Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên khai mạc Hội nghị Trung ương 4, khóa XIV: Từ quyết sách đến kết quả: Tinh thần hành động từ Hội nghị Trung ương 4

Tự đổi mới để nâng cao năng lực lãnh đạo phát triển

Điểm nổi bật đầu tiên trong phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4 là cách đặt vấn đề xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong mối quan hệ trực tiếp với năng lực phát triển đất nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ yêu cầu nhìn lại những kết quả của công tác tổ chức, xây dựng Đảng, mà còn đặt câu hỏi rất cụ thể: những chuyển biến đó đã nâng cao chất lượng lãnh đạo, khả năng giải quyết các vấn đề phát triển và củng cố niềm tin của Nhân dân đến đâu.

Cách đặt câu hỏi ấy cho thấy một bước chuyển quan trọng trong tư duy: xây dựng Đảng phải được đo bằng năng lực dẫn dắt thực tiễn, bằng khả năng xử lý những vấn đề khó, những điểm nghẽn kéo dài và bằng kết quả cuối cùng mà xã hội có thể cảm nhận.

Tinh thần “nhìn thẳng vào sự thật” được thể hiện rõ khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu làm rõ vì sao có những tồn tại, khuyết điểm đã được chỉ ra nhưng chậm sửa chữa; những vi phạm đã được cảnh báo nhưng vẫn tái diễn; có nội dung “đúng quy trình” nhưng chưa chọn đúng người, chưa giải quyết được việc, hiệu quả thấp. Nếu một quy trình đúng mà kết quả không đúng, nếu người được lựa chọn không đáp ứng yêu cầu, nếu công việc không chuyển biến, thì điều cần xem xét không chỉ là thủ tục mà còn là chất lượng của quyết định, năng lực của người quyết định và trách nhiệm của cơ quan tham mưu, lãnh đạo.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh đất nước đang đứng trước yêu cầu phát triển nhanh hơn, tự chủ hơn và thích ứng tốt hơn trước những biến động quốc tế, cạnh tranh công nghệ và chiến tranh thương mại. Mục tiêu tăng trưởng cao đòi hỏi năng lực quản trị cao hơn. Không thể điều hành một giai đoạn phát triển mới bằng quán tính, bằng cách làm cũ hay bằng tâm lý an toàn đến mức không dám quyết định.

Một thông điệp quan trọng khác là phải thực sự dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng. Nhân dân phải được tham gia đóng góp vào chủ trương, giám sát quá trình thực hiện và thụ hưởng thành quả. Đó chính là sự thống nhất giữa xây dựng Đảng với củng cố đại đoàn kết toàn dân tộc, giữa năng lực cầm quyền với khả năng quy tụ xã hội.

Từ góc độ đó, yêu cầu “Đảng thật sự là đạo đức, là văn minh” được thể hiện bằng liêm chính, công tâm, tôn trọng sự thật, bảo vệ cái đúng và trách nhiệm trước Nhân dân. Khi những phẩm chất ấy trở thành tiêu chuẩn hành động thường xuyên của tổ chức đảng và mỗi đảng viên, sức chiến đấu của Đảng mới được chuyển hóa thành năng lực phát triển; niềm tin chính trị mới được củng cố bằng những trải nghiệm thực tế của người dân.

Đáng chú ý, tầm nhìn mà Hội nghị được yêu cầu chuẩn bị không chỉ dừng ở năm 2030 hay 2045 mà còn được đặt trong chiều dài 2030-2130. Điều đó cho thấy yêu cầu nhìn xa hơn một nhiệm kỳ, một kế hoạch hay một chu kỳ chính sách. Tầm nhìn dài hạn phải xác định được những giá trị cần giữ vững, những năng lực cần tích lũy và trách nhiệm đối với các thế hệ sau.

Trao quyền thực chất, dùng người bằng thực tài

Nếu phần đầu của bài phát biểu nhấn mạnh năng lực tự đổi mới của Đảng, thì phần tiếp theo đi thẳng vào một trong những điểm nghẽn phổ biến của hệ thống: bộ máy có thể đã thay đổi nhưng phương thức làm việc chưa thay đổi tương xứng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra yêu cầu rất đúng với quản trị hiện đại: chất lượng lãnh đạo phải được nâng lên từ khâu phát hiện vấn đề, dự báo, lựa chọn phương án, ra quyết định cho đến kiểm tra và điều chỉnh. Nhiều văn bản, nhiều cuộc họp không thể là chỉ báo của hiệu quả nếu công việc vẫn chậm chuyển biến. Dữ liệu và công nghệ phải giúp tham mưu chính xác hơn, nhận diện sớm nguy cơ hơn, nhưng không thay thế trách nhiệm của tổ chức và người quyết định. Công nghệ có thể cung cấp thêm thông tin; quyết định cuối cùng vẫn cần bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm chính trị của con người. Tinh thần trao quyền thực chất cũng được thể hiện rất rõ trong yêu cầu đối với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Phân quyền đúng nghĩa phải đồng thời tạo ra năng lực hành động. Khi cấp dưới có quyền nhưng không có nguồn lực, hoặc có nguồn lực nhưng không có quyền quyết định, thì sự phân cấp vẫn chỉ dừng ở hình thức.

Từ vấn đề tổ chức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu một "mắt xích" có tính quyết định: cán bộ, trong đó, tiêu chuẩn đánh giá cán bộ là: phải nhận diện được phẩm chất, thực tài, uy tín và triển vọng qua công việc, đặc biệt là cách xử lý việc khó. Đây là cách tiếp cận rất thực chất, bởi người cán bộ không chỉ được nhìn qua hồ sơ, quá trình hay thành tích, mà phải được kiểm nghiệm trong những hoàn cảnh đòi hỏi bản lĩnh, năng lực ra quyết định và khả năng chịu trách nhiệm.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã đưa ra một vấn đề rất đáng suy ngẫm là: “Mỗi nhiệm kỳ phải để lại một đội ngũ tốt hơn, một tổ chức mạnh hơn, năng lực thực thi cao hơn”. Đó là tiêu chuẩn về trách nhiệm kế thừa. Người đứng đầu không chỉ hoàn thành công việc của mình, mà còn phải biết phát hiện, trọng dụng người có đức, có tài, phát huy trí tuệ tập thể và chuẩn bị đội ngũ kế cận. Nếu sau một nhiệm kỳ, tổ chức không mạnh hơn và lớp cán bộ kế tiếp không trưởng thành hơn, thì thành tích của nhiệm kỳ đó chưa thể coi là trọn vẹn.

Thông điệp về nhân tài cũng rất đáng chú ý. Nguồn cán bộ cần được mở rộng từ khu vực ngoài nhà nước, người Việt Nam ở nước ngoài; phải tạo cơ hội cho cán bộ trẻ, cán bộ nữ, cán bộ người dân tộc thiểu số, cán bộ khoa học kỹ thuật; đồng thời phát triển tương xứng cả đội ngũ lãnh đạo, quản lý và chuyên gia chuyên môn sâu. Tư duy nguồn mở này phù hợp với yêu cầu của một nền kinh tế tri thức, nơi tài năng không nằm trong một khu vực duy nhất và sức cạnh tranh quốc gia phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng thu hút, kết nối, sử dụng hiệu quả con người có năng lực.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước xác định: trọng dụng là khâu then chốt, tạo nguồn là công việc căn bản, lâu dài. Thu hút người tài sẽ không có ý nghĩa nếu không có nhiệm vụ đủ lớn, quyền hạn đủ thực chất, nguồn lực đủ mạnh và cơ chế đánh giá theo đóng góp. Nhân tài chỉ thực sự phát huy khi được tin tưởng để làm việc, được đánh giá bằng kết quả và có không gian để thử nghiệm những điều mới.

Mọi quyết sách phải được kiểm chứng bằng kết quả

Trọng tâm thứ tư trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa tinh thần hành động về trực tiếp với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, mục tiêu hai con số không được hiểu như sự chạy đua đơn thuần về tốc độ. Phải tạo ra động lực tăng trưởng mạnh hơn, đồng thời giữ ổn định vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và sức chống chịu của nền kinh tế. Điểm cốt lõi là tìm ra những khâu đột phá có thể chuyển nguồn lực thành năng lực sản xuất, kinh doanh và thành kết quả phát triển thực chất. Một điểm rất mới trong cách tiếp cận nguồn lực là yêu cầu tạo điều kiện để các thành phần kinh tế và mỗi người dân đóng góp, làm giàu chính đáng, đồng thời kiểm soát chặt xung đột lợi ích. Bảo vệ hoạt động kinh tế hợp pháp phải đi đôi với việc không để quyền lực, thông tin hay tài sản công trở thành lợi thế riêng. Đây là nguyên tắc cần thiết để vừa giải phóng sức sản xuất, sức sáng tạo của xã hội, vừa giữ vững kỷ cương, tính liêm chính và công bằng của môi trường phát triển.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt giáo dục, y tế, văn hóa, nhà ở, an sinh xã hội ngay trong nội hàm của chất lượng phát triển. Điều này nhắc chúng ta rằng, phát triển cuối cùng vẫn là phát triển con người. Tăng trưởng kinh tế không phải mục đích tự thân, mà là điều kiện để xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

Ở phần kết bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cô đọng toàn bộ tinh thần của Hội nghị thành 4 yêu cầu xuyên suốt. Trước hết, mỗi đề án phải xác định đúng vấn đề cần giải quyết: vướng ở chủ trương, thể chế hay tổ chức thực hiện, phối hợp và trách nhiệm cá nhân. Thứ hai, các chủ trương lớn phải được thể chế hóa đầy đủ, đồng bộ và tổ chức thi hành hiệu quả; phải trả lời rõ cần sửa luật, chính sách nào, cơ quan nào chủ trì, thời hạn nào hoàn thành. Thứ ba, khi quyết định phải đồng thời bảo đảm con người, thẩm quyền và nguồn lực. Và thứ tư, mỗi quyết sách phải có cách kiểm chứng kết quả và cơ chế điều chỉnh từ thực tiễn.

Đây chính là bước chuyển từ tư duy “ban hành chính sách” sang tư duy “quản trị kết quả”. Một quyết sách tốt phải được thiết kế cùng với đường đi của nó tới thực tiễn: ai làm, làm bằng nguồn lực nào, trong thời hạn nào, tiêu chí thành công là gì, người dân được hưởng lợi ra sao. Đó cũng là cách hạn chế khoảng cách giữa nghị quyết và cuộc sống.

Tinh thần ấy được gói gọn trong một câu rất đáng nhớ: “Làm chắc để đi nhanh, không lấy thận trọng làm lý do trì hoãn. Nhưng cũng tuyệt đối không được chủ quan, nóng vội”. Đây là thái độ cần thiết đối với một giai đoạn phát triển đòi hỏi tốc độ nhưng không cho phép dễ dãi, đòi hỏi quyết đoán nhưng không chấp nhận duy ý chí. Nhanh phải dựa trên chuẩn bị chắc; quyết liệt phải dựa trên hiểu biết; đổi mới phải có kiểm soát; và trách nhiệm phải theo đến cùng.

Và trên tất cả, tiêu chuẩn cao nhất vẫn là lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân. Hội nghị Trung ương 4 vì thế không chỉ đặt ra những nội dung lớn về xây dựng Đảng, phương thức lãnh đạo, công tác cán bộ hay phát triển kinh tế - xã hội. Điều quan trọng hơn là tinh thần hành động được nhấn mạnh xuyên suốt: từ đúng chủ trương đến đúng người, từ đủ thẩm quyền đến đủ nguồn lực, từ quyết định đến thực thi, và từ thực thi đến kết quả.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, có lẽ thước đo thuyết phục nhất của mọi quyết sách nằm ở những chuyển biến có thật của đất nước và đời sống Nhân dân. Khi năng lực lãnh đạo được chuyển hóa thành năng lực tổ chức thực hiện, khi cán bộ được đánh giá bằng thực tài, khi nguồn lực được khơi thông cho sáng tạo và phát triển, khi mỗi quyết định đều có thể kiểm chứng bằng hiệu quả, thì mục tiêu phát triển nhanh và bền vững mới có nền tảng vững chắc. Đó cũng là tinh thần hành động nổi bật được gửi đi từ Hội nghị Trung ương 4 lần này.