Thỏa thuận Mỹ - Iran đang dần thành hình?
Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa có một loạt hoạt động truyền thông trong đó khẳng định nội dung đàm phán với Iran gần như đã hoàn tất. Trong khi đó, các nguồn tin từ Iran cho biết, các cuộc đàm phán mới sẽ diễn ra tại Pakistan vào thứ Hai, 20/4.
The New York Times thông tin, sau thông báo của Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi về việc eo biển Hormuz đã được mở cửa trở lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng một loạt bài viết lạc quan trên nền tảng mạng xã hội Truth Social của mình. Ông cũng trả lời phỏng vấn một số hãng tin như AFP và Axios, khẳng định không còn “điểm vướng mắc” nào và hy vọng sẽ đạt được thỏa thuận với Iran “trong một hoặc hai ngày tới”.
Theo các nguồn tin quốc tế, khuôn khổ ban đầu của một thỏa thuận đang dần hình thành, trong đó Iran có thể giành được những lợi ích chiến lược đáng kể, đặc biệt liên quan đến eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới. Đổi lại, Washington kỳ vọng Tehran đưa ra các cam kết về chương trình hạt nhân và giảm căng thẳng trong khu vực.
Dù bắt đầu xuất hiện những tin tức tích cực, các chuyên gia cho rằng, tiến trình đàm phán vẫn còn nhiều bất định. Trong khi Mỹ tuyên bố lạc quan, cả Iran lẫn Israel đều phát đi các tín hiệu thận trọng.
Nhiều thông tin trái chiều
Trong loạt phát biểu ngày 17/4, Tổng thống Donald Trump cho biết, eo biển Hormuz đã “hoàn toàn mở cửa”, đồng thời khẳng định Iran sẽ không còn khả năng sử dụng tuyến hàng hải này như một công cụ gây sức ép.
Tuy nhiên, phía Iran bác bỏ cách diễn giải đó. Truyền thông nhà nước Iran cho biết, việc cho phép lưu thông qua eo biển chỉ mang tính hạn chế và có điều kiện, bao gồm cơ chế thu phí cũng như sự giám sát của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
“Việc mở cửa trở lại một phần eo biển Hormuz một cách có điều kiện và hạn chế là sáng kiến của Iran, một sáng kiến có trách nhiệm và nhằm kiểm tra cam kết của phía đối lập”, một trợ lý cấp cao của Tổng thống Iran nhấn mạnh, đồng thời cảnh báo các biện pháp hạn chế có thể được tái áp đặt nếu Mỹ không dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng biển Iran.
Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, nhà đàm phán hàng đầu của Iran, cũng lên tiếng trên mạng xã hội, nói rằng eo biển sẽ không thể mở cửa nếu quân đội Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran. Trước đó, ông Trump nói rằng, lệnh phong tỏa của Mỹ sẽ chỉ kết thúc khi Mỹ đạt được thỏa thuận hòa bình với Iran.
Lebanon tiếp tục là điểm nóng
Một nội dung đáng chú ý khác là vấn đề Lebanon. Tổng thống Donald Trump cho biết Israel sẽ bị “cấm” tiến hành thêm các cuộc tấn công quân sự tại Lebanon - nơi Israel đang tìm cách ngăn chặn Hezbollah tái vũ trang.
Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chỉ xác nhận nước này đồng ý một lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài 10 ngày. Nhiều thành viên nội các Israel khẳng định chiến dịch quân sự ở miền nam Lebanon chưa kết thúc.
Giới chức Hezbollah tuyên bố người dân Lebanon có “quyền kháng cự” nếu Israel tiếp tục hiện diện quân sự tại khu vực này.
Diễn biến trên cho thấy dù có ngừng bắn tạm thời, nguy cơ xung đột tái bùng phát vẫn hiện hữu.
Hạt nhân Iran tiếp tục là nút thắt
Trong phát biểu của mình, Tổng thống Donald Trump khẳng định, Iran đã đồng ý chấm dứt vĩnh viễn hoạt động làm giàu uranium, không phát triển vũ khí hạt nhân và chuyển lượng uranium đã làm giàu ra nước ngoài.
Tuy nhiên, truyền thông Iran nhanh chóng phủ nhận, cho biết đề xuất chuyển uranium làm giàu cao ra khỏi lãnh thổ đã bị bác bỏ.
Một quan chức Iran nói với Reuters rằng ưu tiên hiện nay là gia hạn tạm thời lệnh ngừng bắn hiện tại, dự kiến hết hạn vào ngày 21/4, để “tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán sâu hơn về việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với Iran và đảm bảo bồi thường thiệt hại chiến tranh”.
“Đổi lại, Iran sẽ đảm bảo với cộng đồng quốc tế về tính chất hòa bình của chương trình hạt nhân của mình”, quan chức này cho biết, đồng thời nói thêm rằng “bất kỳ lời giải thích nào khác về các cuộc đàm phán đang diễn ra đều là xuyên tạc tình hình”.
Sức ép chính trị trong nước với ông Trump
Cuộc xung đột với Iran được cho là không nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ công chúng Mỹ, trong khi giá năng lượng tăng cao đang tạo thêm sức ép lên Nhà Trắng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Ngay trong nội bộ đảng Cộng hòa, nhiều tiếng nói cảnh báo chính quyền không nên đưa ra quá nhiều nhượng bộ cho Tehran.
Tổng thống Donald Trump cũng phải bác bỏ báo cáo của Axios cho rằng Washington đề xuất giải phóng 20 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran để đổi lấy việc Tehran bàn giao vật liệu phân hạch, vốn bị chôn vùi dưới đống đổ nát sau các cuộc không kích của Mỹ năm ngoái.
Số tiền này gấp hơn 10 lần số tiền mà Tổng thống Barack Obama đã viện trợ cho Iran theo thỏa thuận hạt nhân năm 2015, một thỏa thuận đã vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ phía đảng Cộng hòa trong suốt thập kỷ qua.
Triển vọng còn bỏ ngỏ
Dù Tổng thống Trump cho rằng “không còn nhiều khác biệt lớn” giữa các bên, những phát biểu trái chiều từ Washington, Tehran và Tel Aviv cho thấy khoảng cách lập trường vẫn đáng kể. Dù vậy, tin tích cực là các bên vẫn đồng ý ngồi lại với nhau. Các phái đoàn của Mỹ và Iran dự kiến sẽ đến Pakistan vào cuối tuần này và tiến hành đàm phán vào thứ Hai, 20/4, các nguồn tin của Iran cho biết với CNN.
Nếu đạt được thoả thuận, đây sẽ là bước ngoặt quan trọng đối với an ninh Trung Đông và thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, triển vọng một thỏa thuận toàn diện vẫn còn để ngỏ.
