Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV:Từ xây dựng Đảng đến kiến tạo tương lai đất nước

Xây dựng Đảng để nâng cao năng lực kiến tạo phát triển

Có một câu hỏi được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra trong bài phát biểu rất đáng để mỗi cấp ủy, mỗi cán bộ suy ngẫm: vì sao chủ trương đúng nhưng công việc vẫn chậm, nguồn lực chưa được phát huy, trách nhiệm chưa được thực hiện đầy đủ? Câu hỏi đi thẳng vào khoảng cách giữa quyết sách và kết quả. Trong giai đoạn phát triển mới, sức mạnh lãnh đạo không thể chỉ được nhận diện qua chất lượng chủ trương hay tính đầy đủ của văn bản, mà phải được chứng minh bằng khả năng biến chủ trương thành những thay đổi thực chất. Đó là sự chuyển đổi đáng chú ý trong cách nhìn về xây dựng Đảng.

Hôm nay, yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh đặt công tác ấy trong quan hệ ngày càng chặt chẽ với đổi mới quản trị quốc gia. Một tổ chức đảng vững mạnh không chỉ thể hiện ở nguyên tắc, kỷ luật, đoàn kết, mà còn ở năng lực nhận diện vấn đề, lựa chọn ưu tiên, huy động nguồn lực và giải quyết những đòi hỏi của cuộc sống. Năng lực cầm quyền được kiểm chứng bằng hiệu quả vận hành của hệ thống chính trị.

Điểm đáng chú ý trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là sự gắn kết giữa vai trò lãnh đạo của Đảng với chức năng, thẩm quyền của cơ quan nhà nước theo Hiến pháp, pháp luật và quyền làm chủ của Nhân dân. Đây là yêu cầu tổ chức hợp lý quan hệ giữa lãnh đạo và quản lý: giữ vững định hướng chính trị, đồng thời phát huy tính chủ động của từng chủ thể. Việc thuộc thẩm quyền phải được quyết định và chịu trách nhiệm ở đúng cấp; không thể lấy việc xin thêm ý kiến để trì hoãn hoặc chuyển trách nhiệm. Đổi mới phương thức lãnh đạo còn là đổi mới cách ra quyết định và chịu trách nhiệm về quyết định.

Bởi vậy, chỉnh đốn Đảng không nên dừng lại ở việc chỉ ra khuyết điểm trong các kỳ kiểm điểm. Điều quan trọng là sửa được nguyên nhân làm công việc trì trệ; khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy; hình thành môi trường khuyến khích liêm chính và cống hiến. Văn hóa trách nhiệm, văn hóa nêu gương và văn hóa lắng nghe cần được nhận diện qua hành động hằng ngày của tổ chức đảng và đảng viên. Khi việc chưa hoàn thành được xác định đúng nguyên nhân và khắc phục đến cùng, kỷ luật mới gắn với đổi mới, sự nghiêm minh mới tạo thêm động lực phát triển.

Từ góc độ công tác tư tưởng và lý luận, yêu cầu ấy đòi hỏi nâng cao năng lực nhận thức, dự báo và tổng kết thực tiễn. Nghị quyết không thể đi vào cuộc sống chỉ bằng truyền đạt một chiều. Muốn thống nhất hành động, phải làm rõ vì sao cần đổi mới, vấn đề gì cần giải quyết và mỗi cấp, mỗi ngành phải làm gì. Đồng thời, cần lắng nghe phản ánh có căn cứ, biến thực tiễn thành luận cứ hoàn thiện đường lối, chính sách. Tổng kết lịch sử lãnh đạo của Đảng, thực hiện Cương lĩnh, nghiên cứu sửa đổi Điều lệ Đảng và chuẩn bị Đại hội XV vì thế còn là chuẩn bị về trí tuệ, bản lĩnh và năng lực cầm quyền cho chặng đường mới.

Con người và thể chế - hai điều kiện quyết định sức bật của đất nước

Một điểm nhấn quan trọng khác là yêu cầu xây dựng, bố trí và phát huy đội ngũ cán bộ, gắn với trọng dụng nhân tài. Nếu chủ trương là định hướng, thể chế là khuôn khổ thì con người chính là chủ thể biến những khả năng phát triển thành hiện thực. Không có đội ngũ đủ phẩm chất, năng lực và tinh thần trách nhiệm, cơ chế tốt cũng khó phát huy hiệu quả. Ngược lại, nếu người có năng lực không được giao đúng việc, thiếu không gian sáng tạo hoặc bị trói buộc bởi quy trình bất hợp lý, nguồn lực con người sẽ bị lãng phí ngay trong tổ chức.

Tư tưởng đáng lưu ý là chuyển từ đánh giá cán bộ chủ yếu qua hồ sơ, quy trình, nhận xét định kỳ sang đánh giá thường xuyên qua nhiệm vụ, kết quả và điều kiện thực hiện. Phải xem xét độ khó của công việc, hoàn cảnh khách quan và đóng góp thực chất. Với cán bộ cấp chiến lược, thước đo không chỉ là thành tích của riêng cơ quan hay địa phương, mà còn là khả năng giải quyết vấn đề lớn trong tổng thể lợi ích quốc gia. Với cán bộ ở cơ sở, nhất là cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, năng lực được kiểm nghiệm rất cụ thể: hồ sơ được giải quyết đúng hạn, kiến nghị được trả lời, khó khăn của người dân được tháo gỡ.

Trọng dụng nhân tài cần được hiểu rộng hơn chính sách thu hút. Có thể tuyển được người giỏi nhưng chưa chắc đã sử dụng được người giỏi. Người tài cần nhiệm vụ tương xứng, môi trường tôn trọng năng lực chuyên môn, cách đánh giá công bằng và điều kiện phát huy sở trường. Vấn đề không phải số người thu hút, mà là những giá trị họ tạo ra. Từ khoa học, công nghệ đến văn hóa, giáo dục và các ngành công nghiệp sáng tạo, nhân tài chỉ thật sự thành nguồn lực phát triển khi tài năng gặp được thể chế biết khơi mở và sử dụng.

Đặt công tác cán bộ bên cạnh yêu cầu thể chế hóa các quyết sách của Trung ương cho thấy mối quan hệ hai chiều. Thể chế tốt mở đường cho cán bộ hành động; cán bộ có trách nhiệm giúp thể chế được thực thi và điều chỉnh từ thực tiễn. Khi vướng mắc pháp lý đã tháo gỡ mà công việc vẫn chậm, không thể tiếp tục viện dẫn thể chế như nguyên nhân duy nhất; phải xem lại năng lực thực hiện, phối hợp và trách nhiệm người đứng đầu. Ngược lại, nếu nhiệm vụ giao xuống cơ sở vượt quá điều kiện nhân lực, công nghệ hay nguồn lực, cũng không thể chỉ yêu cầu cơ sở cố gắng mà không giải quyết bất cập tổ chức.

Đáng chú ý, bài phát biểu đề cập việc khuyến khích đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh chính đáng, đồng thời đặt giới hạn nghiêm ngặt về xung đột lợi ích, đặc quyền và sử dụng nguồn lực công. Điều đó cho thấy phát triển và liêm chính phải được thực hiện đồng thời. Khuyến khích sáng tạo, làm giàu hợp pháp không thể tách rời kỷ luật, trách nhiệm và bình đẳng trước pháp luật. Tương tự, phân cấp, phân quyền phải đi cùng năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình; cải cách thủ tục phải giảm thời gian, chi phí cho người dân, doanh nghiệp, thay vì tạo thêm các tầng nấc xin ý kiến. Một thể chế kiến tạo vừa phải giữ được kỷ cương, vừa mở rộng cơ hội đóng góp của xã hội.

Không thể tách cán bộ và thể chế khỏi phát triển văn hóa, con người. Văn hóa liêm chính trong công vụ, văn hóa đổi mới trong tổ chức, văn hóa sáng tạo trong nghiên cứu, sản xuất đều góp phần nâng cao chất lượng phát triển. Trách nhiệm, trung thực, hợp tác, tôn trọng tri thức và phụng sự cộng đồng phải thành chuẩn mực hành động, trước hết ở người lãnh đạo. Đó cũng là cách văn hóa góp phần làm nên năng lực quản trị và sức mạnh nội sinh quốc gia.

Từ quán triệt nghị quyết đến những thay đổi Nhân dân có thể cảm nhận

Vấn đề quan trọng là nhận thức đã chuyển thành việc làm như thế nào, điểm nghẽn nào được tháo gỡ, trách nhiệm được thực hiện ra sao và đời sống Nhân dân chuyển biến gì. Bài phát biểu đặt nhiệm vụ hoàn thành mục tiêu năm 2026, chuẩn bị kế hoạch năm 2027 ngay trong mạch chỉ đạo về xây dựng Đảng, qua đó làm rõ mối liên hệ giữa chất lượng lãnh đạo và kết quả phát triển.

Mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên năm 2027 không đơn thuần là chỉ tiêu số học. Phía sau là câu hỏi tăng trưởng đến từ đâu, năng lực sản xuất nào được bổ sung, nguồn lực nào được huy động, nút thắt nào phải giải quyết. Tăng trưởng ngày càng phải dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nhân lực, đồng thời giữ ổn định kinh tế vĩ mô. Không tạo năng lực dài hạn thì kết quả ngắn hạn khó thành nền tảng vững chắc.

Trong tư duy ấy, văn hóa không thể đứng ngoài bài toán phát triển. Khi bài phát biểu yêu cầu quan tâm việc làm, thu nhập, giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường và các dịch vụ thiết yếu, điều đó nhắc nhở rằng tăng trưởng phải được đo bằng việc cải thiện điều kiện sống và cơ hội phát triển của con người. Đầu tư cho văn hóa, giáo dục và chất lượng con người không chỉ là chi cho nhu cầu xã hội, mà còn là đầu tư vào sức sáng tạo, niềm tin, sự gắn kết và năng lực cạnh tranh dài hạn. Đất nước phát triển không chỉ vì có nhiều của cải hơn, mà còn vì con người có nhiều cơ hội học tập, sáng tạo và sống có phẩm giá hơn.

Yêu cầu đổi mới công tác tuyên giáo trong thực hiện Nghị quyết vì thế cũng rất cụ thể. Tuyên truyền phải giúp người dân hiểu chính sách, quyền lợi và trách nhiệm của mình; đồng thời giúp cơ quan thực thi nhận diện phản ánh từ cuộc sống. Báo chí, truyền thông và các nền tảng số cần lan tỏa cách làm hiệu quả, phát hiện bất cập, giải thích những vấn đề Nhân dân quan tâm, góp phần đấu tranh với thông tin sai trái. Nhưng đồng thuận xã hội không thể chỉ có từ giải thích, thuyết phục; nó còn được bồi đắp khi ý kiến chính đáng được lắng nghe, khó khăn có người chịu trách nhiệm xử lý và cam kết được thực hiện.

Bởi vậy, kiểm tra, giám sát phải đi từ ghi nhận hoạt động đến kiểm chứng kết quả. Báo cáo hoàn thành nhiệm vụ cần được đối chiếu với thực tế cơ sở; kết luận kiểm tra phải gắn với trách nhiệm, thời hạn và việc khắc phục; sáng kiến vì lợi ích chung cần được xem xét công bằng theo động cơ, điều kiện và cách thực hiện. Kỷ luật nghiêm minh và bảo vệ người dám đổi mới không đối lập nhau. Khi quyền lực được kiểm soát, trách nhiệm rõ ràng và người làm đúng được tạo điều kiện, bộ máy sẽ có thêm động lực giải quyết công việc thay vì tìm sự an toàn trong không hành động.

Có lẽ thông điệp khiến nhiều người suy nghĩ nhất ở cuối bài phát biểu là lời cảnh báo: “Mỗi sự chậm trễ do chủ quan đều có thể làm mất cơ hội của đất nước và Nhân dân.” Đó không chỉ là yêu cầu về tốc độ xử lý công việc, mà còn là một cách nhìn về trách nhiệm lịch sử. Đến năm 2030 không còn nhiều thời gian, trong khi những quyết định hôm nay sẽ định hình nguồn lực và vị thế quốc gia nhiều thập niên tới. Chậm một thủ tục có thể làm lỡ dự án; chậm sử dụng người tài có thể bỏ qua sáng kiến; chậm tháo gỡ điểm nghẽn có thể khiến địa phương đánh mất cơ hội phát triển.

Nhìn từ chiều sâu ấy, xây dựng Đảng và kiến tạo tương lai đất nước là hai mặt của cùng một quá trình. Xây dựng Đảng để bộ máy có bản lĩnh và trách nhiệm hơn; đổi mới phương thức lãnh đạo để quyền lực vận hành hiệu quả; trọng dụng nhân tài để giải phóng sức sáng tạo; hoàn thiện thể chế để mở rộng cơ hội; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân để quyết sách được kiểm nghiệm trong đời sống. Giá trị nghị quyết không chỉ nằm ở tầm nhìn được xác lập, mà còn ở những thay đổi nhìn thấy từ hôm nay. Tương lai đất nước được kiến tạo từ chất lượng từng quyết định, trách nhiệm từng cán bộ và niềm tin của mỗi người dân.