Thi lại tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang: Bảo vệ người học thật, nghiêm minh với sai phạm

Sáng 5/8, Bộ GD-ĐT đã tổ chức họp báo thông tin về phương án xử lý đối với các thí sinh tại Điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

Bộ GD-ĐT cho biết sẽ tổ chức thi lại tất cả các môn đối với thí sinh tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang sau khi cơ quan chức năng xác định các sai phạm tại điểm thi này diễn ra trên phạm vi toàn bộ điểm thi, vi phạm yêu cầu về an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan và công bằng của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

Quyết định này được đưa ra trên cơ sở kết quả điều tra ban đầu của cơ quan chức năng Bộ Công an, Quy chế thi tốt nghiệp THPT hiện hành và ý kiến của các cơ quan liên quan. Việc tổ chức thi lại nhằm bảo đảm tính an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan và công bằng của kỳ thi, đồng thời thực hiện đúng các nguyên tắc, yêu cầu và chỉ đạo của Chính phủ. Đây không phải là biện pháp xử lý kỷ luật đối với các thí sinh tại điểm thi.

Xử lý kỷ luật phải đúng người, đúng hành vi, đúng tính chất và mức độ vi phạm

Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách TP. Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga bày tỏ ủng hộ phương án tổ chức thi lại với các thí sinh tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang.

Theo đại biểu, phải phân biệt rõ sai phạm của người tổ chức thi với hành vi của từng thí sinh. Trong một phòng thi có sự can thiệp trái quy định, có thể tồn tại nhiều nhóm thí sinh khác nhau, gồm người chủ động tiếp nhận và sử dụng sự hướng dẫn; người được nhắc bài nhưng không làm theo; người không được hỗ trợ; người không biết có sự can thiệp; thậm chí có em có năng lực thực chất và hoàn toàn tự làm bài. Do đó, việc một thí sinh có mặt trong phòng thi xảy ra sai phạm không đương nhiên đồng nghĩa với việc thí sinh đó đã gian lận. Muốn xử lý thí sinh, cơ quan có thẩm quyền phải xác định được hành vi cụ thể, mức độ tham gia, sự chủ động, phần lợi ích mà thí sinh đã nhận được và phải có chứng cứ phù hợp.

“Nguyên tắc công bằng không cho phép chúng ta vì chưa xác định được chính xác ai vi phạm mà coi tất cả thí sinh trong phòng thi đều có lỗi. Xử lý kỷ luật phải đúng người, đúng hành vi, đúng tính chất và mức độ vi phạm. Mặt khác, khi người có trách nhiệm tổ chức thi đã can thiệp vào quá trình làm bài, kết quả của những phòng thi bị ảnh hưởng cũng khó có thể tiếp tục được sử dụng”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Theo bà, chúng ta không thể xác định chắc chắn bao nhiêu điểm trong bài thi của thí sinh phản ánh năng lực thực chất và bao nhiêu điểm có được từ sự tác động bên ngoài. Trong trường hợp đó, thi lại là cách thức trực tiếp nhất để tạo ra một phép đo mới, độc lập và có độ tin cậy cao hơn. Đây không phải là sự ưu ái dành cho học sinh, mà là biện pháp khắc phục hậu quả của một buổi thi đã không được tổ chức đúng quy chế.

“Điều cần nhấn mạnh là thi lại nhằm xác định lại kết quả, không có nghĩa là xóa bỏ trách nhiệm của người đã gian lận”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga khẳng định.

Cũng theo đại biểu, nếu xử lý theo phương án hủy kết quả của toàn bộ thí sinh tại các phòng thi có sai phạm và buộc tất cả chờ đến kỳ thi năm sau, hậu quả sẽ rất lớn. Thí sinh có thể mất cơ hội xét tuyển đại học trong năm 2026, bị gián đoạn kế hoạch học tập, phát sinh chi phí và chịu áp lực tâm lý, định kiến xã hội. Trong khi đó, chưa chắc tất cả các em đều được trợ giúp hoặc chủ động tham gia gian lận.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, không thể bắt những học sinh học thật, thi thật phải gánh chịu một hình thức xử lý tương đương với người vi phạm chỉ vì các em dự thi trong một phòng thi mà cán bộ làm nhiệm vụ đã phá vỡ quy chế. Về bản chất, buộc tất cả thí sinh chờ một năm là một hình thức xử lý tập thể rất nặng nề. Hướng xử lý này chuyển phần lớn hậu quả từ những người có trách nhiệm tổ chức kỳ thi sang học sinh, trong đó có thể có nhiều em hoàn toàn không có lỗi. Phương án chờ đến năm sau chỉ có thể đặt ra đối với những thí sinh đã được xác định có hành vi vi phạm và phải chịu hình thức xử lý tương ứng theo Quy chế thi, không nên áp dụng đồng loạt.

Với quyết định thi lại cho các thí sinh tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang ngay trong năm 2026, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh, kỳ thi này phải được tổ chức khẩn trương nhưng không nóng vội. Đề thi mới cần có độ khó, cấu trúc và khả năng phân hóa tương đương. Đồng thời, cần thay thế toàn bộ nhân sự liên quan; tổ chức tại địa điểm độc lập; tăng cường giám sát trực tiếp và giám sát bằng thiết bị; bảo đảm tuyệt đối an ninh, bảo mật trong các khâu ra đề, vận chuyển, coi thi và chấm thi.

Về phía Bộ GD-ĐT cần phối hợp với các cơ sở giáo dục đại học điều chỉnh lịch xét tuyển, bảo đảm kết quả thi lại được cập nhật kịp thời và thí sinh không bị mất cơ hội học tập vì sai phạm của người lớn. Thí sinh cũng cần được bảo vệ danh tính, được tư vấn tâm lý và không bị quy chụp trên mạng xã hội. Khi chưa có kết luận đối với từng cá nhân, không nên gắn nhãn “gian lận” cho toàn bộ học sinh của một trường hoặc một điểm thi.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh quan điểm ủng hộ việc thi lại ngay trong năm 2026 đối với những thí sinh có kết quả bị mất độ tin cậy nhưng chưa được chứng minh có hành vi gian lận; đồng thời xử lý nghiêm theo quy định đối với những thí sinh và cán bộ có sai phạm cụ thể.

“Công bằng không phải là giữ nguyên một kết quả đã bị can thiệp, cũng không phải xử lý thật nặng tất cả những người có mặt tại nơi xảy ra vi phạm. Công bằng phải là xác định đúng sự thật, đúng người, đúng trách nhiệm; bảo vệ người học thật, thi thật và không để bất kỳ ai hưởng lợi từ gian lận. Việc giải quyết vụ việc này sẽ là một phép thử đối với năng lực quản trị kỳ thi, tinh thần thượng tôn pháp luật và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người học. Phương án cuối cùng phải đồng thời đạt được 3 yêu cầu: nghiêm minh với sai phạm, nhân văn với người không có lỗi và đủ sức khôi phục niềm tin của xã hội đối với kỳ thi quốc gia”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho hay.

Trường đại học không khoan nhượng với hành vi vi phạm nếu sinh viên đã trúng tuyển có liên quan

NGƯT.PGS.TS Nguyễn Đào Tùng, Giám đốc Học viện Tài chính nhìn nhận, đây là vụ việc nghiêm trọng, không chỉ vi phạm Quy chế thi mà còn vi phạm nguyên tắc công bằng, trung thực mà toàn bộ hệ thống giáo dục được xây dựng trên nền tảng đó.

Theo ông, khi kỳ thi không bảo đảm tính chính trực sẽ tạo ra một chuỗi hậu quả lan tỏa đến các cơ sở giáo dục đại học. Nền tảng kiến thức của học sinh nếu không đủ sẽ không thể đáp ứng chất lượng đào tạo của trường đại học, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo và uy tín của các cơ sở giáo dục đại học.

“Do đó, tôi hoàn toàn ủng hộ quyết định thi lại của Bộ GD-ĐT. Đây là một biểu hiện của trách nhiệm và quyết tâm bảo vệ tính công bằng của hệ thống. Hướng xử lý này không phải là hình phạt đối với các em học sinh, mà là cơ hội để khôi phục niềm tin vào tính công bằng của kỳ thi”, PGS.TS Nguyễn Đào Tùng nhấn mạnh.

PGS.TS Nguyễn Đào Tùng cho rằng, quyết định cho các thí sinh tại Điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang thi lại của Bộ GD-ĐT có cơ sở pháp lý vững chắc.

Trước hết, Quy chế thi tốt nghiệp THPT hiện hành (khoản 2 Điều 2) quy định rõ kỳ thi phải đáp ứng những tiêu chí về an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan và công bằng. Khi phát hiện các hành vi vi phạm những tiêu chí này trên phạm vi toàn bộ một điểm thi, Bộ GD-ĐT không chỉ có quyền mà còn có trách nhiệm pháp lý phải can thiệp.

Bên cạnh đó, Bộ GD-ĐT đã phối hợp với Bộ Công an điều tra, xác minh và có kết quả điều tra ban đầu; tiến hành lấy ý kiến của các cơ quan liên quan trước khi đưa ra quyết định này. Phương án tổ chức thi lại đã được Bộ GD-ĐT phối hợp với các cơ quan chức năng báo cáo xin chủ trương cấp có thẩm quyền.

Về mặt pháp lý, khi một kỳ thi bị xem là không đáp ứng các tiêu chí tối thiểu, kết quả của kỳ thi đó không có giá trị pháp lý hoàn toàn. Tổ chức thi lại không phải là quyền tùy ý mà là bổn phận. “Có thể khẳng định rằng quyết định này sẽ không gây tranh cãi về mặt pháp lý, vì hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc thượng tôn pháp luật”, PGS.TS Nguyễn Đào Tùng cho hay.

Với nhận định cho rằng nguyên tắc xử lý nói trên có phần khắt khe cho học sinh, PGS.TS Nguyễn Đào Tùng nêu quan điểm: độ khắt khe của pháp luật không phải vấn đề, mà vấn đề là công bằng.

“Nếu chúng ta khoan nhượng với những hành vi vi phạm Quy chế thi, chúng ta đang tạo ra bất công cho những em học sinh trung thực tại các điểm thi khác - những em đã tham gia kỳ thi trong các điều kiện công bằng. Ngành giáo dục là nơi chúng ta dạy học sinh về đạo đức, về trách nhiệm, về luật pháp. Nếu trong chính kỳ thi quyết định tương lai của các em, chúng ta không áp dụng nghiêm minh nguyên tắc công bằng và thượng tôn pháp luật thì sẽ không tạo được niềm tin của phụ huynh, của xã hội.

Do đó, nguyên tắc xử lý này không quá khắt khe, mà cần thiết để bảo vệ tính toàn vẹn của hệ thống giáo dục, cũng là thể hiện của tôn trọng những em học sinh trung thực”, ông nói.

Một số ý kiến cho rằng khi tổ chức thi lại, những thí sinh hoàn toàn không vi phạm lại không được xét tuyển đợt 1 vào các trường đại học liệu có thiếu công bằng, PGS.TS Nguyễn Đào Tùng nhấn mạnh, cần phân biệt rõ hai trường hợp.

Thứ nhất, những em học sinh không vi phạm mà là nạn nhân của hệ thống tổ chức thi, không biết về những sai phạm đó, không phải chủ thể thực hiện vi phạm. Với những thí sinh này, kỳ thi lại cũng là cơ hội để các em chứng minh năng lực thực tế của mình.

“Chúng tôi hoàn toàn cam kết bảo vệ quyền lợi của các em. Kết quả thi lại sẽ được cập nhật vào hệ thống xét tuyển. Nếu trúng tuyển lại hoặc đạt thành tích cao hơn mà thí sinh có nguyện vọng xét tuyển vào Học viện Tài chính, chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng Bộ GD-ĐT để tạo mọi điều kiện cho các em vào các ngành đủ điểm”, PGS.TS Nguyễn Đào Tùng khẳng định.

Thứ hai, đối với những thí sinh được xác định tham gia vào hành vi vi phạm, Bộ GD-ĐT sẽ xử lý căn cứ kết quả điều tra cụ thể của Bộ Công an. Theo thông cáo, những người vi phạm sẽ bị xem xét xử lý theo tính chất, mức độ vi phạm, không có ngoại lệ, không có vùng cấm. Học viện Tài chính cũng sẽ phối hợp với Bộ GD-ĐT trong quá trình xác minh, nếu có sinh viên đã trúng tuyển có liên quan.

“Chúng tôi không khoan nhượng với bất kỳ hành vi vi phạm nào, bất kể tình trạng học vấn của sinh viên đó là gì”, Giám đốc Học viện Tài chính cho hay.

PGS.TS Nguyễn Đào Tùng cũng nhìn nhận, sự kiện này cho thấy tầm quan trọng của giám sát công khai và trách nhiệm xã hội. Báo chí đã phát huy vai trò quan trọng của mình.

“Tôi kêu gọi mỗi công dân, mỗi phụ huynh, mỗi giáo viên tiếp tục giám sát để bảo vệ tính công bằng của hệ thống giáo dục. Đó là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng quy trình xử lý này không phải vấn đề của học sinh riêng lẻ, mà là vấn đề của toàn xã hội. Công bằng trong giáo dục là nền tảng của một đất nước công bằng. Học viện Tài chính sẽ tiếp tục đứng cùng với Bộ GD-ĐT và toàn xã hội để bảo vệ giá trị này”, ông Tùng khẳng định.