Thay đổi quan niệm trọng nam hơn nữ từ cộng đồng

Truyền thông từ cộng đồng đến học đường

Cùng với hoàn thiện thể chế, truyền thông được triển khai theo nhiều hình thức nhằm thay đổi nhận thức, hành vi và khẳng định giá trị của trẻ em gái. Bộ Y tế phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) thúc đẩy truyền thông số và huy động giới trẻ tham gia từ sớm.

Cuộc thi kể chuyện bằng hình ảnh "Con gái thật tuyệt" trên mạng xã hội năm 2016 thu hút 60/63 tỉnh, thành phố tham gia với 15.268 tác phẩm dự thi. Cuộc thi tiếp cận gần 30 triệu lượt người, nhận hơn 1,05 triệu lượt thích, 145.769 bình luận và 116.668 lượt chia sẻ.

Tiếp nối hoạt động này, cuộc thi sáng tạo video clip "Con gái thật tuyệt" năm 2019 ghi nhận 46 tỉnh, thành phố hưởng ứng với 11.155 bài dự thi, trong đó có 8.434 bài hợp lệ; thu hút 124.104 lượt bình chọn và 30.000 lượt chia sẻ. Năm 2019, UNFPA cũng hỗ trợ Việt Nam xây dựng Khung giám sát, đánh giá Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2016 - 2025 với 3 nhóm chỉ số về mục tiêu, quản lý và kết quả thực hiện hoạt động.

Ở cộng đồng dân cư, truyền thông trực tiếp tiếp tục giữ vai trò quan trọng; nhiều địa phương duy trì và nhân rộng hàng nghìn câu lạc bộ, như "Phụ nữ không sinh con thứ ba, nói không với lựa chọn giới tính khi sinh", "Giới và bình đẳng giới". Bên cạnh đó, làm mới hàng trăm nghìn pa-nô, áp phích; phát hành hàng triệu tờ rơi, sách mỏng và đĩa CD, DVD truyền thông.

Các địa phương đăng tải hàng trăm nghìn lượt tin, bài; phát sóng các chương trình truyền hình và chương trình phát thanh. Tại nhiều địa phương, hàng trăm nghìn buổi nói chuyện chuyên đề, hội thảo được tổ chức, thu hút hàng triệu lượt người tham dự. Cùng với truyền thông, các mô hình "Ngôi nhà bình yên", "Địa chỉ tin cậy tại cộng đồng", "Làng quê an toàn", "Tuyến phố an toàn" được nhân rộng, góp phần bảo vệ phụ nữ, trẻ em gái và xây dựng môi trường sống an toàn.

Sức mạnh của công tác vận động còn đến từ sự tham gia của các bộ, ngành và tổ chức chính trị - xã hội. Hội Nông dân Việt Nam tổ chức 4 lớp tập huấn và 186 lớp truyền thông nâng cao nhận thức cho khoảng 30.000 cán bộ, hội viên, gắn với mô hình "Người cha trách nhiệm". Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam triển khai 17.450 cuộc tuyên truyền, tiếp cận 11.943.671 lượt công nhân, viên chức, lao động nhằm xóa bỏ tư tưởng trọng nam hơn nữ; đồng thời cung cấp thông tin cho hơn 10 triệu lượt đoàn viên thông qua mô hình "Sức khỏe của bạn".

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đẩy mạnh tuyên truyền trên VTV, VOV và các báo chuyên ngành nhân Ngày Quốc tế Hạnh phúc 20/3, Ngày Gia đình Việt Nam 28/6, Ngày Dân số Thế giới 11/7, Ngày Quốc tế Trẻ em gái 11/10 và Tháng hành động vì bình đẳng giới. Bộ Công an triển khai các mô hình tuyên truyền pháp luật về bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình. Bộ Quốc phòng chỉ đạo Cục Quân y duy trì đường dây nóng tại các bệnh viện quân y để tiếp nhận tố giác các vi phạm, trong đó có nội dung vi phạm lựa chọn giới tính thai nhi.

Bên cạnh đó, học đường là môi trường quan trọng để hình thành nhận thức đúng đắn cho thế hệ trẻ. Số trường trung học phổ thông tham gia giáo dục giới và bình đẳng giới gia tăng; nội dung được lồng ghép vào môn Sinh học, Giáo dục công dân, Địa lý và các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Mô hình câu lạc bộ "Bạn gái tiêu biểu", dành cho học sinh nữ có thành tích xuất sắc trong gia đình sinh con một bề là gái, được triển khai tại một số địa phương góp phần khích lệ các em tự tin vươn lên...

Lan tỏa giá trị trẻ em gái trên không gian số

Tiếp nối các hoạt động của giai đoạn 2016 - 2025, truyền thông trên nền tảng số tiếp tục được đẩy mạnh, mở rộng khả năng tiếp cận và tạo điều kiện để người dân trực tiếp chia sẻ câu chuyện, đề xuất giải pháp.

Cuộc thi "Tìm hiểu về mất cân bằng giới tính khi sinh trên nền tảng số hưởng ứng Ngày Quốc tế trẻ em gái (11/10)" năm 2026 được Cục Dân số, Bộ Y tế tổ chức trên Trang thông tin điện tử Cục Dân số từ ngày 20/8 đến ngày 20/9/2026 là một ví dụ. Cuộc thi hướng tới nâng cao nhận thức về thực trạng, nguyên nhân, hệ lụy của mất cân bằng giới tính khi sinh; xóa bỏ định kiến giới và nâng cao vị thế của phụ nữ, trẻ em gái trong gia đình, xã hội.

Tại Lễ tổng kết và trao giải ngày 8/10/2026 ở Hà Nội, Phó Cục trưởng Cục Dân số Hoàng Thị Thơm, cho biết cuộc thi thu hút 94.752 người tham gia từ 34/34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Một số địa phương có số lượng bài nổi bật như Hưng Yên với 7.702 bài, Hải Phòng 6.432 bài, Thái Nguyên 6.346 bài và Lào Cai 5.953 bài. Cuộc thi cũng nhận được sự hưởng ứng tích cực của lực lượng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân.

Theo Ban Tổ chức, điểm trung bình bài thi đạt 80,59 điểm. Có 20.745 thí sinh trả lời đúng 10/10 câu hỏi, chiếm 23,9%; 23.914 thí sinh trả lời đúng 9/10 câu, chiếm 27,6%. Những kết quả này phản ánh sự quan tâm, tìm hiểu của người dự thi đối với chính sách, pháp luật, bình đẳng giới và hệ lụy của mất cân bằng giới tính khi sinh.

Phần tự luận ghi nhận hàng chục nghìn bài viết với góc nhìn đa chiều, phản ánh áp lực sinh con trai trong một số gia đình, dòng họ, đồng thời khẳng định giá trị của trẻ em gái. Nhiều bài gửi kèm hình ảnh, video giàu cảm xúc và đề xuất các sáng kiến có thể vận dụng tại cơ sở. Các đề xuất tập trung vào đưa nội dung bình đẳng giới vào hương ước, quy ước thôn, xóm; phát huy vai trò người có uy tín; thành lập câu lạc bộ các gia đình sinh con một bề là gái thành đạt; lan tỏa những câu chuyện thành công của phụ nữ, trẻ em gái.

Đằng sau những con số về sức lan tỏa của cuộc thi là những câu chuyện từ thực tiễn, cho thấy việc thay đổi định kiến cần bắt đầu từ mỗi gia đình và cộng đồng. Chị La Thị Huệ, cán bộ y tế trực tiếp làm công tác dân số tại xã biên giới Hoành Mô, Quảng Ninh cho biết, khi thực hiện bài viết, chị mong muốn chuyển tải chân thực cuộc sống nơi vùng biên giới: Những người phụ nữ dân tộc Dao, Tày ngày ngày vất vả trên nương rẫy, cần mẫn giữ gìn bản sắc văn hóa và vun đắp hạnh phúc gia đình. Điều khiến chị và đồng nghiệp xúc động là sự thay đổi trong nhận thức của một bộ phận người dân sau quá trình kiên trì tuyên truyền, vận động.

"Đó là những khoảnh khắc người cha, người chồng tự tin cùng vợ khẳng định trước cộng đồng rằng con trai hay con gái đều là con, con gái chăm ngoan, học giỏi cũng là niềm tự hào và hạnh phúc của cha mẹ" - chị Huệ chia sẻ.

Những chuyển biến ấy có ý nghĩa đặc biệt đối với người làm công tác dân số ở cơ sở, bởi thay đổi một định kiến tồn tại lâu đời không thể thực hiện trong ngày một ngày hai.

Từ thực tiễn công tác, chị Huệ cho rằng, muốn giảm mất cân bằng giới tính khi sinh một cách bền vững, không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính hay lời phán xét. Quá trình vận động cần bắt đầu từ sự thấu cảm, kiên trì và trân trọng giá trị của trẻ em gái ngay trong mỗi gia đình. Theo đó, mỗi bé gái chào đời đều xứng đáng được gia đình và xã hội đón nhận bằng tình yêu thương trọn vẹn, vô điều kiện; có quyền được đến trường, được đối xử bình đẳng, được theo đuổi ước mơ và phát huy năng lực, phẩm giá, khát vọng của bản thân.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đánh giá, sức lan tỏa của cuộc thi thể hiện hiệu quả của phương thức truyền thông mới, thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển từ truyền thông một chiều sang đa chiều.