Thoát khỏi tình trạng xuất khẩu hàng hóa, sản phẩm thô, giá trị thấp

Tự Cường• 05/08/2014 16:51

Theo báo cáo Đánh giá tiềm năng xuất khẩu do Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công thương mới công bố, bên cạnh việc tái khẳng định những ngành hàng đã có thành tích xuất khẩu tốt, báo cáo đã phát hiện những mặt hàng chưa có thống kê xuất khẩu hoặc đã xuất khẩu với số lượng hạn chế, nhưng có tiềm năng và điều kiện cần thiết để có thể xúc tiến xuất khẩu trong thời gian tới. Báo cáo cũng chỉ ra nhiều tồn tại cần khắc phục để thúc đẩy hoạt động xuất khẩu.

Song song với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, thương mại quốc tế ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong nền kinh tế đất nước. Bên cạnh kết quả đã đạt được, xuất khẩu của nước ta còn nhiều thách thức phải đối mặt và vượt qua. Trước hết, dù xuất khẩu tăng nhanh nhưng tỷ trọng xuất khẩu của các thành phần kinh tế trong nước lại ngày càng giảm trước sự tăng trưởng của khu vực FDI. Cùng với đó, cơ cấu xuất khẩu của khu vực trong nước dựa nhiều vào các sản phẩm thô, thâm dụng tài nguyên, thâm dụng lao động, có giá trị gia tăng thấp. Mặt khác, chất lượng sản phẩm xuất khẩu của chúng ta còn thấp so với mặt bằng chung, dẫn đến giá thành sản phẩm cũng thấp. Với nền kinh tế nhỏ như Việt Nam, việc lựa chọn những sản phẩm có tiềm năng cao để hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu là hướng đi thiết thực nhằm nâng cao giá trị từ thương mại quốc tế.

Báo cáo đánh giá tiềm năng xuất khẩu quốc gia của Cục xúc tiến thương mại đã đưa ra 16 nhóm ngành hàng có tiềm năng xuất khẩu cao, bao gồm sắn, cà phê, cao su, tiêu và gia vị, dệt may, da giầy, điện và điện tử, cá tra, cá ngừ, tôm, mây tre lá, gốm sứ, gỗ và các mặt hàng từ gỗ mỹ nghệ, hàng xuất khẩu tại chỗ, du lịch và dịch vụ xuất khẩu lao động. Đặc biệt, báo cáo cũng đưa ra những khuyến nghị cụ thể với từng nhóm ngành. Theo bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Tư vấn Trưởng đánh giá tiềm năng xuất khẩu thuộc nhóm xây dựng Báo cáo, để đẩy mạnh xuất khẩu sắn trong thời gian tới, cần ưu tiên đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm dần sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc, tăng cường hỗ trợ về cơ sở hạ tầng và khoa học công nghệ cho ngành sắn, đặc biệt là cho chế biến tinh bột sắn và các sản phẩm từ sắn. Với cà phê, ngành có vị trí vững chãi trên thị trường thế giới, cần phải có những thay đổi từ khâu sản xuất, chế biến và quảng bá để nâng cao hơn nữa giá trị gia tăng cho thương hiệu Cà phê Việt. Đối với ngành du lịch, cần chú trọng hơn tới xu thế du lịch vì sức khỏe của thế giới bởi xu hướng này hiện chưa được nhìn nhận một cách thích đáng trong các chiến lược phát triển du lịch của tỉnh, vùng và cả nước.

Đáng chú ý, mặc dù lúa gạo của nước ta luôn xếp ở tốp đầu thế giới về sản lượng xuất khẩu, song Báo cáo đánh giá tiềm năng xuất khẩu quốc gia lại xếp mặt hàng này ở nhóm ngành hàng có tiềm năng xuất khẩu thấp. Bà Nguyễn Thị Thu Hằng lý giải, mặc dù xuất khẩu gạo gia tăng liên tục về sản lượng trong những năm qua, giá trị thu được từ xuất khẩu gạo chưa tăng tương xứng. Chính sách tái cơ cấu nền nông nghiệp hiện đang khuyến khích đưa vào sản xuất các loại cây trồng khác có lợi nhuận cao và bền vững, thay vì chỉ tập trung trồng lúa.Thêm vào đó, thị trường gạo thế giới đang ở mức dư thừa dự trữ cùng với sự có mặt của nhiều nhà cung cấp mới, thị trường xuất khẩu mặt hàng của Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn trong những năm tới. Để giảm thiểu rủi ro và nâng cao lợi nhuận, cần chọn phân khúc thị trường gạo chất lượng cao và đặc sản cho xuất khẩu trong thời gian tới, đồng thời cần chú trọng vào việc chế biến đa dạng hóa các sản phẩm từ lúa gạo.

Theo Phó cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại Đỗ Kim Lang, qua nghiên cứu tiềm năng xuất khẩu quốc gia cho thấy, hầu hết các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước đều thiếu thông tin về thị trường. Mặc dù, chúng ta đã ký nhiều hiệp định thương mại tự do, có nhiều đơn vị cung cấp thông tin dịch vụ nhưng chất lượng thông tin, và tính dự báo, tính chuyên sâu của thông tin chưa đạt đến độ giúp doanh nghiệp sử dụng để tạo sức mạnh cạnh tranh với đối thủ. Cần phải xây dựng hệ thống thông tin thị trường cập nhật cho từng ngành hàng trên một nền tảng chung nhất quán; cũng cần chia sẻ tối đa cho cộng đồng doanh nghiệp.

Cũng theo ông Đỗ Kim Lang, mặc dù xuất khẩu nhiều nhưng thương hiệu xuất khẩu của các doanh nghiệp còn kém. Bên cạnh một số doanh nghiệp lớn chủ động đầu tư xây dựng thương hiệu, còn lại đa phần doanh nghiệp cũng như các hiệp hội chưa chủ động xây dựng các thương hiệu cho các mặt hàng, đặc biệt là các ngành hàng mang tầm quốc gia. Cần tập trung xây dựng thương hiệu riêng cho hàng hoá xuất khẩu Việt Nam để khẳng định vị thế cạnh tranh bền vững. Thứ nữa, về các vấn đề kỹ thuật, công nghệ và kỹ năng của doanh nghiệp. Để có thể dứt điểm thoát khỏi tình trạng xuất khẩu hàng hóa, sản phẩm thô, giá trị thấp, cần đặc biệt quan tâm đến việc đầu tư công nghệ chế biến, công nghiệp phụ trợ gắn với phát triển công nghệ sạch; đẩy mạnh xúc tiến thương mại và tăng cường kỹ năng đàm phán, ký kết và giao dịch quốc tế cho doanh nghiệp xuất khẩu.