Thượng đỉnh Mỹ - Trung: Kỳ vọng lớn, khoảng cách còn nhiều

Tổng thống Donald Trump đã trực tiếp tới Căn cứ Liên hợp Andrews để đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, khi nhà lãnh đạo Trung Quốc tới Mỹ trong chuyến thăm kéo dài hai đêm.

Hai nhà lãnh đạo cùng phu nhân trò chuyện trước khi sánh bước trên thảm đỏ. Màn đón tiếp trọng thể với nghi thức quân đội và các hoạt động mang tính biểu tượng cho thấy Washington muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyến thăm.

Theo phân tích của CNN, những hình ảnh này gợi lên một cuộc gặp giữa lãnh đạo hai cường quốc có ảnh hưởng lớn đối với trật tự quốc tế, diễn ra trong thời điểm Mỹ và Trung Quốc đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh công nghệ mới. Tuy nhiên, quy mô của các nghi thức ngoại giao không đồng nghĩa với khả năng đạt được những thỏa thuận mang tính bước ngoặt.

Dù vậy, hội nghị vẫn có thể tạo ra một số kết quả thực chất.

Thương mại và ổn định quan hệ song phương

Theo CNN, một trong những kết quả được kỳ vọng là việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại song phương, cùng với những nỗ lực mới nhằm duy trì ổn định trong quan hệ Mỹ - Trung. Ngoài ra, hai bên có thể đạt được những sáng kiến ở quy mô hạn chế liên quan tới trí tuệ nhân tạo (AI), vấn đề fentanyl, thương mại và các biện pháp nhằm tránh những vụ va chạm quân sự.

Việc kiểm soát căng thẳng trở thành một trong những mục tiêu quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tiếp tục gia tăng.

Theo ông Lyle Goldstein, nghiên cứu viên cấp cao kiêm Giám đốc Chương trình châu Á tại tổ chức Defense Priorities, các cuộc gặp trực tiếp giữa ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình là “một điều tốt”. Ông cho rằng ngoại giao cá nhân giữa hai nhà lãnh đạo đã góp phần ổn định quan hệ song phương. Tuy nhiên, khả năng hai bên đạt được những bước tiến lớn vẫn bị hạn chế bởi sự khác biệt trong lợi ích chiến lược và cách tiếp cận đối ngoại.

CNN cũng cho rằng Mỹ và Trung Quốc đều có động lực để tránh một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng, nhưng không bên nào có đủ đòn bẩy để buộc bên kia phải chấp nhận những nhượng bộ lớn.

Ở Mỹ, Tổng thống Donald Trump đang chịu sức ép chính trị trong nước trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ giảm giữa lúc xung đột Iran diễn ra. Trong quan hệ với Trung Quốc, Washington cũng từng đối mặt với khả năng Bắc Kinh sử dụng nguồn cung đất hiếm như một công cụ gây sức ép trong các cuộc đàm phán thương mại.

Trong khi đó, ông Tập Cận Bình không chịu áp lực từ các cuộc bầu cử theo cách của lãnh đạo Mỹ, nhưng Trung Quốc vẫn phải xử lý những khó khăn kinh tế trong nước, trong đó có cuộc khủng hoảng bất động sản.

Khác biệt trong cách tiếp cận ngoại giao

Một yếu tố khác ảnh hưởng đến kết quả hội nghị là sự khác biệt trong phong cách lãnh đạo và ngoại giao giữa ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình. CNN mô tả ông Trump là nhà lãnh đạo có xu hướng đưa ra quyết định linh hoạt và ứng biến, trong khi ông Tập Cận Bình theo đuổi cách tiếp cận thận trọng và có tính toán hơn.

Hệ thống chính trị của hai nước cũng có những khác biệt căn bản. Trong những năm gần đây, chính sách của Washington và Bắc Kinh ngày càng được định hình bởi yêu cầu cạnh tranh và đối phó với đối phương.

Ông Trump nhiều lần nhấn mạnh vai trò của quan hệ cá nhân trong ngoại giao. Trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 5, ông từng nói với ông Tập Cận Bình: “Thật vinh dự khi được làm bạn với ông”. Tuy nhiên, phía Trung Quốc không thể hiện mức độ tương đồng về phong cách.

Các cựu quan chức Mỹ được CNN dẫn lời cho biết ông Tập Cận Bình có thể sẵn sàng tham gia những cuộc trao đổi không theo kịch bản trong các cuộc gặp riêng. Tuy nhiên, ông vẫn chịu sự ràng buộc của các quy tắc trong hệ thống chính trị Trung Quốc và truyền thống ngoại giao thận trọng của Bắc Kinh.

AI - lĩnh vực khó tạo đột phá

AI là một trong những vấn đề khiến cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung lần này nhận được sự quan tâm đặc biệt.

Ông Trump từng khẳng định: “Ai chiến thắng AI sẽ chiến thắng”. Thực tế, cả Mỹ và Trung Quốc đều coi AI là lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, năng lực công nghệ và sức mạnh quốc gia. Điều này khiến việc hai bên chấp nhận những giới hạn đáng kể đối với sự phát triển AI trở nên khó khăn.

Phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 22/9, ông Trump gọi AI là “siêu trí tuệ” và tuyên bố “hoàn toàn bác bỏ mọi nỗ lực xây dựng một kế hoạch toàn cầu hóa nhằm kiểm soát” công nghệ này.

Trong khi đó, Trung Quốc dù phản đối sự kiểm soát từ bên ngoài lại thể hiện sự cởi mở hơn đối với việc xây dựng các cơ chế bảo đảm an toàn và một đồng thuận quốc tế về quản trị AI. Tuy nhiên, mức độ Bắc Kinh sẵn sàng chuyển từ tuyên bố sang những cam kết cụ thể vẫn chưa rõ ràng.

Dù vậy, AI cũng là lĩnh vực mà hai nước có thể tìm thấy một số lợi ích chung. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết ngày 21/9 rằng Washington và Bắc Kinh đang thảo luận về việc thiết lập một kênh liên lạc liên quan đến các sự cố AI. Mục tiêu là giúp hai bên xác định “những mối nguy hiểm hàng đầu từ AI”.

Đây có thể là một bước đi có quy mô hạn chế nhưng đáng chú ý trong bối cảnh hai nước vừa cạnh tranh về công nghệ, vừa phải đối mặt với những rủi ro chung do sự phát triển nhanh chóng của AI.

Bài toán vượt qua khoảng cách

Nhìn tổng thể, cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc diễn ra với những nghi thức ngoại giao đặc biệt và kỳ vọng quốc tế lớn. Tuy nhiên, những khác biệt sâu sắc về chiến lược, thương mại, công nghệ và cách tiếp cận đối với quản trị AI khiến khả năng đạt được một thỏa thuận mang tính bước ngoặt vẫn bị giới hạn.

Trong ngắn hạn, việc duy trì đối thoại, gia hạn đình chiến thương mại, mở thêm các kênh liên lạc và giảm nguy cơ xảy ra những sự cố quân sự có thể là những kết quả thực tế hơn. Đặc biệt, việc duy trì các kênh trao đổi về AI có thể trở thành một phần trong nỗ lực rộng hơn nhằm quản lý rủi ro giữa hai cường quốc trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược tiếp tục kéo dài.