Thấp thoáng Cairo

Tương phản đến khắc nghiệt

Thành phố Cairo trải dài theo hai bên bờ sông với tất cả những đường nét cổ kim lẫn lộn của một đô thị có bề dày lịch sử cả nghìn năm, sự bộn bề của thành phố lớn nhất vùng Bắc Phi, quy tụ đến hơn 15 triệu dân và hàng triệu khách vãng lai mỗi ngày. Đây chính là nơi mà hơn 150 năm trước (1863), Phạm Phú Thứ đã đặt chân đến trên hành trình làm phó sứ cho Phan Thanh Giản đi Pháp trong cố gắng chuộc lại các tỉnh Nam Kỳ cho nhà Nguyễn. Trong sách Tây hành nhật ký, ông đã phiên âm để đặt cho Cairo cái tên tiếng Việt là Kê Thành.

Dù không có nhiều thời gian để lang thang đây đó, sục vào những ngõ ngách rối rắm thiên hình vạn trạng của cái thành phố khổng lồ này, nhưng chúng tôi có lẽ cũng đã ít nhiều cảm nhận được sự tương phản đến khắc nghiệt của Cairo, của Ai Cập. Tương phản về sự phì nhiêu với cằn cỗi của thiên nhiên. Tương phản về những hình khối kiến trúc, sắc màu, ánh sáng và bóng tối. Tương phản về sự xen kẽ, pha trộn giữa những dấu tích xưa cũ và những dáng hình, hơi thở của cuộc sống hiện đại. Tương phản về những biểu hiện văn hóa, tôn giáo, lối sống. Tương phản giữa sự giàu sang, xa hoa với sự nghèo nàn, khó khăn...

Đi trên các đường phố Cairo, thỉnh thoảng mới bắt gặp những phụ nữ theo đạo Hồi với khăm trùm đầu. Nhưng thánh đường Hồi giáo ở đây thì khá nhiều. Hầu như ở bất cứ góc nhìn nào cũng bắt gặp những ngọn tháp, vật thể kiến trúc riêng có của các thánh đường Hồi giáo. Có lẽ đó là dấu ấn của một thời kỳ dài đến hơn 600 năm, Ai Cập bị đặt dưới sự cai trị của người Ả rập Hồi giáo và Cairo đã từng là thủ đô của một đế quốc Hồi giáo rộng lớn có tên là Fatima.

Midan Tahrir là trái tim của Cairo, cũng là phần tráng lệ, phồn hoa nhất của thành phố. Không ít người đã so sánh Midan Tahrir với Thủ đô nước Pháp, gọi đó là “Paris bên bờ sông Nile”. Kể ra thì sự so sánh đó cũng chẳng mấy khập khiễng. Nơi đây có những đường phố sầm uất, nhiều công trình kiến trúc hiện đại, các khu vui chơi giải trí xa hoa cho khách lắm tiền, các cửa hiệu sang trọng lộng lẫy, các trung tâm mua sắm rộng lớn hầu như không thiếu nhãn hàng nổi tiếng nào trên thế giới. Ngay cả bây giờ, khi tình hình chính trị của Ai Cập chưa thật ổn định từ sau vụ Tổng thống Hosni Mubarak bị lật đổ (năm 2011) thì Midan Tahrir vẫn không kém phần nhộn nhịp.

Nhưng sự phồn hoa của phố xá Cairo chỉ thấy ở trung tâm thành phố, cũng như màu xanh phì nhiêu của Ai Cập chỉ bám dọc theo sông Nile. Ra khỏi trung tâm Cairo, đi về phía quận Giza, đập vào mắt du khách là một khung cảnh khác hẳn. Càng rời xa dòng sông Nile, đất đai ngày càng khô cằn, nhà cửa ngày càng bụi bặm. Những phố xá nhuộm màu bụi đất đỏ quạch. Những khu nhà thấp tầng mới xây dựng chưa được hoàn thiện đã bỏ không, trống hốc những ô cửa không có cánh, trông hoang vắng vô hồn. Nhưng có lẽ sợ nhất là những con kênh rác thải ở Giza, nước đen kịt, rác rưởi trôi lềnh bềnh, bốc mùi hôi nồng nặc. Vẫn có những con cò trắng gầy tong teo rảo chân, ngó nghiêng tìm kiếm thức ăn trên những đám rác hôi hám. Có điều lạ là người ta vẫn sống trong những căn nhà tồi tàn bên những dòng kênh rác ấy, vẫn làm việc, đi lại bình thản trong cái bầu không khí nồng nặc ấy.

Ban ngày, đi đến đâu ở Cairo cũng có cảm giác bụi bặm. Phần lớn các ngôi nhà, công trình công cộng ở đây đều sơn màu sẫm, có lẽ cũng vì sợ bụi bặm. Nhưng khi màn đêm buông xuống, thành phố lung linh ánh điện soi bóng hai bên bờ sông Nile, tạo nên một khung cảnh thật kỳ thú. Những con tàu du lịch rực rỡ đèn hoa, ngược xuôi, ồn ào khách ăn nhậu, ồn ào các chương trình biểu diễn tạp kỹ. Nghệ thuật múa bụng thường là tiết mục cuối cùng và quan trọng nhất của các chương trình biểu diễn phục vụ khách du lịch trên tàu. Bóng đêm dường như giấu đi tất cả những đường nét không hoàn hảo, những màu sắc không tươi tắn, để cho Cairo cùng với sông Nile trở nên huyền ảo và quyến rũ.

Cairo nhìn từ trên cao

Người Ai Cập mến khách

Trước hôm lên đường về nước, chúng tôi đến thăm nhà riêng Mubaishi, một giáo sư đại học chuyên nghiên cứu về chính trị. Ông đã nhiều lần đến Việt Nam tham dự các cuộc hội thảo khoa học và chắc cũng là một người yêu mến Việt Nam ít nhất là qua những bài báo ông đã viết. Tôi quen biết ông trong một lần cùng dự hội thảo, vẫn trao đổi thông tin với nhau qua email. Mubaishi và vợ tiếp chúng tôi trong căn phòng khách rộng thênh thang. Ông còn mời ba người bạn, cũng là những người chuyên nghiên cứu giảng dạy đại học cùng đến tiếp khách cho “câu chuyện thêm vui vẻ” - như cách ông giải thích.

Bữa ăn có thịt, cá nấu theo kiểu châu Âu và mấy thứ bánh làm theo kiểu Ai Cập, tất cả bày ra một bàn riêng. Ai ăn gì thì tự chọn vào đĩa và đưa ra khu vực sa lông để vừa ăn, vừa nhâm nhi và nói chuyện. Rượu whisky, rượu vang, bia, ai muốn uống gì tùy thích, không mời ép. Câu chuyện rôm rả không lúc nào ngớt. Bắt đầu là những câu hỏi về đất nước, văn hóa, con người Việt Nam và những thành tựu của Đổi mới. Sau rồi, câu chuyện chuyển dần sang đời sống chính trị, kinh tế và xã hội ở Ai Cập từ sau sự kiện biểu tình đại quy mô trên quảng trường Tahrir tháng 1.2011. Phải đến hơn một giờ sáng, khi men rượu đã lâng lâng, chúng tôi mới chia tay những người bạn Ai Cập mến khách để về khách sạn.

Chỉ có mấy ngày ở Cairo với lịch làm việc dày đặc nên cái mà tôi thấy ở  thành phố cũng thấp thoáng như khách qua đường. Thấp thoáng những con người, cảnh vật. Thấp thoáng bóng dáng của quá khứ và hình hài của hiện tại. Thấp thoáng huyền thoại một thời và hiện hữu khắc nghiệt hôm nay... Tất cả trôi đi rõ nhanh, đến lúc chia tay Cairo mới thấy lòng phân vân. Phần như muốn rời nhanh xứ sở xa lạ này để trở về với quê hương, phần như tiếc ngẩn ngơ vì quá nhiều điều chưa được khám phá về mảnh đất, con người, cảnh vật nơi đây. Có lẽ Cairo là thế, chẳng dễ gì yêu được nhưng cũng chẳng dễ gì bỏ qua sức hấp dẫn lạ thường của nó.