Tiến tới hài hòa tiêu chuẩn ASEAN

Xây dựng và ban hành tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia còn chậm
 
Việc xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia ở nước ta hiện đang được Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội chỉ đạo và hướng dẫn các Bộ, ngành chủ trì phối hợp với các hội nghề nghiệp, các cơ quan tiến hành tổ chức xây dựng và ban hành. Tuy nhiên, theo đánh giá của Phó vụ trưởng Vụ Kỹ năng nghề, Tổng cục Dạy nghề Đinh Tiến Dũng, việc xây dựng và ban hành tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia còn chậm. Các bộ, ngành chủ trì, phối hợp với các cơ quan, hội nghề nghiệp có liên quan xây dựng và ban hành tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội chỉ thỏa thuận, ban hành. Điều này trên thực tế gây khó khăn khi sửa đổi, quản lý, cập nhật các bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia và biên soạn đề thi.

Điều đáng nói là, sự tham gia của đại diện các ngành công nghiệp trong các hoạt động xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, đề thi và đánh giá cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia còn chưa đầy đủ. Nhận thức của doanh nghiệp và người lao động chưa đúng mức về ý nghĩa và tầm quan trọng của hoạt động đánh giá kỹ năng nghề trong việc cung cấp nguồn nhân lực kỹ thuật phục vụ phát triển bền vững – kinh tế. Sự gắn kết và tham gia của các cơ sở dạy nghề, các doanh nghiệp, các hiệp hội nghề nghiệp và người sử dụng lao động vào hoạt động đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia còn rất hạn chế. Tại các Trung tâm đánh giá kỹ năng nghề hiện nay, để đáp ứng yêu cầu về đánh giá với số lượng lớn thí sinh thì sẽ gặp khó khăn về máy móc, thiết bị. Cùng một lúc không thể đánh giá nhiều thí sinh, do đó, thời gian đánh giá sẽ bị kéo dài.
 
Trong khi đó, cơ sở pháp lý về vấn đề này, Luật Dạy nghề (trước đây) là nền tảng pháp lý quy định những vấn đề chung về hệ thống đánh giá nhưng có rất ít điều khoản về hệ thống chứng nhận và chi tiết được mô tả trong hệ thống pháp luật có liên quan. Quy trình hướng dẫn đánh giá chưa đầy đủ. Phương pháp đánh giá còn gây tốn kém, chưa đa dạng. Chính từ những khó khăn trong việc xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn nghề quốc gia đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo nghề và chất lượng lao động sau khi đã được đào tạo. 
 
Cần có những giải pháp cụ thể về chính sách phát triển kỹ năng nghề
 
Có thể nói, với việc QH ban hành Luật Việc làm ngày 16.11.2013 là nền tảng pháp lý vững chắc nhất để trên cơ sở đó xây dựng quy định về chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Trên cơ sở đó, ngày 24.3.2015 vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 31/2015/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Việc làm về đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Theo đó, đang xây dựng 3 thông tư gồm: Thông tư hướng dẫn xây dựng, thẩm định và công bố tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; Thông tư quy định về chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, cấp và quản lý việc cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia; Thông tư hướng dẫn một số điều của Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Việc làm về đánh giá cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia.  
 
Điều này cho thấy, chúng ta đang nỗ lực cho việc hoàn thiện khung khổ pháp lý trong lĩnh vực đào tạo nghề và nâng cao chất lượng lao động sau đào tạo nhằm hướng tới mục tiêu giải quyết việc làm cho người lao động đã qua đào tạo. Tuy nhiên, theo ông Đinh Tiến Dũng, để đạt được các mục tiêu chiến lược về xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia và đánh giá cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia cho người lao động theo Chiến lược phát triển dạy nghề thời kỳ 2011- 2020 cần phải đổi mới cách thức tổ chức xây dựng, công bố tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia và tổ chức, quản lý việc đánh giá cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Hoàn thiện khung trình độ kỹ năng nghề quốc gia; đồng thời, hoàn thiện khung pháp luật điều chỉnh hoạt động đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia cũng như tổ chức bộ máy quản lý việc thực hiện đánh giá, cấp chứng chỉ và các tổ chức đánh giá kỹ năng nghề cho người lao động, có chính sách đối với người lao động có chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia và quy định danh mục những nghề, vị trí công việc phải sử dụng lao động có chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia theo từng vị trí việc làm để tiến tới hài hòa các tiêu chuẩn với các quốc gia trong khu vực ASEAN.

Cùng với đó, cần phải tập trung xây dựng và công bố tiêu chuẩn nghề quốc gia cho các nghề phổ biến có sử dụng nhiều lao động trong đó bao gồm tất cả các nghề được đầu tư trọng điểm ở cấp độ quốc gia. Hướng tới thành lập Hội đồng kỹ năng ngành để phát triển tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia theo các lĩnh vực nghề nghiệp. Tiếp nhận và chuyển giao các bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề của một số nước tiên tiến, cập nhật, bổ sung hoàn thiện các bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia đã xây dựng trước năm 2015 để hài hòa với Tiêu chuẩn kỹ năng nghề của các nước ASEAN tiến tới công nhận kỹ năng nghề giữa các nước, hướng tới cộng đồng ASEAN. Đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ đánh giá viên kỹ năng nghề quốc gia của các nghề đã có ngân hàng đề thi kỹ năng nghề quốc gia. Xây dựng cổng thông tin điện tử, trung tâm tích hợp và lưu trữ ngân hàng đề thi, quản lý dữ liệu về đánh giá kỹ năng nghề quốc gia, phần mềm quản lý, đăng ký tham dự đánh giá kỹ năng nghề quốc gia trực tuyến.