Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên Bế mạc Hội nghị Trung ương 3, khóa XIVCấp xã - từ “nơi thực hiện” đến tuyến đầu của quản trị công

Đó không chỉ là sự thay đổi về vị trí, chức năng, mà còn là thay đổi về cách tổ chức quyền lực, phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả hoạt động của cả hệ thống chính trị.

Yêu cầu xây dựng cấp xã đủ sức quản trị sự phát triển

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt đặc biệt trong tiến trình cải cách bộ máy nhà nước khi cả nước đồng thời thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn tổ chức và vận hành mô hình chính quyền địa phương mới. Đây là cuộc cải cách có quy mô lớn, nhiều nội dung chưa từng có tiền lệ, hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Sau một năm triển khai, bức tranh bước đầu cho thấy nhiều kết quả tích cực. Bộ máy hành chính vận hành ổn định. Hơn 5.000 văn bản quy phạm pháp luật được rà soát; Quốc hội ban hành 116 luật, nghị quyết, Chính phủ ban hành 467 nghị định tạo hành lang pháp lý cho mô hình mới.

Đặc biệt, việc phân cấp, phân quyền được triển khai mạnh mẽ. Chính phủ và các bộ, ngành đã phân cấp cho địa phương 1.461 nhiệm vụ, trong đó 1.382 nhiệm vụ giao cấp tỉnh và 79 nhiệm vụ giao trực tiếp cho cấp xã. Kết thúc hoạt động của cấp huyện, 859 trong tổng số 1.164 nhiệm vụ được chuyển về cấp xã, đưa tổng số nhiệm vụ mà chính quyền cấp xã trực tiếp đảm nhận lên ít nhất 938 nhiệm vụ. Con số ấy phản ánh thay đổi căn bản về vai trò của cấp xã - từ chủ yếu thực hiện các công việc quản lý hành chính cơ sở đến trực tiếp giải quyết phần lớn thủ tục hành chính, cung ứng dịch vụ công và xử lý những vấn đề phát sinh hằng ngày của người dân, doanh nghiệp.

Chính từ thực tiễn đó, thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 3 không chỉ mang ý nghĩa khái quát mà còn là sự khẳng định một nguyên tắc quản trị mới: “Cấp xã là tuyến đầu của quản trị công, trực tiếp thực thi, phục vụ Nhân dân, xử lý, giải quyết mọi vấn đề phát sinh từ thực tiễn cuộc sống, nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Do vậy cấp xã phải được xây dựng đủ sức quản trị sự phát triển”.

"Tuyến đầu" ở đây không chỉ là nơi gần dân nhất mà còn là nơi mọi chủ trương, chính sách được kiểm chứng bằng thực tiễn. Quan trọng nhất là năng lực thực thi. Theo đó, đảng viên, Nhân dân rất kỳ vọng sau hội nghị Trung ương 3, Trung ương sẽ có những chỉ đạo, định hướng sát, trúng hơn để phát huy năng lực thực thi của cấp xã, không chỉ về mặt thể chế mà còn về công tác cán bộ cấp xã”, đảng viên Nguyễn Tiến Dũng, phường Bắc Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh) kỳ vọng.

Cấp tỉnh không thể ôm việc, Trung ương không thể làm thay

Điều đáng chú ý trong thông điệp bế mạc không chỉ là việc xác định vai trò của cấp xã mà còn là cách thiết kế lại mối quan hệ giữa ba cấp quản trị. Trung ương tập trung hoạch định chiến lược, hoàn thiện thể chế và xây dựng các nền tảng dùng chung. Cấp tỉnh chuyển mạnh sang điều phối nguồn lực, tổ chức không gian phát triển và bảo đảm điều kiện để cấp xã thực hiện tốt nhiệm vụ. Cấp xã trở thành nơi trực tiếp giải quyết công việc của người dân.

Vì vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh rất rõ ngay trong phát biểu bế mạc hội nghị: "Trung ương không làm thay địa phương; cấp tỉnh không ôm giữ việc cấp xã có thể làm tốt; khi công việc của cấp xã còn khó thực thi, khi chưa bảo đảm thẩm quyền, nhân lực, tài chính, dữ liệu, công cụ và hướng dẫn thì cấp tỉnh có trách nhiệm tháo gỡ và giải quyết, không để tồn đọng." Thông điệp này cũng xuất phát từ chính những khó khăn được Chính phủ nhìn nhận sau một năm vận hành.

“Báo cáo sơ kết của Đảng ủy Chính phủ sau 1 năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp chỉ rõ hệ thống vẫn còn khoảng 550 văn bản quy phạm pháp luật cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung; đội ngũ cán bộ cấp xã chưa đồng đều khi 68,8% vẫn là cán bộ từ cấp xã cũ, nhiều nơi thiếu chuyên viên ở các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, công nghệ thông tin. Hạ tầng số còn thiếu đồng bộ; khoảng 29,9% máy tính chưa đáp ứng yêu cầu tối thiểu, hơn một nửa thiết bị chưa cài đặt chữ ký số. Những con số đó cho thấy, phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng với nguồn lực, con người và công cụ thực thi. Chính vì vậy, Trung ương không chỉ nói đến phân quyền, mà nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cấp xã đủ sức quản trị sự phát triển”, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Ea Kao (Đắk Lắk) Lê Hồng Thái phân tích.

Điểm kết của thông điệp cũng là điểm mới trong tư duy quản trị quốc gia: "Năng lực thực thi của cấp xã, sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp là thước đo hiệu quả hoạt động của cả hệ thống". Đó là sự chuyển dịch từ đánh giá bằng quy trình sang đánh giá bằng kết quả; từ số lượng văn bản, kế hoạch sang chất lượng phục vụ người dân. Khi mỗi thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn, mỗi phản ánh của người dân được xử lý kịp thời, mỗi khó khăn của doanh nghiệp được tháo gỡ ngay từ cơ sở, hiệu quả của cả bộ máy mới được khẳng định.

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương mới, thông điệp của Hội nghị Trung ương 3 không chỉ tổng kết một cuộc cải cách tổ chức bộ máy mà còn xác lập yêu cầu xây dựng một nền quản trị mới ngay từ cơ sở. Để cấp xã thực sự trở thành "tuyến đầu của quản trị công", điều cốt lõi không chỉ là giao thêm nhiệm vụ mà phải xây dựng cấp xã mạnh về quyết định và giám sát, phản hồi, mạnh về huy động nguồn lực để giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Muốn vậy, “chìa khóa” quyết định vẫn là con người. Việc Trung ương xác định năm 2026 là "năm cán bộ cơ sở" cho thấy trọng tâm của cải cách không chỉ nằm ở hoàn thiện thể chế hay tăng cường đầu tư hạ tầng, mà trước hết là xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã đủ năng lực, bản lĩnh và tư duy quản trị hiện đại. Tập huấn, bồi dưỡng, trang bị kiến thức, kỹ năng và công cụ là rất quan trọng, điều có ý nghĩa quyết định hơn cả là thay đổi trong tư duy của đội ngũ cán bộ cơ sở: từ quản lý sang phục vụ, từ giải quyết công việc theo quy trình sang chủ động kiến tạo phát triển.

Khi mỗi cán bộ cấp xã thực sự trở thành người tổ chức thực thi hiệu quả, gần dân, hiểu dân và chịu trách nhiệm trước Nhân dân, năng lực thực thi của cấp xã và sự hài lòng của người dân sẽ không chỉ là thước đo của cấp cơ sở, mà trở thành thước đo hiệu quả hoạt động của cả hệ thống chính trị.