Thảo luận tại Tổ 7 (Đoàn ĐBQH các tỉnh Nghệ An và Lâm Đồng):Hoàn thiện Luật Tiếp cận thông tin theo hướng thực chất, thích ứng chuyển đổi số

Hoàn thiện quy định công khai thông tin trong lĩnh vực y tế

Góp ý vào dự thảo Luật, ĐBQH Lê Thị Hoài Chung (Nghệ An) tập trung vào các quy định liên quan đến công khai thông tin trong lĩnh vực y tế, đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, chỉnh lý về kỹ thuật thể hiện và sắp xếp lại nội dung theo hướng logic, dễ tiếp cận hơn.

Về kỹ thuật văn bản và cách diễn đạt, đại biểu cho rằng: Trong một số quy định còn tình trạng lặp từ “thông tin”, như cụm: “thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có tác động tiêu cực đến sức khỏe, môi trường…; … thông tin về an toàn hóa chất”. Đại biểu đề nghị lược bỏ từ “thông tin” ở vế sau để bảo đảm thống nhất với cách diễn đạt như “an toàn thực phẩm”, “an toàn lao động”, qua đó tránh trùng lặp từ ngữ và làm rõ nội dung quy định.

Về đối tượng và nội dung công khai, đại biểu góp ý đối với quy định “thông tin về danh sách các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã được cấp giấy phép hoạt động”. Theo đó, khi công khai danh sách các cơ sở này cần đồng thời cung cấp thông tin về thời gian làm việc và danh sách người hành nghề tại cơ sở.

Cùng với đó, đại biểu chỉ rõ dự thảo hiện mới tập trung vào lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh, chưa bao quát lĩnh vực dược. Vì vậy, đề nghị bổ sung các cơ sở hành nghề y, dược vào phạm vi công khai; đồng thời công bố danh sách người hành nghề và thông tin về cơ sở hành nghề dược để người dân thuận lợi trong tiếp cận thông tin.

Về trình tự sắp xếp nội dung công khai, đại biểu đề nghị tổ chức lại theo hướng khoa học, logic hơn. Cụ thể, trước hết công khai thông tin về cơ sở và người hành nghề; tiếp đó là kết quả đánh giá chất lượng của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và cơ sở hành nghề dược; cuối cùng là danh sách các cơ sở vi phạm pháp luật trong lĩnh vực y tế để thông tin rộng rãi cho người dân.

Theo đại biểu Lê Thị Hoài Chung, cách sắp xếp này sẽ giúp các quy định chặt chẽ, mạch lạc, gắn kết hơn, qua đó nâng cao hiệu quả tiếp cận thông tin của người dân.

Chuyển sang quản lý dữ liệu, tăng trách nhiệm giải trình

Góp ý tại tổ, ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) đề nghị hoàn thiện các quy định theo hướng phù hợp với thực tiễn quản lý, khai thác dữ liệu trong bối cảnh chuyển đổi số.

Về khái niệm “thông tin”, đại biểu cho rằng cách diễn đạt “được chứa đựng trong” chưa bao quát hết dữ liệu số, đề nghị thay bằng “được thể hiện dưới dạng”; đồng thời bổ sung phạm vi bao gồm dữ liệu trong các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và làm rõ “thông tin có sẵn” theo hướng bao gồm cả dữ liệu có thể trích xuất, tổng hợp.

Đối với “tiếp cận thông tin”, đại biểu nhận định các hình thức hiện nay chủ yếu phản ánh việc tiếp cận tài liệu truyền thống, chưa bao quát việc khai thác dữ liệu số. Vì vậy, cần bổ sung các hình thức như tìm kiếm, truy vấn, trích xuất, tổng hợp và sử dụng thông tin bằng phương thức điện tử.

Về nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, đại biểu đề nghị bổ sung nhóm người hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ số vào diện được hỗ trợ; bổ sung tiêu chí “kịp thời” đối với thông tin được cung cấp, đồng thời làm rõ nội hàm “đầy đủ”. Bên cạnh đó, cần nhấn mạnh trách nhiệm chủ động công khai và nghĩa vụ giải trình của cơ quan nhà nước, chuyển từ tư duy tiếp cận “tài liệu” sang “dữ liệu”.

Liên quan đến thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và gia đình, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi các thành viên phải đồng ý khi cung cấp thông tin, bao gồm trường hợp người chưa thành niên.

Về công khai thông tin, đại biểu cho rằng dự thảo còn thiên về liệt kê, thiếu cơ chế bảo đảm thực thi. Danh mục thông tin còn dàn trải, chưa phân loại theo mức độ quan trọng; thiếu tiêu chuẩn về tính dễ tiếp cận, dễ hiểu; hình thức công khai chưa phù hợp với đối tượng; quy định về thời hạn chưa gắn với trách nhiệm, cơ chế giám sát; chưa làm rõ trách nhiệm người đứng đầu và chế tài xử lý vi phạm.

Từ đó, đại biểu đề nghị phân loại thông tin công khai theo nhóm (công khai ngay, định kỳ, theo yêu cầu); bổ sung tiêu chuẩn công khai; quy định nguyên tắc lựa chọn hình thức phù hợp; hoàn thiện quy định về thời hạn gắn với nghĩa vụ giải trình và cơ chế giám sát; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu và chế tài xử lý vi phạm.

Đại biểu cũng đề nghị cụ thể hóa các giải pháp bảo đảm khả năng tiếp cận thông tin cho nhóm yếu thế, bao gồm cả các kênh ngoài môi trường số. Theo đại biểu, cần hoàn thiện quy định theo hướng bảo đảm khả năng tiếp cận thông tin thực chất, hiệu quả, tránh tình trạng đã công khai nhưng người dân vẫn khó tiếp cận hoặc khó hiểu.

ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) cũng đề nghị mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin, nhất là các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ thiết yếu, song cần có lộ trình phù hợp, gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn dữ liệu.

Bày tỏ đồng tình với việc mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin sang các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công thiết yếu, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đề nghị tiếp tục nghiên cứu mở rộng đối với các tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng được Nhà nước giao nhiệm vụ, các tổ chức sử dụng ngân sách, tài sản công – những chủ thể có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân. Tuy nhiên, việc mở rộng cần đi kèm quy định rõ phạm vi, mức độ cung cấp thông tin để tránh gây áp lực hành chính và chồng chéo.

Về giải thích từ ngữ, đại biểu cho rằng một số khái niệm còn định tính, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau như “dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu”, “đời sống riêng tư”, “bí mật cá nhân”, “bí mật gia đình”, “thông tin liên quan đến đời sống, sản xuất, kinh doanh”, do đó cần tiếp tục rà soát, làm rõ để bảo đảm thống nhất trong áp dụng.

Liên quan đến người thực hiện quyền tiếp cận thông tin, đại biểu đề nghị làm rõ hơn quyền của các nhóm đối tượng đặc thù như người cao tuổi, người khuyết tật; đồng thời bổ sung quy định nhằm tăng cường bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của các nhóm yếu thế.

Đối với thông tin công dân không được tiếp cận, đại biểu đề nghị làm rõ các khái niệm như “bí mật công tác”, “tài liệu nội bộ” để tránh trùng lặp với “bí mật nhà nước”, hạn chế áp dụng tùy nghi; đồng thời bổ sung tiêu chí cụ thể đối với các thông tin “có thể gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước, quốc phòng, an ninh…”, cũng như nghiên cứu bổ sung quy định về an ninh mạng và hệ thống thông tin quan trọng của Nhà nước.

Về thông tin được tiếp cận có điều kiện, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí, điều kiện áp dụng đối với việc cung cấp dữ liệu cá nhân vì lợi ích công cộng, sức khỏe cộng đồng; xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế kiểm tra, giám sát để bảo đảm minh bạch, tránh lạm dụng.

Đối với quyền của người yêu cầu cung cấp thông tin, đại biểu cho rằng việc thực hiện qua môi trường mạng là phù hợp, song cần bổ sung quy định bắt buộc về xác thực, định danh điện tử nhằm bảo đảm an toàn, bảo mật, tránh mạo danh hoặc khai thác trái phép thông tin.