Thỏa thuận ngừng bắn có nguy cơ đổ vỡ sau các cuộc tấn công của Israel

Nguy cơ đổ vỡ

Cảnh báo từ trưởng đoàn đàm phán Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Qalibaf cho thấy rõ sự bất ổn tiếp diễn trong khu vực sau thông báo ngừng bắn hôm 7/4 của Tổng thống Donald Trump. Hai bên đã đưa ra các chương trình nghị sự rất khác nhau cho các cuộc đàm phán hòa bình dự kiến bắt đầu vào 11/4, nhưng chưa rõ liệu lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần có được duy trì đến thời điểm đó hay không.

Ông Qalibaf cho biết, Israel đã vi phạm một số điều kiện của thỏa thuận ngừng bắn bằng cách tăng cường chiến dịch song song chống lực lượng dân quân Hezbollah thân Iran, trong khi Mỹ vi phạm thỏa thuận khi yêu cầu Iran từ bỏ tham vọng hạt nhân.

“Trong tình huống như vậy, một lệnh ngừng bắn song phương hoặc các cuộc đàm phán là không hợp lý”, ông nói trong một tuyên bố.

Trong khi đó, Israel và Mỹ đều khẳng định lệnh ngừng bắn hai tuần không áp dụng cho Lebanon, và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết các cuộc không kích sẽ tiếp tục.

Mâu thuẫn trong diễn giải thoả thuận

“Tôi nghĩ phía Iran tưởng rằng lệnh ngừng bắn bao gồm Lebanon, nhưng thực tế không phải vậy”, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, người sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ nói với các phóng viên tại Budapest.

Hai bên cũng có khoảng cách lớn về chương trình hạt nhân của Iran - một trong những yếu tố mà ông Trump viện dẫn làm cơ sở phát động chiến tranh.

Ông Trump cho biết, Iran đã đồng ý ngừng làm giàu uranium, loại vật liệu có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân, và Nhà Trắng nói rằng Iran đã cho biết sẵn sàng bàn giao lượng dự trữ hiện có.

“Mỹ sẽ cùng với Iran đào lên và loại bỏ toàn bộ nguyên liệu hạt nhân được chôn sâu”, ông Trump viết trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, ông Qalibaf nói rằng, Iran được phép tiếp tục làm giàu uranium theo các điều khoản của lệnh ngừng bắn.

Dù cả Mỹ và Iran đều tuyên bố chiến thắng trong cuộc chiến kéo dài năm tuần khiến hàng nghìn người thiệt mạng, các tranh chấp cốt lõi vẫn chưa được giải quyết. Mỗi bên vẫn giữ những yêu cầu cạnh tranh cho một thỏa thuận có thể định hình Trung Đông trong nhiều thế hệ.

Bất chấp sự bất định, các chỉ số chứng khoán toàn cầu tăng mạnh trong khi giá dầu giảm 14% xuống gần 95 USD/thùng, sau khi có lúc rơi xuống mức thấp 90,40 USD. Dầu Brent chuẩn vẫn cao hơn khoảng 25 USD so với trước khi các cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel bắt đầu. Khả năng mới được chứng minh của Tehran trong việc cắt nguồn cung năng lượng vùng Vịnh thông qua việc kiểm soát eo biển, bất chấp nhiều thập niên Mỹ đầu tư quân sự lớn trong khu vực cho thấy xung đột đã làm thay đổi cán cân quyền lực ở vùng Vịnh.

“Ngón tay đặt trên cò súng”

Thủ tướng Netanyahu cho biết, Israel “đặt ngón tay trên cò súng” và sẵn sàng quay trở lại chiến đấu “bất cứ lúc nào”.

Lực lượng phòng vệ dân sự Lebanon cho biết, 254 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel trên khắp Liban hôm 8/4. Số người chết cao nhất là tại Thủ đô Beirut, nơi các cuộc không kích khiến 91 người thiệt mạng. Người dân cho biết một số cuộc tấn công của Israel diễn ra mà không có cảnh báo sơ tán thông thường.

Iran cũng tấn công các cơ sở dầu mỏ ở các nước vùng Vịnh lân cận, bao gồm một đường ống ở Ảrập Xêút, eo biển Hormuz bị phong tỏa, theo một nguồn tin ngành dầu khí. Kuwait, Bahrain và Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất cũng báo cáo các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái.

Eo biển Hormuz vẫn đóng cửa đối với các tàu thuyền không có giấy phép và các hãng vận tải cho biết họ cần thêm sự rõ ràng trước khi nối lại hoạt động. Dữ liệu của MarineTraffic cho thấy, hai tàu chở hàng rời thuộc sở hữu Hy Lạp và hai tàu thuộc sở hữu Trung Quốc đã đi qua eo biển kể từ sáng sớm 8/4.

Trong một loạt bài đăng trực tuyến, ông Trump thông báo áp thuế mới 50% đối với tất cả hàng hóa từ bất kỳ quốc gia nào cung cấp vũ khí cho Iran, dù ông không có thẩm quyền thực hiện.

Người dân Iran thận trọng trước thoả thuận

Đám đông đã xuống đường tại Iran qua đêm để ăn mừng. Tuy nhiên, cũng có sự thận trọng rằng thỏa thuận có thể không được duy trì.

“Israel sẽ không để ngoại giao hoạt động và ông Trump có thể thay đổi quan điểm vào ngày mai. Nhưng ít nhất tối nay chúng tôi có thể ngủ mà không bị không kích”, Alireza, 29 tuổi, một nhân viên Chính phủ tại Tehran, nói với Reuters qua điện thoại.

Cuộc chiến của Mỹ và Israel được phát động ngày 28/2 với mục đích ngăn Iran mở rộng ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới, chấm dứt chương trình hạt nhân và tạo điều kiện để người Iran lật đổ giới lãnh đạo. Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth hôm 8/4 nói Washington đã giành chiến thắng quân sự quyết định.

Tuy nhiên, cho đến nay Iran vẫn giữ cả kho dự trữ uranium làm giàu cao gần cấp độ vũ khí và khả năng tấn công các nước láng giềng bằng tên lửa và máy bay không người lái. Giới lãnh đạo giáo sĩ, từng đối mặt với các cuộc biểu tình lớn vài tháng trước đã đứng vững trước sức ép của siêu cường mà không có dấu hiệu sụp đổ nội bộ.

“Hai kẻ thù, trong cuộc chiến phi lý, bất hợp pháp và tội ác chống lại quốc gia Iran, đã chịu một thất bại không thể phủ nhận, mang tính lịch sử”, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran tuyên bố.