Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 4, khóa XIV: Trách nhiệm phải đi đến cùng

Thể chế hóa kịp thời để chủ trương tốt thành chính sách khả thi

Có lẽ ở mỗi cuộc tiếp xúc cử tri, câu hỏi mà đại biểu dân cử nghe nhiều nhất là: những kiến nghị của người dân đã được giải quyết đến đâu? Một con đường xuống cấp bao giờ được sửa, một thủ tục phiền hà khi nào được bỏ, một chính sách tốt vì sao mãi chưa đến đúng đối tượng? Những câu hỏi rất đời thường ấy lại chạm tới vấn đề căn bản của quản trị quốc gia: khoảng cách giữa chủ trương đúng và kết quả thực hiện.

Bởi vậy, trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4, khóa XIV, một nhận định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất đáng suy ngẫm: “Giá trị của hội nghị thể hiện qua những vấn đề được giải quyết, chuyển biến trong đời sống nhân dân”. Sau các nội dung lớn về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo, công tác cán bộ, trọng dụng nhân tài và mục tiêu tăng trưởng năm 2027, điểm hội tụ cuối cùng vẫn là cuộc sống của người dân. Đó không chỉ là yêu cầu đối với tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng, mà còn gợi mở một chuẩn mực cần được quán triệt trong hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Đường lối của Đảng phải được thể chế hóa thành pháp luật, chính sách đúng tinh thần, thống nhất và khả thi”. Đặc biệt, trách nhiệm không dừng ở ban hành văn bản; khi chính sách không đạt mục tiêu, phải xem xét cả chất lượng tham mưu, thiết kế chính sách và trách nhiệm thực hiện. Đây là yêu cầu rất quan trọng đối với quá trình đổi mới thể chế hiện nay.

Ở góc độ Quốc hội, yêu cầu ấy có nghĩa là chất lượng một đạo luật không chỉ được đo bằng sự chặt chẽ của câu chữ hay tiến độ thông qua, mà còn ở khả năng tháo gỡ vướng mắc, tạo hành lang cho phát triển và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Vì thế, đánh giá tác động chính sách, lắng nghe ý kiến đối tượng chịu tác động phải thực chất, không thể chỉ là một thủ tục bắt buộc trong hồ sơ dự án luật.

Đặc biệt, cần quan tâm nhiều hơn đến giai đoạn sau khi luật được thông qua. Không ít khó khăn của người dân, doanh nghiệp phát sinh ở khoảng giao giữa luật, nghị định, thông tư và cách thực hiện tại địa phương. Nếu mỗi cấp hiểu một cách, nếu cơ quan thực thi lựa chọn giải pháp an toàn cho mình nhưng đẩy rủi ro sang người dân, doanh nghiệp thì chính sách khó tạo được niềm tin. Vì vậy, thể chế hóa phải gắn với tổ chức thi hành, rà soát vướng mắc, kịp thời điều chỉnh những quy định không còn phù hợp. Tinh thần “việc đã rõ phải làm ngay” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra sau hội nghị cần được hiểu là sự chủ động cả trong quyết định lẫn thực hiện.

Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp càng làm nổi bật yêu cầu này. Phân cấp, phân quyền không thể chỉ là chuyển thêm đầu việc xuống cơ sở. Như bài phát biểu đã xác định, giao nhiệm vụ phải đi cùng thẩm quyền, nhân lực và nguồn lực; khi công việc ách tắc, phải xem xét trách nhiệm cả cấp thực hiện và cấp giao việc. Đây cũng là vấn đề Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và HĐND các cấp cần quan tâm khi hoàn thiện pháp luật, quyết định phân bổ nguồn lực và theo dõi hiệu quả vận hành của bộ máy. Mục tiêu sau cùng phải là người dân giải quyết công việc thuận lợi hơn, chứ không phải bộ máy chỉ thay đổi tên gọi hoặc quy trình trên giấy.

Giám sát đến cùng, để lời hứa với Nhân dân có sức nặng

Một trong những điểm nổi bật của bài phát biểu là sự nhất quán giữa yêu cầu tự đổi mới, tự chỉnh đốn của Đảng với việc lắng nghe tiếng nói từ thực tiễn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói rất ngắn gọn nhưng vô cùng sâu sắc: “Muốn tự sửa chữa, trước hết phải nghe được sự thật”. Cùng với đó là yêu cầu “Lắng nghe phải đi liền với trả lời, giải quyết”. Hai câu nói ấy chạm tới cốt lõi của mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân: lắng nghe không phải để có thêm thông tin, mà để thay đổi cách làm, sửa những điều chưa đúng và giải quyết điều người dân đang trăn trở.

Đối với hoạt động dân cử, tinh thần ấy có ý nghĩa trực tiếp. Sau các cuộc tiếp xúc cử tri, các phiên chất vấn, giám sát thì vấn đề quan trọng nhất là các vấn đề đã được nêu có được xử lý hay không, thời hạn khắc phục đến đâu, kết quả thực hiện có được kiểm chứng bằng trải nghiệm của người dân hay không. Cần tiếp tục nâng cao hiệu lực của hoạt động giám sát, nhất là theo dõi việc thực hiện kiến nghị sau giám sát và lời hứa sau chất vấn; xác định rõ việc gì đã hoàn thành, việc gì chậm, vì sao chậm, trách nhiệm thuộc về ai và biện pháp khắc phục là gì. Giám sát không chỉ nhằm tìm ra sai phạm, mà còn phải giúp nhận diện bất cập của cơ chế, khơi thông trách nhiệm và bảo vệ những nỗ lực đổi mới đúng đắn. Một cơ chế giám sát có hiệu quả là cơ chế khiến bộ máy vận hành hiệu quả hơn, chứ không phải chỉ khiến mọi người thận trọng hơn trong ký văn bản.

Khơi dậy năng lực con người, hướng tới tăng trưởng có chất lượng

Hội nghị Trung ương 4, khóa XIV không chỉ bàn việc hoàn thiện bộ máy, mà còn đặt ra yêu cầu chuẩn bị đội ngũ và tạo lập động lực phát triển dài hạn. Điểm mới đáng chú ý trong định hướng công tác cán bộ và chiến lược nhân tài là chuyển mạnh từ nhận diện, thu hút sang sử dụng và trọng dụng thực chất. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định: “Trọng dụng không đồng nghĩa với bổ nhiệm chức vụ lãnh đạo, quản lý”. Nhân tài cần được tìm kiếm theo yêu cầu nhiệm vụ, giao việc xứng tầm, trao quyền, có nguồn lực và môi trường để sáng tạo. Đây là tư duy cởi mở, phù hợp với một nền quản trị hiện đại.

Nếu đánh giá cán bộ chỉ dựa trên hồ sơ đẹp, nhiệm kỳ an toàn hay những chỉ tiêu dễ hoàn thành, sẽ khó phát hiện người có khả năng giải quyết việc mới, việc khó. Nếu thu hút nhân tài nhưng không trao quyền làm việc, không tôn trọng chuyên môn và không chấp nhận những rủi ro nghiên cứu có kiểm soát, chính sách khó giữ được người giỏi. Quan trọng hơn, cần công bằng giữa những người được thu hút bằng cơ chế đặc biệt với đội ngũ đang âm thầm cống hiến trong hệ thống. Thu hút chỉ là điểm khởi đầu; trọng dụng và tạo điều kiện cống hiến mới quyết định hiệu quả cuối cùng.

Tư duy này cũng cần được vận dụng trong các lĩnh vực văn hóa, khoa học, giáo dục và công nghiệp sáng tạo. Một tài năng nghệ thuật, một nhà nghiên cứu hay một chuyên gia công nghệ có thể đóng góp rất lớn cho đất nước mà không nhất thiết giữ một chức vụ quản lý. Nhà nước cần thiết kế thể chế để những năng lực ấy có cơ hội được phát hiện, kết nối và phát huy. Xây dựng đội ngũ không đơn thuần là bổ sung nhân sự, mà là tạo ra môi trường tin cậy, công bằng, khuyến khích sáng tạo và đề cao trách nhiệm. Chính chất lượng con người và văn hóa tổ chức sẽ quyết định sức sống của nhiều chính sách phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, Trung ương đặt mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP năm 2027 từ 10% trở lên, đồng thời nhấn mạnh phải dựa trên năng suất, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ, đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống Nhân dân. Đây là cách nhìn toàn diện: tăng trưởng phải chuyển hóa thành cơ hội việc làm, dịch vụ công tốt hơn, môi trường sống lành mạnh hơn và điều kiện phát triển công bằng hơn cho mỗi người. Trong bức tranh ấy, văn hóa không đứng bên ngoài kinh tế; văn hóa góp phần hình thành niềm tin, kỷ luật, tinh thần sáng tạo và năng lực hợp tác - những yếu tố nâng cao chất lượng phát triển.

Cũng vì thế, khi quyết định các mục tiêu phát triển và phân bổ nguồn lực, cần coi hiệu quả xã hội, hiệu quả dài hạn và mức độ thụ hưởng của người dân là những tiêu chí quan trọng. Một đồng ngân sách phải được đánh giá không chỉ ở tỷ lệ giải ngân, mà ở kết quả cuối cùng nó tạo ra. Một dự án không chỉ cần hoàn thành đúng thủ tục, mà còn phải phát huy công năng. Một chính sách nhân tài không chỉ cần số lượng người được tuyển chọn, mà cần những giá trị họ đem lại. Đó là cách đưa tinh thần đổi mới và trách nhiệm từ nghị trường, cơ quan quản lý đến từng địa phương, cơ sở.

Kết thúc bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Đã nhận việc phải làm, đã cam kết phải thực hiện, có tồn tại, khuyết điểm phải khắc phục, sửa chữa”. Đây cũng chính là chuẩn mực hành động chung: quyết sách phải rõ mục tiêu; pháp luật phải khả thi; giám sát phải theo đến kết quả; cán bộ phải dám chịu trách nhiệm; và mọi thành tựu phát triển phải được kiểm chứng trong cuộc sống của Nhân dân. Khi từng việc cụ thể được giải quyết đến cùng, niềm tin sẽ được củng cố, nguồn lực được khơi thông, và khát vọng phát triển của đất nước mới thực sự có nền tảng bền vững.