệt đầu tiên, đặt nền móng cho dòng sách sưu tầm cao cấp S100 của Đông A; ý tưởng thực hiện cuốn sách này như thế nào?

- Nói ra có thể nhiều người không tin, nhưng thực ra tôi là người... chẳng có ý tưởng gì cả. Thành quả của tôi hôm nay phần lớn đều nhờ sự giúp đỡ và gợi ý từ người khác. Trong Tôi kể - Tất cả đều từ sách, tôi có viết rất chi tiết về câu chuyện làm cuốn Văn mới đã nảy sinh như thế nào. Ở đây tôi muốn nói rõ một điều là trong những cuộc cà phê, có những ý tưởng được nói ra mà có lẽ người làm sách khác nghe xong bỏ ngoài tai vì thấy rằng nó viển vông, phi thực tế… Tôi nghe, thấy làm được là tôi làm. Tôi không phải là người trực tiếp nghĩ ra ý tưởng nhưng tôi biết ý tưởng đấy hay và sẽ phát triển nó thành hiện thực.

- Nhiều ý kiến ghi nhận Đông A đã thực sự khuấy động trào lưu sưu tầm sách bản đặc biệt tại Việt Nam. Đã có những ấn bản được đẩy lên mức “khủng” trên sàn đấu giá. Cảm xúc của ông ra sao trước hiệu ứng này?

- Thú thực, khi sách bị đẩy giá lên quá cao, tôi lo nhiều hơn vui. Tôi tự vấn rằng cuốn sách mình làm ra có thực sự xứng đáng với số tiền lớn đến thế không? Tâm nguyện của tôi là làm những cuốn sách được độc giả trân trọng, đến được với các nhà sưu tập sách. Việc một cuốn sách được định giá quá cao với tôi giống như sức nặng của trách nhiệm hơn.

- Giữa thời đại sách giấy được dự báo sẽ ngày càng thu hẹp, ông có bao giờ nghĩ mình sẽ chuyển hướng khác không?

- Hiện tại thì không! Tôi vẫn thấy niềm vui khi làm sách. Đối với tôi giờ đây mỗi chuyến đi tìm hiểu về nghề làm sách là một lần tôi được nạp thêm kiến thức và chắc chắn con đường trau dồi kiến thức ấy sẽ còn rất dài… Ngay từ ban đầu, Đông A đã không hướng tới một cuốn sách đẹp bề nổi. Đẹp là yếu tố đương nhiên phải có. Quan trọng hơn là làm cho “đúng”, cho “chuẩn mực”. Trên thế giới, kỹ thuật làm sách đặc biệt đã đi trước Việt Nam hàng trăm năm. Tôi chỉ nhận mình là một cậu học trò đang chập chững những bước đi đầu tiên trên con đường này, vừa làm vừa học. Hành trình tiếp theo của tôi chắc cũng chỉ là sách thôi, vì ngoài sách ra quả thực tôi cũng không biết làm gì khác!

- Xin cảm ơn ông!