Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23Thể hiện bản lĩnh tự chủ và tư duy kiến tạo

- Theo bà, giới truyền thông quốc tế đều nhận định: bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La vừa qua đã cho thấy tầm nhìn chiến lược về vị thế và vai trò của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn, phân cực địa chính trị và những bất ổn an ninh khu vực ngày càng gia tăng. Bà có đồng tình với đánh giá này không?

- Theo tôi, không phải tự nhiên mà truyền thông khu vực và thế giới lại ấn tượng đặc biệt như vậy về bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Bài phát biểu có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ ở việc lần đầu một người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam được mời thực hiện bài phát biểu mang tính trung tâm (keynote) của cả diễn đàn đối thoại này, mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược mang tính đột phá về vị thế và vai trò Việt Nam trong bối cảnh phức tạp của thế giới và khu vực hiện nay - đó là tầm nhìn của một quốc gia không chỉ còn theo đuổi thuần túy mục tiêu “hội nhập phát triển” như giai đoạn trước đó, mà đã chủ động, mạnh dạn và táo bạo hơn trong chiến lược “kiến tạo, xây dựng” trật tự và luật chơi chung.

Điều này hoàn toàn có cơ sở khi cộng đồng quốc tế nhìn vào những thành tựu mà Việt Nam đạt được trong suốt những năm qua: GDP tăng trưởng ổn định và lọt vào nhóm có tốc độ tăng trưởng GDP cao trên thế giới, duy trì thành công môi trường chính trị ổn định trong nước và mối quan hệ với cộng đồng thế giới trong bối cảnh bất ổn ngày càng gia tăng, và vị thế được nâng cao đáng kể trên trường quốc tế. Đó là tiền đề để Việt Nam có thể tiến thêm một bước trong việc xác định và theo đuổi mục tiêu của mình.

"Dĩ bất biến, ứng vạn biến” trong chính sách đối ngoại thời đại mới

- Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh các nguyên tắc độc lập, tự chủ, đa phương, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại? Đây có thể xem là sự “kế thừa và nâng tầm” của đường lối đối ngoại Việt Nam trong kỷ nguyên mới?

- Trong kỷ nguyên phát triển mới, chúng ta vẫn xác định kiên định với nguyên tắc “độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại”. Đây là nguyên tắc đã được định hình và trở thành nền tảng, thành kim chỉ nam cho mọi chính sách đối ngoại và chiến lược đối ngoại của Việt Nam từ sau Đổi Mới. Với nguyên tắc này, chúng ta đã thành công trong việc chuyển hóa mọi mục tiêu lợi ích quốc gia thành hiện thực trong nhiều năm qua.

Nguyên tắc này có hai nội hàm mang tính cốt lõi: chúng ta theo đuổi mô hình quan hệ đối ngoại đa dạng, đa phương, chủ trương là bạn, là đối tác với mọi chủ thể có thể là bạn, là đối tác; đồng thời luôn kiên định độc lập, tự chủ để bảo đảm không rơi vào thế lệ thuộc, bị chi phối bởi bất kỳ ai bên ngoài. Nhờ đó, chúng ta vừa khai thác được những lợi ích từ các mối quan hệ đối tác, bạn bè đa dạng, phong phú, vừa giữ vững lợi ích cao nhất là độc lập, tự chủ.

Đối với một quốc gia không phải nước lớn, việc kiên định “độc lập, tự chủ” không phải điều dễ dàng trong bối cảnh áp lực không nhỏ từ các nước lớn và nhất là từ mối quan hệ cạnh tranh gay gắt giữa các nước lớn. Do đó, nguyên tắc trên cho thấy sự đúng đắn về mặt định hướng chiến lược, và không có lý do gì trong bối cảnh mới chúng ta lại không tiếp tục kế thừa và phát huy.

Có điều, thế giới tiếp tục vận động và có những biến đổi không ngừng, thì cách chúng ta phát huy nguyên tắc cũ sẽ cần có thêm những công cụ và biện pháp bổ sung để thích ứng với tình hình mới, và khiến cho nguyên tắc sẽ được bảo đảm phát huy hiệu quả hơn.

Từ lịch sử chiến tranh đến khát vọng hòa bình

- Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh giá trị của hòa bình, đối thoại và hợp tác và khẳng định bằng lịch sử của mình, Việt Nam hiểu rõ ý nghĩa của hòa bình. Điều này có sức nặng như thế nào tại một diễn đàn an ninh như Shangri-La?

- Đúng như chia sẻ mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi gắm trong bài phát biểu dẫn đề, Việt Nam từng trải qua một lịch sử vô cùng hào hùng nhưng cũng đầy đau thương, mất mát bởi chiến tranh. Và vì thế Việt Nam là quốc gia hiểu rõ, thấm nhuần ý nghĩa, giá trị của hòa bình hơn bất kỳ quốc gia nào. Thực tế, chúng ta đã phải nỗ lực rất nhiều trong việc vãn hồi hòa bình, chấm dứt chiến tranh, đã phải bằng tất cả sức lực và trí tuệ để tìm mọi giải pháp cho điều đó, bao gồm cả những đánh đổi bằng sinh mạng người dân và những cố gắng trên bàn đối thoại, đàm phán, dù lâu dài, gian khổ. Sau chiến tranh là rất nhiều những nỗ lực khác của Việt Nam trong việc đối thoại và hợp tác để hàn gắn, hòa giải, hòa hợp để có thể thực sự vượt qua quá khứ đau thương…

Với một diễn đàn đối thoại về an ninh như Shangri-La, điều khiến được trông chờ, kỳ vọng chính là những cơ hội để tìm ra những giải pháp xây dựng và bảo đảm an ninh cho khu vực, thậm chí rộng hơn là cho thế giới nói chung, đặc biệt trong bối cảnh một thế giới đầy biến động và bất an như hiện nay.

Như vậy, rõ ràng, thông điệp yêu chuộng hòa bình từ Việt Nam, với những trải nghiệm bằng chính lịch sử đau thương về xung đột, chiến tranh và những bài học về vượt qua khó khăn thử thách thông qua đối thoại, hợp tác để đạt được thành tựu về ổn định và phát triển đáng ngưỡng mộ như hiện nay, hoàn toàn có thể là tấm gương cho các quốc gia khu vực và thế giới. Cộng đồng khu vực và quốc tế sẽ thấy rõ hòa bình quan trọng như thế nào đối với sự phát triển của quốc gia, càng thấy rõ hơn hòa bình chỉ có thể đạt được thông qua thiện chí, đối thoại, và hợp tác. Và đó phần nào là nhiệm vụ của những diễn đàn như Shangri-La.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã không chỉ nói về an ninh ở một diễn đàn an ninh, bởi mục đích cuối cùng của an ninh, chính là mang lại hòa bình cho nhân dân, rộng hơn là nhân loại.

Bảo đảm an ninh quốc gia và kiến tạo an ninh khu vực

- Bà đánh giá như thế nào về những đề xuất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về xây dựng lòng tin, tôn trọng luật pháp quốc tế và thúc đẩy hợp tác vì an ninh chung? Điều này cho thấy Việt Nam đang chuyển từ "tham gia” sang “đóng góp định hình” các vấn đề khu vực ra sao?

- Không chỉ nhấn mạnh các nguyên tắc đã từng được nhiều quốc gia chia sẻ, tán thành, như xây dựng lòng tin, tôn trọng luật pháp quốc tế và thúc đẩy hợp tác vì an ninh chung, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm còn chủ động đưa ra thông điệp và định hướng cho quản trị an ninh khu vực. Đó là các định hướng biện pháp về củng cố luật lệ quốc tế, tăng cường đối thoại - minh bạch, thúc đẩy phát triển bao trùm để xử lý tận gốc bất ổn và khủng hoảng lòng tin giữa các quốc gia. Điều này phản ánh bước chuyển từ vị thế “tham gia” các cơ chế khu vực sang “đóng góp định hình” nghị sự khu vực, khi Việt Nam ngày càng thể hiện vai trò một bên kiến tạo ý tưởng, đề xuất giải pháp và góp phần định hình chuẩn mực ứng xử trong môi trường an ninh khu vực.

Một điểm đột phá nữa đó là Việt Nam đã mở rộng phạm vi tầm nhìn, nhấn mạnh hơn về định hướng và mong muốn đóng góp “xây dựng, kiến tạo” cho cả một khu vực châu Á - Thái Bình Dương rộng lớn, thay vì chủ yếu tìm cách định vị mình trong khu vực Đông Nam Á. Tất nhiên, điều này vẫn dựa trên cơ sở định hướng phát huy vai trò của ASEAN, lấy ASEAN làm trung tâm, nơi mà Việt Nam đã xác lập được vai trò và vị thế rất ấn tượng, và thông qua đó, việc đóng góp “kiến tạo, xây dựng” sẽ có thể đạt được hiệu quả cao nhất.

Sự cân bằng chiến lược đòi hỏi một vị thế chiến lược

- Theo bà, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã cho thấy nghệ thuật cân bằng chiến lược, đặc biệt là trong cạnh tranh nước lớn như thế nào?

- Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy nghệ thuật cân bằng chiến lược của Việt Nam trong cạnh tranh nước lớn ở ba điểm nổi bật.

Thứ nhất, không chọn phe nhưng không đứng ngoài. Bài phát biểu không có ngôn ngữ đối đầu hay quy kết, cũng không đề cập trực diện nước lớn nào, mà nhấn mạnh các nguyên tắc phổ quát như luật pháp quốc tế, đối thoại, minh bạch và xây dựng lòng tin, tức chuyển trọng tâm từ “ai đúng, ai sai” sang “luật chơi nào cần được tôn trọng”. Điều này giúp Việt Nam duy trì quan hệ với mọi bên nhưng vẫn bảo vệ lợi ích cốt lõi.

Thứ hai, cân bằng bằng nguyên tắc thay vì cân bằng bằng liên minh. Trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn gia tăng phức tạp, Việt Nam phát đi thông điệp rằng an ninh khu vực không thể dựa vào sức mạnh quân sự hay ép buộc, mà phải dựa trên tôn trọng luật lệ, kiềm chế và hợp tác cùng có lợi. Đây là biểu hiện rõ của một nền ngoại giao linh hoạt về đối tác nhưng nhất quán về nguyên tắc.

Thứ ba, Việt Nam có xu hướng chuyển từ thích ứng sang định hình môi trường cạnh tranh. Thay vì chỉ ứng xử trước sức ép nước lớn, Việt Nam chủ động đề xuất cách thức quản trị cạnh tranh (xây dựng lòng tin, phòng ngừa khủng hoảng từ sớm, tăng minh bạch, thúc đẩy hợp tác bao trùm). Điều đó cho thấy Việt Nam muốn góp phần “định hình luật chơi” khu vực theo hướng ổn định và dựa trên luật lệ, chứ không chỉ tìm cách đứng cân bằng giữa các cường quốc.

Shangri-La 2026 - dấu mốc mới về hình ảnh và uy tín Việt Nam

- Ở góc độ đối ngoại và truyền thông quốc tế, bà đánh giá thế nào về ý nghĩa của bài phát biểu tại Shangri-La đối với việc nâng tầm hình ảnh Việt Nam như một quốc gia có trách nhiệm, có tầm nhìn và có tiếng nói ngày càng được lắng nghe ở khu vực?

- Hình ảnh của người đứng đầu Đảng, Nhà nước trên bục phát biểu danh dự của Đối thoại Shangri-La cũng như thông điệp đột phá chiến lược mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi đi, mang ý nghĩa sâu sắc trong nâng tầm hình ảnh Việt Nam ở cả phương diện đối ngoại cũng như đối với truyền thông quốc tế. Điều này có thể thấy rõ qua ba khía cạnh:

Thứ nhất, Việt Nam thể hiện là một quốc gia có trách nhiệm, khi không chỉ bảo vệ lợi ích của mình mà còn chủ động đề cập các lợi ích chung của khu vực như xây dựng lòng tin, quản trị cạnh tranh nước lớn, tôn trọng luật pháp quốc tế và thúc đẩy hợp tác vì an ninh chung.

Thứ hai, Việt Nam thể hiện một tầm nhìn chiến lược dài hạn, khi không chỉ phản ứng trước các khủng hoảng trước mắt mà đưa ra thông điệp về một trật tự khu vực ổn định, dựa trên luật lệ, đối thoại và hợp tác bao trùm.

Cuối cùng, về phương diện truyền thông chiến lược, việc người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam phát biểu dẫn đề tại một diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực với thông điệp rõ ràng, cân bằng và mang tính kiến tạo cho thấy tiếng nói của Việt Nam ngày càng được lắng nghe, không chỉ như một bên tham gia mà như một quốc gia có khả năng đóng góp ý tưởng và góp phần định hình các thảo luận khu vực. Nói ngắn gọn, đây là bước củng cố hình ảnh Việt Nam như một quốc gia có trách nhiệm với uy tín, năng lực đề xuất và sức hấp dẫn ngày càng tăng trong khu vực.

- Trân trọng cảm ơn bà!