Tham vấn chính sách Luật Đê điều (sửa đổi):Tăng phân quyền, đẩy mạnh quản trị bằng dữ liệu

Nhiều sự cố đặc biệt nghiêm trọng, cần sớm hoàn thiện pháp luật về đê điều

Phó Cục trưởng Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Vũ Xuân Thành cho biết, trong bối cảnh thiên tai, mưa, lũ diễn biến ngày càng cực đoan, dị thường, liên tiếp vượt mức lũ lịch sử và mực nước lũ thiết kế đê trong các năm 2017, 2018, 2024 và 2025, hệ thống đê điều đã xảy ra nhiều sự cố, trong đó có những sự cố đặc biệt nghiêm trọng, đe dọa an toàn đê.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về đê điều, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai, lũ lụt, bảo đảm an toàn hệ thống đê điều; đồng thời nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế, bảo đảm phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thiên tai ngày càng gia tăng.

Theo ông Vũ Xuân Thành, Luật Đê điều năm 2006 sau gần 20 năm thực hiện đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đê điều, từng bước nâng cao tiêu chuẩn phòng, chống lũ, bão của các tuyến đê, qua đó góp phần bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân.

Hầu hết các sự cố đê điều được phát hiện, xử lý kịp thời ngay từ giờ đầu theo phương châm “4 tại chỗ”, góp phần bảo đảm an toàn hệ thống đê điều.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý đê điều, hộ đê vẫn còn những khó khăn, vướng mắc và vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn. Một số quy định của Luật Đê điều liên quan đến duy tu, bảo dưỡng công trình đê điều; quy chuẩn, tiêu chuẩn; quản lý, sử dụng xe hộ đê... cần được rà soát, thống nhất với các quy định pháp luật khác, nhất là pháp luật về xây dựng, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và trật tự, an toàn giao thông đường bộ.

Đáng chú ý, việc sửa đổi luật cũng nhằm thể chế hóa chủ trương đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong xây dựng, quản lý, bảo vệ đê điều.

“Từ các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trên, việc xây dựng chính sách của Luật Đê điều (thay thế Luật hiện hành) là yêu cầu cấp thiết, khách quan”, ông Vũ Xuân Thành nhấn mạnh.

Phân cấp phải gắn với năng lực thực thi

Nguyên Phó Cục trưởng Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống thiên tai, Tiến sĩ Bùi Nguyên Hồng cơ bản nhất trí với định hướng sửa đổi chính sách pháp luật về Đê điều; đồng thời cho rằng, dự thảo Luật Đê điều (sửa đổi) phù hợp với yêu cầu thực tiễn, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp hiện nay. Tuy nhiên, việc phân cấp, phân quyền và cắt giảm thủ tục hành chính cần đi đôi với đánh giá đầy đủ năng lực thực thi của cấp được phân quyền.

Theo TS. Bùi Nguyên Hồng, cần tránh tình trạng đã phân cấp, phân quyền nhưng cấp dưới chưa đủ năng lực hoặc điều kiện để xử lý, nhất là trong những tình huống phức tạp, khẩn cấp liên quan đến an toàn đê điều.

Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Phòng, chống thiên tai, Tiến sĩ Trần Quang Hoài chỉ rõ: chính sách đặc thù về duy tu, bảo dưỡng, nâng cấp đê điều trong dự thảo vẫn còn chung chung, cần được quy định cụ thể hơn; cần nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực xã hội, trong đó có các nguồn vốn theo phương thức PPP để đầu tư vào hệ thống đê điều kết hợp quản lý, khai thác quỹ đất. Đây là vấn đề thực tiễn đang đặt ra tại nhiều địa phương nhưng chưa được thể hiện rõ trong dự thảo.

Nhấn mạnh, trước sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ, ông Trần Quang Hoài đề nghị đưa các giải pháp khoa học, công nghệ và tự động hóa vào dự thảo luật, nhất là trong theo dõi mực nước, giám sát tuyến đê và cảnh báo nguy cơ sự cố.

Quản trị đê điều dựa trên dữ liệu

Từ thực tế địa phương, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Phạm Quang Đông đề nghị dự thảo Luật Đê điều (sửa đổi) xác định rõ vai trò quản trị hệ thống của Bộ và trách nhiệm quản lý ngành đối với các dự án liên quan đến địa bàn hai địa phương, trong đó một địa phương quản lý bờ tả, địa phương còn lại quản lý bờ hữu. Đồng thời, cần có hướng dẫn cụ thể hơn để các địa phương thống nhất trong quản lý, bảo đảm thoát lũ và an toàn đê điều.

Tham gia tham vấn chính sách, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thị Mai Phương cho rằng ba chính sách được đề xuất trong dự án luật sửa đổi chưa tương xứng với yêu cầu của một đạo luật mới thay thế, vì vậy đề nghị cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc.

Cụ thể, đối với chính sách cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ trong việc tham gia ý kiến về nội dung bảo đảm thoát lũ, an toàn đê điều đối với các dự án đầu tư xây dựng công trình ở bãi sông, bãi nổi hoặc cù lao nơi chưa có công trình xây dựng, đề nghị làm rõ phạm vi quyết định của địa phương, tiêu chí quyết định và trách nhiệm của Trung ương.

Đối với những dự án có tác động liên tỉnh, ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ của cả hệ thống sông, cần xác định rõ cơ chế xử lý. Việc phân quyền cần gắn với mức độ rủi ro và cơ chế hậu kiểm.

Đối với chính sách đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong xây dựng, quản lý, bảo vệ đê điều, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thị Mai Phương cho rằng, đây là một chính sách lớn, nhưng các giải pháp trong dự thảo hiện mới dừng ở mức ưu tiên, khuyến khích ứng dụng khoa học, công nghệ, chưa tạo ra chính sách mới, phương thức quản trị hiện đại. Do đó, cần nghiên cứu theo hướng quản trị đê điều dựa trên dữ liệu, trong đó xác định rõ cơ sở dữ liệu về đê điều, trách nhiệm cập nhật, kết nối, chia sẻ dữ liệu và hệ thống quan trắc; đồng thời, cần được thể chế hóa đầy đủ, gắn với tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.