Thị trường xuất khẩu lớn siết tiêu chuẩn nông sản

Hàng loạt quy định SPS mới tại các thị trường lớn

Tại họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường mới đây, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam Ngô Xuân Nam thông tin về một số quy định mới liên quan đến an toàn thực phẩm và an toàn dịch bệnh (SPS) tại các thị trường xuất khẩu lớn của nông sản, thực phẩm Việt Nam.

Từ ngày 1/1 đến 10/9/2026, EU, Trung Quốc và khu vực Trung Đông - châu Phi đã đưa ra tổng cộng 249 thông báo về các biện pháp SPS, gồm 150 thông báo dự thảo và 99 thông báo đã có hiệu lực.

Các thay đổi tập trung vào giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc, đăng ký doanh nghiệp, ghi nhãn và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Xu hướng này đặt ra yêu cầu kiểm soát chất lượng ngày càng chặt chẽ ngay từ đầu chuỗi sản xuất.

Tại EU, có 88 thông báo SPS, gồm 27 thông báo dự thảo và 61 thông báo đã có hiệu lực. Đáng chú ý, EU đang dự thảo sửa đổi mức dư lượng tối đa (MRL) đối với nhiều hoạt chất. Với profenofos, một hoạt chất thuốc trừ sâu thuộc nhóm lân hữu cơ, Việt Nam hiện quy định MRL ở mức 10mg/kg đối với cà chua, 0,2mg/kg đối với xoài và 0,5mg/kg đối với các loại trà. Trong khi đó, EU dự kiến áp dụng mức khoảng 0,01 - 0,05 mg/kg đối với một số sản phẩm tương ứng.

EU cũng tiếp tục duy trì tần suất kiểm tra đáng kể đối với một số mặt hàng của Việt Nam. Sầu riêng tươi hoặc ướp lạnh chịu tần suất kiểm tra 20%; thanh long 30%; đậu bắp và một số loại ớt 50%.

Tại Trung Quốc, có 34 thông báo SPS, gồm 31 thông báo dự thảo và 3 thông báo đã có hiệu lực. Một thay đổi đáng chú ý là Nghị định số 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) về quản lý đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài nhập khẩu vào Trung Quốc, có hiệu lực từ ngày 1/6/2026.

Theo quy định này, 17 nhóm thực phẩm phải đăng ký theo hình thức khuyến nghị chính thức. Một số nhóm có nguy cơ cao như thịt, sản phẩm thịt, tổ yến và sản phẩm từ tổ yến không được tự động gia hạn đăng ký. Trung Quốc cũng yêu cầu doanh nghiệp nhập khẩu khai báo chính xác mã số đăng ký của doanh nghiệp nước ngoài khi làm thủ tục hải quan, nhằm tăng khả năng truy xuất nguồn gốc.

Tại khu vực Trung Đông - châu Phi, có 127 thông báo SPS, gồm 92 thông báo dự thảo và 35 thông báo đã có hiệu lực. Đáng chú ý, Jordan đang dự thảo sửa đổi tiêu chuẩn đối với gạo dùng làm thực phẩm. Theo đó, gạo phải bảo đảm lành, sạch, không có côn trùng sống; độ ẩm không quá 15%, tỷ lệ hạt gãy không quá 6%; đáp ứng tiêu chuẩn Halal và quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Nhãn hàng hóa phải được thể hiện bằng tiếng Ả Rập.

Theo ông Ngô Xuân Nam, những thay đổi trên cho thấy các thị trường nhập khẩu đang đặt ra yêu cầu SPS ngày càng cụ thể và chặt chẽ. Doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật để điều chỉnh quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, hồ sơ và truy xuất nguồn gốc phù hợp với từng thị trường.

Kiểm soát từ vùng sản xuất

Trước những thay đổi này, Văn phòng SPS Việt Nam đề nghị các cơ quan quản lý tăng cường cập nhật, phân tích và cảnh báo sớm các quy định SPS mới, nhất là về MRL, hoạt chất được phép sử dụng, kiểm dịch, đăng ký cơ sở và truy xuất nguồn gốc.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh số hóa dữ liệu SPS và hệ thống cảnh báo sớm; chuyển các quy định của từng thị trường thành hướng dẫn cụ thể cho từng nhóm sản phẩm, nhất là rau quả, gạo, gia vị, thủy sản, thịt và sản phẩm có nguồn gốc động vật.

Việc giám sát dư lượng và các mối nguy về an toàn thực phẩm cần được thực hiện xuyên suốt từ vùng sản xuất, cơ sở nuôi trồng, thu hoạch, sơ chế, chế biến đến trước khi xuất khẩu. Thông tin về nhãn hàng hóa, chứng thư, hồ sơ truy xuất nguồn gốc và lô hàng phải thống nhất, chính xác, đáp ứng quy định của từng thị trường.

Các cơ quan chức năng cũng cần chủ động trao đổi với cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu để làm rõ quy định, phương pháp kiểm tra và thời điểm áp dụng; kịp thời tháo gỡ khó khăn phát sinh.

Đối với các hiệp hội ngành hàng, Văn phòng SPS Việt Nam đề nghị kịp thời phổ biến quy định mới đến doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất; xây dựng hướng dẫn ngắn gọn theo từng thị trường, sản phẩm; tổng hợp vướng mắc để kiến nghị cơ quan quản lý xử lý.

Doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất cần chủ động cập nhật yêu cầu SPS trước khi tổ chức sản xuất và ký hợp đồng xuất khẩu; kiểm soát chặt vật tư đầu vào như thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, hóa chất, thức ăn chăn nuôi và phụ gia.

Nhật ký sản xuất, truy xuất nguồn gốc và việc kiểm soát từng lô hàng cũng phải được thực hiện đầy đủ. Với các chỉ tiêu có nguy cơ cao, doanh nghiệp cần chủ động kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu và có phương án xử lý khi phát hiện lô hàng không đáp ứng quy định của thị trường nhập khẩu.

Chuyển từ ứng phó khi có cảnh báo sang chủ động cập nhật và kiểm soát SPS ngay từ khâu sản xuất sẽ giúp giảm rủi ro cho doanh nghiệp, duy trì thị trường và tạo thêm dư địa cho xuất khẩu nông sản Việt Nam.