Tiếp tục rà soát phạm vi của dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi)

Tham dự phiên họp có các Ủy viên Trung ương Đảng: Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải; Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.

Cùng dự có: Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường; đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội; đại diện các Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an; các chuyên gia và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ bưu chính lớn…

Đổi mới căn bản tư duy quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật nhằm thể chế hoá đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước có liên quan đến lĩnh vực bưu chính; hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về bưu chính, bổ sung các chính sách mới nhằm giải quyết các vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn.

Đồng thời, bảo đảm thống nhất, đồng bộ, ổn định, khả thi, phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực bưu chính, thương mại và đầu tư; bảo đảm thống nhất với pháp luật về dữ liệu, cạnh tranh, đất đai, tài chính và các pháp luật có liên quan; tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ tốt nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Trình bày dự thảo báo cáo thẩm tra sơ bộ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Phương Tuấn nêu rõ, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Bưu chính (sửa đổi) với những lý do như đã nêu tại Tờ trình.

Qua rà soát, Thường trực Ủy ban nhận thấy hồ sơ dự án Luật cơ bản đã đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Hai (tháng 10/2026); đồng thời, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện Bản đánh giá tác động đối với một số quy định mới.

Về phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành quy định về mở rộng phạm vi điều chỉnh như trong dự thảo Luật để phù hợp với sự phát triển và yêu cầu quản lý hoạt động bưu chính trong trong bối cảnh mới (chuyển đổi số và các thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư).

Bên cạnh đó, Thường trực Ủy ban đề nghị, cần nghiên cứu làm rõ hoạt động bưu chính với các hoạt động giao dịch thương mại điện tử (giao hàng nhanh, giao hàng tiết kiệm), dịch vụ vận chuyển hàng hóa, dịch vụ logistics khác (kho bãi, lưu giữ hàng hóa, xử lý hàng hóa và đóng gói, quản lý chuỗi cung ứng và phân phối…) để tránh bị lạm dụng cho các mục đích xấu, bảo đảm quyền lựa chọn, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và cạnh tranh lành mạnh với các hoạt động giao hàng, vận chuyển và thương mại hàng hóa.

Qua thảo luận, các đại biểu cho rằng, dự thảo Luật lần này tập trung vào đổi mới căn bản tư duy quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, thiết lập mô hình bưu chính hai lớp (vận hành mạng và không vận hành mạng), định danh bưu gửi, và bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các công nghệ mới.

Các đại biểu cũng tập trung thảo luận về các nội dung: phạm vi điều chỉnh; ranh giới pháp lý giữa bưu chính với vận tải, logistics độc lập khi bổ sung các công đoạn như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói vào dịch vụ bưu chính; về tính khả thi và phù hợp của chính sách mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập sang cả gói, kiện hàng hóa để bảo đảm quyền tiếp cận thương mại điện tử của người dân vùng sâu, vùng xa; về dữ liệu bưu chính và trách nhiệm quản lý dữ liệu bưu chính; rà soát cơ chế đặt hàng, bù đắp chi phí cho doanh nghiệp được chỉ định; chính sách về "bưu chính xanh"; các giải pháp công nghệ trong quản lý bưu chính số...

Góp ý về chính sách phát triển “bưu chính xanh”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi nhận thấy, các quy định chi tiết để thực thi chính sách này còn mờ nhạt.

Trong bối cảnh ngành bưu chính đang sử dụng lượng bao bì khổng lồ, việc thiếu cơ chế đặc thù hoặc dẫn chiếu chưa rõ ràng tới Luật Bảo vệ môi trường sẽ gây khó khăn cho việc triển khai. Do vậy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tạ Đình Thi đề nghị cơ quan soạn thảo thuyết minh rõ tính đặc thù của ngành và bổ sung các điều khoản cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trong hoạt động bưu chính.

Về quyền thu hộ tiền bán hàng (COD) không kèm bất kỳ ràng buộc nào về quản lý dòng tiền, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị, Chính phủ giải trình, làm rõ căn cứ khẳng định COD không phải hoạt động trung gian thanh toán, khi xét quy mô dòng tiền và bản chất giữ hộ tiền của bên thứ ba.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ cơ chế bảo vệ tiền thu hộ khi doanh nghiệp bưu chính mất khả năng thanh toán; đồng thời, bổ sung nguyên tắc tối thiểu tách bạch quản lý tiền thu hộ, thời hạn đối soát và hoàn trả tối đa, nghĩa vụ công khai và giao Chính phủ quy định ngưỡng quy mô thu hộ phải áp dụng pháp luật về trung gian thanh toán.

Lấy yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản trị làm mục tiêu xuyên suốt

Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, sửa đổi Luật Bưu chính lần này không chỉ dừng lại ở việc xử lý những vướng mắc, bất cập trước mắt hoặc sửa những quy định mang tính kỹ thuật, mà quan trọng hơn, cần phải tiếp cận tư duy đổi mới trong công tác xây dựng pháp luật.

"Thể chế phải đi trước, mở đường cho sự phát triển; lấy yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, thúc đẩy phát triển, giải phóng nguồn lực làm mục tiêu xuyên suốt, tạo xung lực mạnh mẽ thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia", Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Nhằm hoàn thiện dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường khẩn trương nghiên cứu các ý kiến xác đáng tại phiên họp; trong đó, cần chú ý thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, chính sách mới của Đảng về hoạt động bưu chính.

Tiếp tục rà soát phạm vi sửa đổi của dự thảo Luật bảo đảm chỉ sửa những nội dung đã được tổng kết qua thực tiễn, đánh giá tác động đầy đủ và đủ điều kiện để luật hóa; chỉ quy định những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội; tuân thủ Quy định 178-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật; chú trọng tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong phát triển “bưu chính xanh”, kinh nghiệm trong quản lý hoạt động bưu chính để thiết kế các điều khoản bảo đảm ổn định, hiệu quả, khả thi, tiệm cận với luật pháp quốc tế.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, nghiên cứu thiết kế điều khoản theo hướng quy định rõ tiêu chí phân định hoạt động bưu chính với dịch vụ logistics độc lập, tránh tình trạng mở rộng dàn trải hoặc chồng chéo thẩm quyền quản lý chuyên ngành đối với các hoạt động vận tải hàng hoá, logistics độc lập; làm rõ cơ chế quản lý, hỗ trợ và bù đắp chi phí cho các doanh nghiệp được chỉ định cung cấp dịch vụ bưu chính công ích, bảo đảm tính minh bạch, tách bạch rõ ràng giữa hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh thương mại, cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trường.