Thủ tướng Lê Minh Hưng: Phải bảo đảm chính quyền xã có đủ nguồn lực để vận hành hiệu quả

Chiều 23/10, Tổ 3, gồm Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Hà Tĩnh, thảo luận về 3 nội dung: dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân; và dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Sau khi nghe ý kiến của các ĐBQH, Thủ tướng Lê Minh Hưng trao đổi về những nội dung quan trọng của 3 dự luật này.

Đối với dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Thủ tướng cho biết, trước đây công tác quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công do Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư đảm nhiệm, tương ứng với hai luật điều chỉnh. Hiện nay, hai bộ đã được hợp nhất, trong khi cả Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công đều liên quan trực tiếp đến việc quản lý, sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước.

Vì vậy, hợp nhất hai luật là cần thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy và khắc phục những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn.

Giữ vững vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương

Về một số nội dung lớn của dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Thủ tướng cho biết, dự thảo tiếp tục khẳng định vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương; kế thừa các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.

Đối với bốn khoản thu phân chia gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường, Chính phủ sẽ trình Quốc hội quyết định tỷ lệ phân chia cho từng nhóm địa phương theo định hướng ổn định lâu dài, phù hợp với các kết luận của Trung ương.

Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc khi ban hành chính sách, chế độ phải đánh giá đầy đủ tác động, xác định rõ nguồn lực và khả năng cân đối ngân sách của từng cấp.

Thủ tướng nhấn mạnh quyết tâm nâng tỷ trọng thu của ngân sách trung ương, bởi tỷ trọng này đã giảm khá mạnh trong những năm qua, ảnh hưởng đến việc bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương.

Trong khi đó, ngân sách trung ương phải bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ chi quan trọng trong những lĩnh vực then chốt; hỗ trợ các địa phương còn khó khăn, đồng thời hỗ trợ cả những địa phương đã tự cân đối được ngân sách nhưng vẫn cần nguồn lực đầu tư các công trình, dự án trọng điểm.

“Nếu không bảo đảm được vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương thì Chính phủ và Quốc hội sẽ rất khó điều hành, thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”, Thủ tướng nói.

Chấm dứt tình trạng giao nhiệm vụ nhưng không bảo đảm nguồn lực

Đặc biệt, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm nguồn lực tương xứng với nhiệm vụ được giao cho chính quyền cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

“Tinh thần xuyên suốt là phân cấp, phân quyền phải gắn với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm giải trình”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo Thủ tướng, dự thảo tiếp tục kế thừa quy định giao HĐND cấp tỉnh quyết định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và tỷ lệ phân chia các khoản thu; đồng thời bổ sung các nguyên tắc chung nhằm bảo đảm nguồn lực cho cấp xã theo tinh thần các kết luận của Trung ương.

“Trung ương đã yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực, kiên quyết chấm dứt tình trạng giao nhiệm vụ nhưng không bảo đảm các điều kiện thực hiện”, Thủ tướng nói.

Trên tinh thần đó, Thủ tướng nhấn mạnh sự cần thiết phải có cơ chế phân bổ ngân sách, tăng tỷ lệ để lại nguồn thu phù hợp cho cấp xã, bảo đảm chính quyền cơ sở có đủ điều kiện vận hành, phục vụ nhân dân và tổ chức phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Thủ tướng lưu ý, trong bối cảnh trách nhiệm của chính quyền cấp xã ngày càng lớn, yêu cầu công việc ngày càng cao, việc phân bổ nguồn lực phải tương xứng với nhiệm vụ được giao.

"Phải bảo đảm chính quyền cấp xã có đủ nguồn lực để vận hành bộ máy, thực hiện tốt công tác quản trị công, phục vụ nhân dân và tổ chức phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn".

Theo Thủ tướng, mặc dù thẩm quyền phân bổ ngân sách thuộc cấp tỉnh và HĐND cấp tỉnh, Luật phải có những quy định mang tính nguyên tắc làm cơ sở bảo đảm phân cấp, phân bổ đầy đủ ngân sách và nguồn lực cho chính quyền cấp xã.

Việc phân bổ nguồn lực phải căn cứ vào nhiệm vụ quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; đặc điểm kinh tế, địa lý, dân cư; khả năng quản lý và điều kiện thực tế của từng địa phương.

Giảm tối thiểu 30% số dự án đầu tư công

Liên quan hiệu quả đầu tư công, Thủ tướng nhấn mạnh: muốn nâng cao hiệu quả đầu tư công, bên cạnh việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, rút ngắn quy trình triển khai thì phải giảm số lượng dự án để tập trung nguồn lực.

"Kết luận số 18 của Trung ương yêu cầu trong nhiệm kỳ này phải giảm tối thiểu 30% số dự án đầu tư công. Nhiệm kỳ vừa qua, cả nước có khoảng 5.000 dự án đầu tư công, đã giảm rất mạnh so với các nhiệm kỳ trước. Tuy nhiên, nhiệm kỳ này chúng ta tiếp tục phải giảm để tập trung nguồn lực cho những dự án thực sự có tác động lan tỏa", Thủ tướng nói.

Đó là những dự án tạo nền tảng phát triển kinh tế - xã hội của các vùng, địa phương, nhất là các vùng động lực; các dự án phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số và các vùng khó khăn; các dự án liên quan đến bảo đảm quốc phòng, an ninh và các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa.

Thủ tướng cho rằng, đánh giá hiệu quả đầu tư công không chỉ là đánh giá hiệu quả kinh tế đơn thuần mà phải xem xét tổng thể trên các phương diện kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, phát triển kết cấu hạ tầng, cải thiện đời sống, bảo đảm an sinh xã hội và những lợi ích thiết thực mà người dân được thụ hưởng.

Đặc biệt, việc đánh giá phải được thực hiện trong suốt vòng đời dự án, từ lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện đến vận hành, khai thác sau đầu tư, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn triển khai.

Thủ tướng cho biết, những yêu cầu này đã được thể hiện trong dự thảo Luật cùng với quy định cụ thể trách nhiệm của các chủ thể tham gia quyết định và thực hiện dự án đầu tư công.

Trong đó, Chính phủ quy định quy trình đánh giá hiệu quả đầu tư; các bộ, cơ quan trung ương hướng dẫn tiêu chí đánh giá theo ngành, lĩnh vực phụ trách. Thủ trưởng các đơn vị dự toán ngân sách chịu trách nhiệm đánh giá hiệu quả đầu tư trong quá trình đề xuất, phân bổ, quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước cho đầu tư công; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của chủ chương trình, chủ đầu tư và các cơ quan, tổ chức liên quan.

Về đơn giản hóa quy trình, thủ tục đầu tư công, Thủ tướng cho biết, dự thảo sửa đổi các quy định về lập, phân bổ và giao vốn theo hướng tích hợp quy trình lập, phân bổ vốn đầu tư phát triển và kinh phí chi thường xuyên trong kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách hằng năm.

Đồng thời, dự thảo đề xuất bỏ bước phê duyệt chủ trương đầu tư riêng biệt đối với các dự án nhóm C, vốn chiếm trên 60% tổng số dự án trong giai đoạn vừa qua. Đây chủ yếu là các dự án quy mô nhỏ, thời gian đầu tư ngắn nên những nội dung cần thiết sẽ được tích hợp vào bước quyết định đầu tư.

Đối với các dự án nhóm A, nhóm B và dự án quan trọng quốc gia có quy mô lớn, thời gian thực hiện dài, dự thảo vẫn giữ bước xem xét, quyết định chủ trương đầu tư.

“Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát để đơn giản hóa thủ tục, hồ sơ, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện. Quan trọng nhất là phải bảo đảm hiệu quả và mục tiêu của đầu tư, chứ không chỉ đơn thuần cắt giảm thủ tục”, Thủ tướng nói.

Một vấn đề lớn khác được các đại biểu quan tâm là quy định về chuyển nguồn ngân sách hằng năm. Thủ tướng cho rằng, nội dung này phải được quy định cụ thể nhằm siết chặt kỷ luật, kỷ cương tài chính, ngân sách.

"Tinh thần chung là phải xử lý dứt điểm việc chuyển nguồn ngân sách theo thời hạn quy định, tránh tình trạng kéo dài từ năm này sang năm khác. Việc này vừa tăng cường công khai, minh bạch, vừa siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước".

Lợi ích xã hội từ miễn thuế suất ăn trường học, bệnh viện có thể lớn hơn số thu ngân sách

Đối với việc sửa đổi 3 luật thuế, Thủ tướng cho biết đây là những nội dung nhằm thể chế hóa các Nghị quyết số 71 và 72 của Bộ Chính trị.

Trao đổi về chính sách miễn thuế đối với doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh cung cấp suất ăn cho các cơ sở giáo dục và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, được các đại biểu quan tâm, Thủ tướng nhấn mạnh: số thu ngân sách từ thuế thu nhập doanh nghiệp đối với nhóm doanh nghiệp này không lớn, Bộ Tài chính đang tiếp tục rà soát, tính toán cụ thể. Tuy nhiên, “ý nghĩa và lợi ích xã hội mà chính sách mang lại có thể lớn hơn rất nhiều so với số thu ngân sách được miễn, giảm”.

Về khả năng kiểm soát, Thủ tướng cho rằng, với hệ thống hóa đơn, chứng từ tài chính hiện nay, hoàn toàn có thể xác định, bóc tách chi phí đầu vào, đầu ra của doanh nghiệp. Chính sách chỉ áp dụng đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định. Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục, y tế cũng có thể tham gia kiểm soát hoạt động cung cấp dịch vụ.

Thủ tướng nhấn mạnh, mục tiêu của chính sách là góp phần nâng cao chất lượng phục vụ học sinh và người bệnh. Tuy nhiên, việc miễn thuế phải tách bạch với yêu cầu bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm, vốn phải tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật có liên quan.

“Việc miễn thuế tuyệt đối không được làm ảnh hưởng đến yêu cầu bảo đảm chất lượng, vệ sinh, an toàn thực phẩm. Đây vẫn phải là yêu cầu ưu tiên hàng đầu”, Thủ tướng lưu ý.

Về chính sách thuế đối với đất bỏ hoang, đất chậm đưa vào sử dụng, Thủ tướng bày tỏ tán thành với các ý kiến của ĐBQH; khẳng định Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp chặt chẽ, rà soát các quy định có liên quan.

Theo đó, trước hết phải xác định rõ thế nào là đất bỏ hoang, đất chậm đưa vào sử dụng, bảo đảm dễ hiểu, dễ áp dụng trong thực tế. Đồng thời, cần rà soát để tránh chồng chéo với các quy định hiện hành, nhất là Luật Đất đai.

Thủ tướng lưu ý, pháp luật đất đai đã có quy định đối với các trường hợp đất không được đưa vào sử dụng theo tiến độ. Vì vậy, cần nghiên cứu, phân định rõ đối tượng, mức thuế suất, thời điểm và điều kiện áp dụng, bảo đảm chính sách thuế đồng bộ với pháp luật đất đai.

Thủ tướng đánh giá các ý kiến góp ý của ĐBQH về vấn đề này là xác đáng, đồng thời cho biết Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát, nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện các quy định liên quan.

Đơn giản hóa thủ tục đấu thầu phải đi đôi với tăng cường hậu kiểm

Liên quan đến dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu đơn giản hóa thủ tục, tăng quyền chủ động cho chủ đầu tư nhưng phải kiểm soát chặt chẽ trách nhiệm, phòng ngừa tiêu cực, lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo Thủ tướng, một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay là sự chồng chéo giữa Luật Đấu thầu và pháp luật chuyên ngành, nhất là trong các lĩnh vực y tế, khoa học, công nghệ và năng lượng. Vì vậy, dự thảo luật được xây dựng theo hướng các hoạt động đấu thầu thông thường thực hiện theo Luật Đấu thầu; những hoạt động có tính chất đặc thù áp dụng quy định của pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Dự thảo cũng tiếp tục trao quyền, nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong quyết định các hoạt động đấu thầu, mua sắm; đồng thời làm rõ các hành vi bị nghiêm cấm, thẩm quyền xử lý vi phạm và trách nhiệm của các bên, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả.

Đối với lĩnh vực y tế, Thủ tướng lưu ý việc mua sắm thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm và thiết bị y tế có nhiều đặc thù, liên quan trực tiếp đến hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, ngân sách nhà nước, quỹ bảo hiểm y tế và quyền lợi của người dân.

Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát các quy định về bảo đảm cạnh tranh, mua sắm tập trung; nghiên cứu cơ chế xử lý những tình huống cấp bách liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người dân. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế mua sắm trực tiếp đối với bệnh viện, cơ sở y tế và một số lĩnh vực đặc thù nhằm giảm khâu trung gian, tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả mua sắm.

Về đơn giản hóa thủ tục, Thủ tướng cho rằng, các gói thầu rất đa dạng về tính chất, quy mô, chủng loại và lĩnh vực nên không thể có một quy định pháp luật bao quát hết mọi tình huống phát sinh. Do đó, Luật Đấu thầu cần quy định những vấn đề chung, mang tính nguyên tắc; các nội dung đặc thù giao Chính phủ và các bộ, ngành hướng dẫn cụ thể, phù hợp với thực tiễn.

Đặc biệt, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư và những người trực tiếp tổ chức thực hiện đấu thầu. Hiệu quả đấu thầu không chỉ phụ thuộc vào hình thức lựa chọn nhà thầu mà còn phụ thuộc rất lớn vào năng lực, trách nhiệm và sự trung thực của người thực hiện.

“Dù áp dụng hình thức đấu thầu hay chỉ định thầu, nếu người tổ chức thực hiện không trung thực, không khách quan, không vì lợi ích chung thì vẫn có thể xảy ra sai phạm”, Thủ tướng lưu ý.

Vì vậy, cùng với lựa chọn, bố trí cán bộ có năng lực, phẩm chất và tinh thần trách nhiệm, cần tăng cường kiểm tra, giám sát, đặc biệt là hậu kiểm và đánh giá hiệu quả đấu thầu theo kết quả cuối cùng.

“Điều quan trọng không chỉ là đã thực hiện đúng hình thức, quy trình đấu thầu hay chưa, mà còn phải xem xét kết quả cuối cùng của hoạt động đấu thầu có đáp ứng yêu cầu hay không, cả về chất lượng, tiến độ và hiệu quả kinh tế”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo Thủ tướng, việc sửa đổi Luật Đấu thầu phải giải quyết đồng thời hai yêu cầu: đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho chủ đầu tư tổ chức thực hiện; đồng thời kiểm soát chặt chẽ quyền hạn, trách nhiệm, ngăn ngừa tiêu cực, lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo các cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của ĐBQH để hoàn thiện dự thảo luật, trình Quốc hội xem xét, quyết định.