Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm qua bài viết "Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số":Giữ sự thật trong dòng chảy số

Năng lực kiến tạo niềm tin

Bài viết đặt vấn đề rất thẳng thắn: Báo chí Cách mạng Việt Nam đang bước vào một thời kỳ “rất mới, rất khác”. Đó là sự thay đổi tận gốc của hệ sinh thái thông tin: ai cũng có thể sản xuất nội dung, ai cũng có thể phát tán thông tin, ai cũng có thể trở thành một “điểm phát sóng” trong đời sống số.

Trong bối cảnh ấy, vai trò của báo chí chính thống không hề giảm. Trái lại, càng nhiều thông tin, xã hội càng cần những địa chỉ đáng tin cậy, công chúng càng cần những tiếng nói có trách nhiệm. Đây chính là thông điệp có ý nghĩa nền tảng: Báo chí Cách mạng không thể chỉ cạnh tranh bằng tốc độ, mà phải khẳng định mình bằng sự thật, bằng trách nhiệm và bằng năng lực kiến tạo niềm tin.

Trong thời đại số, tin nhanh là cần thiết, nhưng tin đúng mới là cốt lõi. Hấp dẫn là cần thiết, nhưng có ích cho xã hội mới là mục tiêu. Lan tỏa rộng là cần thiết, nhưng không thể đánh đổi bằng sự giật gân, dễ dãi, thương mại hóa nỗi đau hay khai thác đời tư con người như một thứ hàng hóa truyền thông.

Từ góc nhìn đó, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắc nhở rằng, Báo chí Cách mạng phải kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh chính trị và năng lực công nghệ, giữa lý tưởng cách mạng và tư duy đổi mới, giữa tính chiến đấu và tính nhân văn, giữa trách nhiệm quốc gia và khả năng hội nhập. Đây là những trụ cột cùng nâng đỡ một nền báo chí hiện đại.

Bản lĩnh chính trị giúp báo chí không lạc hướng trong những dòng chảy thông tin phức tạp. Năng lực công nghệ giúp báo chí không bị tụt hậu trước sự thay đổi của công chúng. Lý tưởng cách mạng giúp báo chí giữ được mục tiêu phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Tư duy đổi mới giúp báo chí không tự đóng khung trong những mô hình cũ. Tính chiến đấu giúp báo chí dám bảo vệ cái đúng, cái tốt, cái tiến bộ. Tính nhân văn giúp báo chí không biến sự thật thành những nhát cắt lạnh lùng, vô cảm.

Nhà báo hôm nay không chỉ là người ghi chép sự kiện. Nhà báo phải là người kiểm chứng, giải thích, kết nối, phân tích và định hướng. Trước một chính sách mới, nhà báo không chỉ hỏi “đã xảy ra chuyện gì”, mà còn phải hỏi “vì sao điều đó xảy ra”, “ai chịu tác động”, “lợi ích công nằm ở đâu”, “cần điều chỉnh điều gì để chính sách đến gần hơn với người dân”. Trước một hiện tượng xã hội, nhà báo không chỉ mô tả bề mặt, mà phải nhìn thấy những chuyển động sâu xa của đời sống, những thay đổi về tâm lý xã hội, văn hóa ứng xử, niềm tin cộng đồng và năng lực quản trị.

Ở điểm này, thông điệp về báo chí trong thời đại số gặp gỡ yêu cầu lớn hơn của đất nước trong kỷ nguyên mới: phát triển nhanh nhưng phải bền vững; đổi mới mạnh mẽ nhưng không đánh mất bản sắc; hội nhập sâu rộng nhưng phải giữ vững chủ quyền; vận hành bằng công nghệ nhưng phải lấy con người làm trung tâm. Báo chí không đứng ngoài tiến trình ấy. Báo chí vừa phản ánh, vừa tham gia, vừa giám sát, vừa cổ vũ, vừa cảnh báo, là một phần của năng lực phát triển quốc gia.

Một nền báo chí mạnh không phải là có nhiều lượt xem nhất, mà là khiến xã hội tin cậy nhất. Một tờ báo có uy tín không phải chỉ vì xuất hiện nhanh nhất trên màn hình điện thoại, mà vì khi công chúng hoang mang, họ tìm đến tờ báo ấy để hiểu đúng hơn về sự việc, bình tĩnh hơn trước biến động và có thêm niềm tin vào những giá trị tốt đẹp. Sự thật là nền tảng đạo đức của nghề báo, là lý do tồn tại của báo chí, là ranh giới phân biệt báo chí với tin đồn, tuyên truyền sai lệch, nội dung câu khách hay sản phẩm truyền thông vô trách nhiệm.

Trách nhiệm phụng sự quốc gia

Báo chí phải đổi mới để phụng sự đất nước tốt hơn. Bởi công chúng đã thay đổi, công nghệ đã thay đổi, phương thức tiếp nhận thông tin đã thay đổi, môi trường cạnh tranh đã thay đổi. Nếu báo chí không thay đổi, sẽ tự đánh mất khả năng tác động xã hội của mình.

Nhưng đổi mới báo chí không có nghĩa là chạy theo mọi xu hướng. Điều đất nước cần ở báo chí hôm nay là năng lực phát hiện vấn đề, năng lực giải thích chính sách, năng lực tạo đồng thuận xã hội và năng lực truyền cảm hứng phát triển. Khi đất nước đang thực hiện những cải cách lớn về tổ chức bộ máy, quản trị quốc gia, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tri thức, xây dựng công nghiệp văn hóa, phát triển con người Việt Nam toàn diện, báo chí càng phải nâng mình lên thành một thiết chế tri thức. Báo chí phải giúp người dân hiểu chính sách, giúp chính sách lắng nghe người dân, giúp những điểm nghẽn được nhận diện sớm hơn, giúp những mô hình tốt được lan tỏa rộng hơn, giúp niềm tin xã hội được củng cố bằng sự minh bạch, công bằng và trách nhiệm.

Ở chiều sâu hơn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng gợi mở vấn đề chủ quyền thông tin quốc gia. Trong thời đại số, chủ quyền không chỉ nằm ở biên giới lãnh thổ, vùng trời, vùng biển, mà còn nằm trong không gian dữ liệu, không gian truyền thông, nhận thức xã hội. Khi thông tin xuyên biên giới chảy vào từng chiếc điện thoại, khi nền tảng nước ngoài có thể định hình thói quen tiếp nhận tin tức của hàng triệu người, khi thuật toán có thể khuếch đại cảm xúc tiêu cực hoặc làm lu mờ những thông tin có ích, thì báo chí cách mạng phải trở thành lực lượng nòng cốt trong bảo vệ chủ quyền thông tin, chủ quyền văn hóa và chủ quyền niềm tin.

Báo chí Việt Nam phải hội nhập mạnh mẽ hơn, chuyên nghiệp hơn, đa ngữ hơn, đa phương tiện hơn, đủ sức kể câu chuyện Việt Nam với thế giới bằng một ngôn ngữ hiện đại, tự tin và thuyết phục. Một đất nước đang vươn lên cần một nền báo chí đối ngoại xứng tầm, không chỉ đưa tin về Việt Nam, mà còn giải thích Việt Nam, lan tỏa giá trị Việt Nam, làm cho bạn bè quốc tế hiểu hơn về khát vọng phát triển, bản sắc văn hóa, trách nhiệm hòa bình và đóng góp của Việt Nam đối với các vấn đề chung của nhân loại.

Cuối cùng, mọi đổi mới đều quay trở lại với con người. Công nghệ có thể thay đổi từng ngày, nền tảng có thể thay đổi từng năm, nhưng phẩm chất của người làm báo vẫn là yếu tố quyết định. Nhà báo thời đại số phải học nhiều hơn, khiêm tốn hơn trước tri thức, cẩn trọng hơn trước thông tin, nhân văn hơn trước số phận con người và trách nhiệm hơn trước từng dòng chữ, từng khuôn hình, từng cú nhấp chuột xuất bản.

Hơn một thế kỷ trước, Báo chí Cách mạng Việt Nam ra đời từ khát vọng giải phóng dân tộc, khai dân trí, chấn dân khí, tập hợp nhân dân vì độc lập, tự do. Hôm nay, trong thời đại số, sứ mệnh ấy không mất đi, mà được đặt trong một không gian mới, với yêu cầu mới và công cụ mới. Báo chí vẫn phải phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, bảo vệ sự thật, lan tỏa điều tốt đẹp, đấu tranh với cái sai, cái xấu, cái ác, góp phần xây dựng một xã hội dân chủ, kỷ cương, nhân văn và phát triển.