Tiêu chí đánh giá tuân thủ pháp luật thuế phải chi tiết, dễ nhận biết

Phân loại để quản lý hiệu quả hơn

Triển khai chủ trương áp dụng quản lý rủi ro trong quản lý thuế, Tổng cục Thuế đang xây dựng dự thảo Bộ tiêu chí đánh giá tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế là doanh nghiệp. Bộ tiêu chí này là một trong các căn cứ giúp cơ quan thuế phân loại người nộp thuế về mức độ tuân thủ pháp luật thuế. Bộ tiêu chí được chia thành hai nhóm: nhóm “Tiêu chí và chỉ số đánh giá doanh nghiệp tuân thủ pháp luật tốt” và nhóm “Tiêu chí và chỉ số đánh giá doanh nghiệp tuân thủ pháp luật ở mức độ thấp”. Doanh nghiệp được xếp vào nhóm tuân thủ tốt phải đáp ứng đồng thời 9 tiêu chí, 15 chỉ số xoay quanh hai góc độ chấp hành các quy định, nghĩa vụ về thuế và số thuế nộp so với vốn, doanh thu bình quân của ngành nghề, lĩnh vực mà doanh nghiệp hoạt động.

Theo lãnh đạo Tổng cục Thuế, Bộ tiêu chí sẽ giúp cơ quan thuế phân loại doanh nghiệp. Doanh nghiệp chấp hành tốt chính sách thuế sẽ được cơ quan thuế tạo điều kiện thuận lợi tối đa trong quản lý thuế; doanh nghiệp chưa chấp hành chưa tốt chính sách thuế sẽ bị giám sát chặt chẽ trong quản lý thuế. Đây là cách thức quản lý rủi ro được áp dụng rộng rãi trên thế giới, nhằm tạo sự công bằng giữa các doanh nghiệp, đồng thời cũng giảm khối lượng công việc cho cơ quan thuế. Hình thức này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh số lượng doanh nghiệp ngày càng tăng, hoạt động của doanh nghiệp ngày càng mở rộng, kinh doanh đa ngành nghề, lĩnh vực… nên khối lượng công việc của ngành thuế sẽ tăng rất mạnh trong khi biên chế không thể tăng được.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch hội Tư vấn thuế Việt Nam đánh giá, việc xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá tuân thủ pháp luật thuế cho thấy nỗ lực ngày càng minh bạch hơn, đồng hành cùng doanh nghiệp của Tổng cục Thuế. Bởi khi xây dựng được một bộ tiêu chí tốt sẽ phân loại được những đối tượng doanh nghiệp nào thực hiện pháp luật về thuế tốt, những đối tượng nào ở mức độ trung bình và đối tượng nào ở mức độ thấp. Căn cứ vào đó, có phân biệt đối xử rõ ràng.

“Chẳng hạn, những doanh nghiệp thuộc nhóm tuân thủ pháp luật thuế tốt thì sẽ được ưu đãi trong kê khai, nộp thuế, hoàn thuế... Trong đó, có thể hoàn thuế trước, kiểm tra sau, trong lĩnh vực hóa đơn có thể không cần đóng dấu tên doanh nghiệp trên hóa đơn. Đồng thời, ưu tiên trong việc thực hiện các thủ tục thuế; không phải kiểm tra, thanh tra nhiều, góp phần giảm chi phí thời gian, tiền bạc cho doanh nghiệp, từ đó tạo thêm thế mạnh cho doanh nghiệp trên thị trường,” bà Nguyễn Thị Cúc phân tích.

Đối với những đối tượng không tuân thủ pháp luật thuế hoặc tuân thủ ở mức độ thấp, bà Nguyễn Thị Cúc cho rằng, cần phải có các biện pháp quản lý rủi ro. Người nộp thuế có thể gian lận về thuế, gian lận về hóa đơn chứng từ cho nên sẽ tập trung vào các doanh nghiệp này nhiều hơn. Hơn nữa, công tác thanh tra, kiểm tra cũng sẽ không tập trung vào các doanh nghiệp tuân thủ tốt, mà sẽ hướng vào các doanh nghiệp có mức độ tuân thủ pháp luật thuế thấp. Như vậy, sẽ hạn chế được việc thanh, kiểm tra của rất nhiều các cơ quan, đơn vị chức năng, có lúc trùng lắp khiến nhiều doanh nghiệp kinh doanh lành mạnh thấy bức xúc.

Cần có sự đồng thuận trong xây dựng các tiêu chí đánh giá

Nếu như các tiêu chí đưa ra hợp lý thì lợi ích là thấy rõ, tuy nhiên, nếu các tiêu thức phân loại rủi ro không chính xác, không chuẩn mực sẽ kéo theo sự không minh bạch, không công bằng cho các doanh nghiệp. Do đó, Tổng cục Thuế cần lắng nghe ý kiến doanh nghiệp để biết các chỉ số này có đúng, chính xác với thực tế kinh doanh đa dạng hay chưa, có tạo ra sự phân biệt, bất công bằng nào không. Các tiêu chí  đánh giá phải rõ ràng, đơn giản, và dễ hiểu để doanh nghiệp cũng có thể tự xác định mình đang ở nhóm nào. Còn nếu như đưa ra các tiêu chí khó khăn, phức tạp, mà chính bản thân doanh nghiệp cũng không biết mình tuân thủ pháp luật thuế như vậy là ở mức tốt hay chưa tốt, cao hay thấp.

Theo bà Nguyễn Thị Cúc, việc đưa ra các tiêu chí cần phải bảo đảm đơn giản, minh bạch, dễ hiểu. Qua đó, bảo đảm việc quản lý rủi ro về thuế của Tổng cục Thuế cũng đồng bộ hơn. Bởi hiện nay, cơ quan thuế đang áp dụng cơ chế quản lý rủi ro theo Luật Quản lý thuế và 3 Nghị quyết 19 của Chính phủ trong các năm 2014-2016. Vừa rồi, Tổng cục Thuế, Bộ Tài chính cũng đã ban hành một bộ tiêu chí quản lý rủi ro để phân loại đối tượng lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra. Nay lại xây dựng tiêu chí phân loại quản lý rủi ro. Theo bà Cúc, việc lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra cũng phải dựa trên cơ sở những đơn vị tuân thủ pháp luật tốt thì chúng ta ít kiểm tra hơn, và tập trung nhiều hơn ở các đơn vị tuân thủ thuế thấp.

Ngoài ra, bà Nguyễn Thị Cúc cho rằng, thực tế có những doanh nghiệp mong muốn làm thế nào để kế toán minh bạch, tránh bị kiểm tra, thanh tra. Nhưng khi đi vào kiểm tra thanh tra thì cơ quan thuế lại có quan niệm đã kiểm tra, thanh tra là phải phát hiện ra sai phạm, và khi không phát hiện ra sai phạm thì nhóm kiểm tra, thanh tra đó lại bị coi là chưa hoàn thành nhiệm vụ. “Chúng tôi cho rằng, trong thanh tra, kiểm tra phải có 2 mặt. Những doanh nghiệp nào gian lận thuế, trốn thuế, thì phải xử lý thật nặng, bảo đảm kỷ cương pháp luật về thuế, những đơn vị nào làm tốt thì tuyên dương. Như vậy, nếu kiểm tra mà không phát hiện sai phạm để truy thu, thì chúng ta cũng mừng là cơ quan thuế đã làm tốt nhiệm vụ của mình trong tuyên truyền, hỗ trợ. Còn trường hợp kiểm tra, thanh tra viên không có năng lực, doanh nghiệp trốn thuế mà không phát hiện ra là một việc khác,” bà Nguyễn Thị Cúc nêu quan điểm.

Nhấn mạnh cần phải rà soát, sửa đổi các tiêu chí xếp loại cho thật chuẩn, bà Nguyễn Thị Cúc chỉ ra một số điểm còn chưa hợp lý. Chẳng hạn, về chỉ tiêu là doanh nghiệp có số thuế giá trị gia tăng nộp (GTGT)/vốn chủ sở hữu và doanh số lớn hơn mức trung bình so với doanh nghiệp cùng quy mô, cùng lĩnh vực đầu tư thì sẽ được xếp loại tốt. Thực tế, thuế GTGT có 3 mức khác nhau là 0%, 5% và 10% (chưa kể một số loại hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT), nên cùng quy mô, cùng hoạt động trong một lĩnh vực, doanh nghiệp nộp thuế GTGT nhiều chưa chắc đã chấp hành tốt chính sách thuế bằng doanh nghiệp nộp thuế ít hơn.

“Hay đối với chỉ tiêu doanh nghiệp có số thuế thu nhập doanh nghiệp của từng năm/vốn đăng ký và doanh số lớn hơn mức trung bình so với doanh nghiệp cùng quy mô cùng lĩnh vực thì sẽ được xếp loại tốt. Trong thực tế, có doanh nghiệp được miễn thuế 4 năm, giảm 5% trong 9 năm tiếp theo, do đó nếu xếp hạng doanh nghiệp theo cùng loại hình là chưa chuẩn, mà phải cùng thời gian,” bà Cúc dẫn chứng.