Thẩm tra sơ bộ dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa

Tham dự phiên họp có: Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh; Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng; đại diện Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội.

Xác định địa vị pháp lý cho công nghiệp văn hóa

Theo Tờ trình, việc xây dựng dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ và thống nhất các chủ trương lớn của Đảng về phát triển công nghiệp văn hóa, cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp nêu tại Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cụ thể, xác định địa vị pháp lý chính thức cho các ngành công nghiệp văn hóa trong cơ cấu ngành kinh tế Việt Nam; kết nối chuỗi giá trị để thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam có phát triển đột phá về mặt giá trị kinh tế, tăng cường xuất khẩu, thu hút FDI chiến lược; lan tỏa sức ảnh hưởng của bản sắc văn hóa Việt Nam, thương hiệu quốc gia Việt Nam và “sức mạnh mềm Việt Nam” trên trường quốc tế.

Dự thảo Luật được xây dựng trên một số quan điểm xuyên suốt nhằm xác định trúng, đúng các cơ chế, chính sách mang tính then chốt để tạo khung khổ pháp lý cho thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa.

Trong đó, tiếp cận công nghiệp văn hóa là chuỗi giá trị để thúc đẩy phát triển từ góc độ phát triển một ngành kinh tế chiến lược; hạn chế tối đa việc phát sinh thủ tục hành chính mới, số hóa và tăng cường hậu kiểm.

Ưu tiên bổ sung quy định đối với những “khoảng trống” pháp lý mà pháp luật hiện hành chưa điều chỉnh hoặc chưa có cơ chế đủ rõ để tổ chức thực hiện, nhất là các quan hệ mới phát sinh trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa, bảo đảm tạo lập hành lang pháp lý đầy đủ, minh bạch và khả thi.

Lựa chọn có trọng tâm, trọng điểm những “điểm nghẽn” đã được nhận diện rõ trong các quy định pháp luật hiện hành để đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội; xác định rõ phạm vi, đối tượng, điều kiện áp dụng, cơ chế kiểm soát và nguyên tắc áp dụng pháp luật…

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa bao gồm 9 chương và 53 điều. Trong đó, Chương I quy định chung, Chương VIII quy định về quản lý nhà nước và Chương IX về điều khoản thi hành. Còn lại 6 chương (từ Chương II đến Chương VII) quy định về các nhóm nội dung chính của dự thảo Luật.

Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng cho biết, tiếp thu ý kiến của Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội các cuộc làm trước, dự thảo Luật đã chỉnh lý một số khái niệm. Các hành vi bị cấm được chỉnh lý, bổ sung. Dự thảo Luật cũng bổ sung một số nội dung tại các điều, khoản nhằm làm rõ nội hàm, bảo đảm tính đặc thù và khả thi…

Đánh giá tác động chính sách đầy đủ và kỹ lưỡng

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa theo đề xuất tại Tờ trình số 683/TTr-CP.

Thường trực Ủy ban nhận thấy hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ động xây dựng, bổ sung một số tài liệu liên quan, tạo thuận lợi để cơ quan thẩm tra có đầy đủ cơ sở, luận cứ thẩm tra toàn diện dự án Luật.

Thường trực Ủy ban nhận thấy yêu cầu hoàn thiện thể chế cho phát triển công nghiệp văn hóa là rất cấp thiết. Theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, dự án Luật không phải thực hiện quy trình xây dựng chính sách. Tuy nhiên, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là dự án Luật xây dựng mới, xác lập nhiều nội dung cơ chế, chính sách đặc thù (trong đó có các quy định về ưu đãi, hỗ trợ tài chính, đầu tư) tác động trực tiếp đến ngân sách nhà nước, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trên nhiều lĩnh vực văn hóa.

Vì vậy, Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo thuyết minh cụ thể về kinh phí thực hiện các chính sách mới, bảo đảm tính khả thi và sự đồng thuận cao đối với dự án Luật khi được ban hành.

Tại phiên họp, nhiều ý kiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ nội hàm phát triển công nghiệp văn hóa cũng như một số khái niệm; phân định rõ phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật với pháp luật chuyên ngành có liên quan điều chỉnh các lĩnh vực của công nghiệp văn hóa, bảo đảm đối tượng áp dụng được xác định tương ứng với phạm vi điều chỉnh và bao quát đầy đủ các chủ thể tham gia vào quá trình sáng tạo, sản xuất, phân phối, lưu thông, tiêu dùng và cung ứng các sản phẩm, dịch vụ công nghiệp văn hóa.

Có ý kiến cho rằng, các chính sách của dự thảo Luật chưa có sự phân biệt rõ vai trò tương ứng với tầm quan trọng, yêu cầu mức độ tham gia của từng chủ thể hoặc nhóm chủ thể trong chuỗi giá trị (sáng tạo - đầu tư sản xuất - phân phối - tiêu dùng - tái đầu tư) của hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, chưa phù hợp đối với các chủ thể; đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc quy định cơ chế, chính sách để thu hút được giới công thương nghiệp trong nước thực sự chuyển biến để nhập cuộc, tích cực tham gia đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Về khái niệm tài sản trí tuệ, các đại biểu đề nghị quy định chuẩn xác tài sản trí tuệ hay tài sản sở hữu trí tuệ, tránh gây vướng mắc trong đầu tư, khai thác tài sản trí tuệ trong công nghiệp văn hóa sau này…

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo trong thời gian ngắn đã chuẩn bị được hồ sơ dự án Luật đồ sộ, tiếp thu nhiều ý kiến của Thường trực Ủy ban trong các cuộc làm việc trước.

Nhấn mạnh đây là dự án Luật mới, phức tạp, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, thảo luận, tham vấn ý kiến kỹ lưỡng, đánh giá tác động đầy đủ; chỉ quy định trong luật những vấn đề đã rõ, những vấn đề chi tiết nên quy định các văn bản dưới luật.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cảm ơn các ý kiến tại phiên họp. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu, tiếp tục rà soát, nghiên cứu kỹ từng điều khoản, cả về nội dung và thẩm quyền, hoàn thiện dự thảo Luật vừa bảo đảm cơ sở khoa học và thực tiễn, nhằm đạt sự đồng thuận cao khi trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai, qua đó thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp văn hóa.