Thành lập tập đoàn kinh tế tư nhân: Tự thân hay mệnh lệnh?

Sau hơn 20 năm đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân đã phát triển mạnh mẽ. Doanh nghiệp đăng ký mới gia tăng cả về số lượng lẫn quy mô bình quân vốn. Song phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô nhỏ lẻ, sức cạnh tranh yếu. Do đó, các doanh nghiệp cần thiết phải hợp tác với nhau tập hợp sức mạnh để trở thành tập đoàn kinh tế tư nhân, để tồn tại, phát triển trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là tập hợp như thế nào? Thông qua việc thành lập những “tập đoàn kinh tế tư nhân” theo quyết định của Chính phủ, hay doanh nghiệp tự thân phát triển thành tập đoàn?

Dù khẳng định FPT có được ngày hôm nay là do sự phát triển tự thân của doanh nghiệp, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn FPT Trương Gia Bình cho rằng, chưa cần một khung pháp lý hay bộ luật mới cho tập đoàn kinh tế tư nhân mà chỉ cần luật doanh nghiệp là đủ, một quốc gia mạnh phải có các tập đoàn kinh tế mạnh.

Chia sẻ quan điểm về mô hình tập đoàn kinh tế, Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương Nguyễn Đình Cung cho rằng, khi nói đến một tập đoàn kinh tế nghĩa là nói đến một nhóm doanh nghiệp có quy mô lớn và có một thể chế thống nhất về mặt tổ chức, có chiến lược chung, kiểm soát tài chính chung, nhân sự chung… Ở nước ta, phải để việc hình thành và lớn mạnh của tập đoàn kinh tế - phát triển một cách bình thường, từ quy mô nhỏ thành quy mô lớn và sự phát triển phải xuất phát từ nhu cầu tất yếu của thị trường; vì nhu cầu sống tự thân thì doanh nghiệp phải mở rộng, phải đa dạng hóa kinh doanh. Và nếu cần nữa thì doanh nghiệp có thể sáp nhập, mua lại, hay hợp nhất dựa trên quan hệ thị trường… Ông Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh: việc thành lập các tập đoàn kinh tế tư nhân phải dựa trên nhu cầu tất yếu và hiệu quả thực tế chứ không thể dựa trên một quyết định hành chính. Không ai cấm tư nhân đứng ra thành lập một tập đoàn mà không cần phải thí điểm việc này. Hãy làm việc bình đẳng. Và Chính phủ hỗ trợ doanh nghiệp về luật pháp, bảo hộ cho nhà đầu tư về pháp lý.

Và lúc này, vấn đề đặt ra là điều kiện thành lập tập đoàn đã thuận lợi chưa? Nhà đầu tư đã để cho đối tác tin và bỏ vốn đầu tư chưa? Kinh tế tư nhân phát triển càng mạnh càng tốt, nhưng phải phát triển thật lành mạnh, phát triển thật vững chắc.

Cùng quan điểm này, Trưởng Ban nghiên cứu cải cách và phát triển doanh nghiệp, Viện Nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ương Trần Tiến Cường cho rằng, phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân phải trên cơ sở các doanh nghiệp tư nhân tự phát triển. Nhà nước tạo môi trường tốt cho doanh nghiệp phát triển, sử dụng hết năng lực cũng như các nguồn lực, để trên cơ sở các nguồn lực đó, doanh nghiệp tự phát triển, tự cạnh tranh. Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, các tập đoàn muốn phát triển là do các nguồn lực, tự lực, tự cạnh tranh theo đúng quy luật cạnh tranh. Đây là con đường tốt nhất dẫn đến việc hình thành các tập đoàn lớn.

Ra đời và phát triển của các tập đoàn kinh tế tư nhân là một quy luật tất yếu. Chính phủ đã đồng ý về mặt nguyên tắc, giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, đề xuất mô hình tập đoàn kinh tế tư nhân. Nhưng trên hết, vẫn là ý thức tự thân của mỗi doanh nghiệp. Các ông chủ doanh nghiệp không chỉ là người quyết định thời điểm thành lập tập đoàn kinh tế tư nhân, mà còn quyết định vị thế, quy mô của doanh nghiệp - tập đoàn theo đúng khả năng của nó trên thương trường. Nhà nước chỉ có thể hỗ trợ về pháp lý, cải thiện môi trường đầu tư, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển trong môi trường cạnh tranh và hội nhập.