Thảo luận tại Tổ 10 (Đoàn ĐBQH các tỉnh Ninh Bình và Sơn La):Đổi mới phương thức quản lý hộ tịch - Đã đến lúc dừng việc ghi sổ giấy?

Nhiều lợi ích khi chấm dứt việc ghi sổ giấy thủ công

Tham gia ý kiến vào dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), ĐBQH Phạm Trọng Cường (Ninh Bình) bày tỏ sự thống nhất cao với việc sửa đổi, bổ sung luật lần này. Đây là một dự thảo luật được chuẩn bị công phu, tiếp thu và giải trình kỹ lưỡng, có nhiều quy định đột phá thể hiện rõ tinh thần xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm, tạo nhiều thuận lợi để bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân về đăng ký hộ tịch.

Nhất là các quy định về đăng ký hộ tịch đối với người không quốc tịch hoặc người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam; về đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính; về trách nhiệm đăng ký khai sinh, khai tử chủ động; về việc bỏ quy định cơ quan nhà nước được từ chối đăng ký hộ tịch để bảo đảm nguyên tắc mọi sự kiện hộ tịch phải được đăng ký đầy đủ, kịp thời, chính xác.

Theo đại biểu, đây là những cải cách rất mạnh mẽ, thể hiện tư duy quản lý chuyên nghiệp, hiện đại, tiến bộ, nhân văn vốn là những giá trị cơ bản của một nền công vụ vì Nhân dân.

Tuy nhiên, đặt mình vào tâm thế của một cán bộ làm công tác hộ tịch ở cơ sở, đại biểu bày tỏ những băn khoăn khi dự lường những tác động về khối lượng công việc và áp lực đối với đội ngũ công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã khi thực hiện những quy định mới. Nhất là các quy định về trách nhiệm phải chủ động khai thác dữ liệu điện tử, tra cứu thông tin trên các cơ sở dữ liệu liên quan, trách nhiệm đăng ký khai sinh, khai tử chủ động trên cơ sở liên thông dữ liệu sẽ tạo áp lực lớn đối với cán bộ ở những xã, phường có các cơ sở y tế lớn, nơi phát sinh nhiều sự kiện chứng sinh, chứng tử.

Trên cơ sở mô tả quy trình và những thao tác nghiệp vụ mà công chức tư pháp - hộ tịch phải thực hiện, đại biểu cho rằng: trong bối cảnh cơ sở dữ liệu hộ tịch đã vận hành ổn định và bảo đảm an ninh, an toàn từ năm 2025, đã đến lúc cần nghiên cứu, chấm dứt việc lập mới sổ giấy về khai sinh, khai tử, kết hôn.

Theo đại biểu, điều này sẽ mang lại nhiều lợi ích, trước hết là góp phần giảm tải những thao tác nghiệp vụ thủ công khi phải ghi chép vào sổ giấy; giảm thiểu khả năng sai sót, khác biệt thông tin, dữ liệu giữa sổ giấy và sổ điện tử; tiết kiệm chi phí in ấn, vận chuyển, phát hành sổ từ trung ương xuống cơ sở; tiết kiệm chi phí bảo quản, lưu trữ sổ giấy, nhất là nguy cơ hỏa hoạn, thiên tai, bão lũ.

Đại biểu Phạm Trọng Cường nhấn mạnh, số bộ hộ tịch đã được lập vẫn có giá trị vĩnh viễn theo quy định của Luật Lưu trữ, nhưng trước yêu cầu cấp bách về tập trung xây dựng chính quyền số, xã hội số, công dân số mà Đại hội XIV và Nghị quyết 57 của Đảng đã đề ra, đây là thời điểm cần đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý hộ tịch hiện đại, chấm dứt việc lập mới sổ hộ tịch giấy để tập trung hoàn thiện, vận hành thật hiệu quả an toàn cơ sở dữ liệu quốc gia về hộ tịch, giảm những thao tác nghiệp vụ trùng lặp không cần thiết.

Theo đó, đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung quy định về việc không lập mới sổ hộ tịch giấy từ khi Luật Hộ tịch (sửa đổi) có hiệu lực thi hành; đồng thời, cần rà soát, bỏ những nội dung “ghi vào sổ hộ tịch”, và chỉ sử dụng thống nhất thuật ngữ “cập nhật vào sổ hộ tịch” với hàm nghĩa bao gồm cả việc ghi vào những sổ hộ tịch đã tồn tại và việc cập nhật dữ liệu điện tử.

“Ở cấp cơ sở, sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, công việc của người làm công tác hộ tịch tăng lên gấp 3, gấp 5 do địa bàn mở rộng, dân số tăng, định biên ít. Mặt khác, không chỉ phức tạp hơn do phải thực hiện cả việc hộ tịch có yếu tố nước ngoài mà còn áp lực hơn để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và văn hóa quản lý trên dữ liệu điện tử”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra quan tâm đánh giá kỹ lưỡng những tác động tới cán bộ cơ sở và đề xuất của đại biểu về việc đổi mới phương thức quản lý hộ tịch, chấm dứt lập sổ hộ tịch giấy từ thời điểm Luật sửa đổi có hiệu lực thi hành.

Đại biểu cho biết thêm, để đưa ra đề xuất này, đại biểu đã tham vấn, hỏi ý kiến một số cán bộ hộ tịch cấp xã và nhận được sự ủng hộ của những người đang trực tiếp làm công tác hộ tịch ở cơ sở.

Bổ sung đối tượng cần được tiếp cận thông tin là người cao tuổi, người nghèo

Cho ý kiến về dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), ĐBQH Phạm Hùng Thắng (Ninh Bình) cơ bản thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin.

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã bổ sung các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản vào nhóm chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Việc mở rộng đối tượng có trách nhiệm cung cấp thông tin sẽ góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của khu vực công, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng đa dạng của người dân.

Quy định này cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, qua đó củng cố niềm tin của người dân đối với các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị.

Về nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, đại biểu cho biết: Dự thảo luật sửa đổi Điều 3 theo hướng mở rộng các đối tượng được Nhà nước tạo điều kiện tiếp cận thông tin, bao gồm: người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở vùng biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn và đặc biệt khó khăn, đồng thời bổ sung thêm người khuyết tật. Song đại biểu đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát để xem xét bổ sung thêm một số nhóm đối tượng cần được quan tâm, như người cao tuổi, người nghèo… nhằm bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiếp cận thông tin.

Đáng lưu ý, dự thảo luật đã bổ sung cụm từ “Nhà nước hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi” cho các đối tượng này. So với quy định hiện hành chỉ dừng ở “tạo điều kiện thuận lợi”, việc bổ sung yếu tố “hỗ trợ” là một bước tiến. Tuy nhiên, nội hàm của “hỗ trợ” hiện chưa được làm rõ. Vì vậy, đại biểu Thắng đề nghị cơ quan soạn thảo cần quy định cụ thể hoặc giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết về nội dung, hình thức và cơ chế hỗ trợ, bảo đảm tính khả thi khi triển khai thực hiện.

Nêu quan điểm về giám sát việc bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin, đại biểu cho rằng, tại Điều 12 quy định các chủ thể có thẩm quyền giám sát việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin theo hướng liệt kê. Tuy nhiên, qua đối chiếu với quy định của pháp luật về hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, danh mục này chưa đầy đủ, còn thiếu các chủ thể như: Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, các Tổ đại biểu và đại biểu HĐND. Đây là những chủ thể có vai trò trực tiếp, thường xuyên trong hoạt động giám sát ở địa phương.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung đầy đủ các chủ thể nêu trên nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; đồng thời, phát huy vai trò giám sát của cơ quan dân cử ở địa phương đối với việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Rõ hơn phạm vi các trường hợp được xem xét trợ giúp pháp lý

Kết luận phiên thảo luận, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La Hoàng Văn Nghiệm bày tỏ sự nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung các luật trong chương trình xây dựng pháp luật lần này. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, chính sách của Đảng, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước trong giai đoạn hiện nay.

Cho ý kiến vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La Hoàng Văn Nghiệm cho rằng, tại khoản 1 sửa đổi, bổ sung Điều 5, dự thảo quy định đối với địa phương chưa tự cân đối được ngân sách thì “ưu tiên bố trí từ nguồn bổ sung cân đối ngân sách hằng năm” để thực hiện trợ giúp pháp lý - quy định này cần được nghiên cứu điều chỉnh để bảo đảm tính thống nhất và rõ ràng trong toàn bộ dự thảo luật.

Theo đại biểu, nên thay cụm từ “ưu tiên bố trí từ nguồn bổ sung cân đối ngân sách” bằng quy định chung là “kinh phí do ngân sách nhà nước bố trí trong dự toán ngân sách hằng năm”. Quy định này sẽ bảo đảm thống nhất với các điều khoản khác của dự thảo; đồng thời xác định rõ trách nhiệm và nguồn lực thực hiện.

Lý giải thêm, đại biểu cho biết, nếu giữ quy định “ưu tiên” sẽ dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau trong tổ chức thực hiện - thế nào là ưu tiên, mức độ ưu tiên ra sao, có thực hiện hay không thực hiện… Điều này có thể gây khó khăn, thiếu thống nhất trong thực tiễn triển khai.

Cũng tại nội dung sửa đổi, bổ sung, dự thảo có quy định về đối tượng được trợ giúp pháp lý là những người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn. Tuy nhiên, các khái niệm này hiện chưa được giải thích một cách đầy đủ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, trong khi thực tế có nhiều tình huống rủi ro khác như: tai nạn, sự cố nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.

Vì vậy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu mở rộng hoặc quy định rõ hơn phạm vi các trường hợp được xem xét trợ giúp pháp lý, bảo đảm bao quát thực tiễn, tránh bỏ sót đối tượng và hạn chế cách hiểu khác nhau khi áp dụng.

Liên quan đến phạm vi điều chỉnh, tại Điều 1 dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu cơ bản đồng tình với việc quy định về quyền tiếp cận thông tin của công dân, nguyên tắc, trình tự, thủ tục thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan. Tuy nhiên, để bảo đảm đầy đủ và phù hợp thực tiễn, cần nghiên cứu bổ sung, làm rõ hơn phạm vi tiếp cận thông tin trong một số lĩnh vực đặc thù.

Cụ thể, trong thực tiễn, nhu cầu tiếp cận thông tin của công dân phát sinh nhiều trong các lĩnh vực như: tố tụng hình sự, dân sự, hành chính, trọng tài, cũng như trong quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo. Vì vậy, đề nghị cân nhắc bổ sung, làm rõ nội dung này nhằm bảo đảm tính đồng bộ với các luật có liên quan, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc thực hiện.