Thách thức của một cấu trúc kinh tế đa cực

Các cuộc họp hàng năm giữa Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) thường đưa ra định hướng cơ bản cho chính trị toàn cầu và nền kinh tế thế giới. Cuộc khủng hoảng kinh tế ở châu Âu là chủ đề chính trong cuộc họp năm nay giữa IMF và WB. IMF đang tìm kiếm một cơ chế giải cứu khẩn cấp trong trường hợp các nền kinh tế châu Âu yêu cầu một gói cứu trợ tài chính và đối tượng mà IMF hướng tới là các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc, Brazil, Ấn Độ, các nhà xuất khẩu dầu mỏ ở vùng Vịnh… Câu trả lời của họ rất rõ ràng: chấp nhận cứu trợ nhưng chỉ với điều kiện họ được trao một quyền lực chính trị lớn hơn và quyền bỏ phiếu tại IMF. Nếu châu Âu muốn có sự cứu giúp của quốc tế, họ sẽ buộc phải chấp thuận.

Tất nhiên, đòi hỏi về quyền lực của các nền kinh tế mới nổi không phải là một câu chuyện mới được biết đến. Trong năm 2010, các nền kinh tế mới nổi đã đồng ý hỗ trợ cho IMF tăng nguồn lực tài chính với đề nghị được tăng quyền lợi bỏ phiếu trong IMF lên khoảng 6% và châu Âu mất đi khoảng 4%. Giờ đây, họ đang đòi hỏi một miếng bánh lớn hơn.

Thật không khó để nhìn thấy những lý do cơ bản. Theo dữ liệu riêng của IMF, trong năm 1980, các thành viên của EU chiếm 31% nền kinh tế thế giới (tính trên GDP của mỗi nước, điều chỉnh theo sức mua). Đến năm 2011, tỷ lệ này giảm xuống còn 20% và các dự án của IMF cho thấy nó sẽ tiếp tục giảm xuống còn 17% vào năm 2017. Sự giảm sút này phản ánh sự tăng trưởng chậm của châu Âu. Trong khi đó, thị phần trên toàn cầu của các nước đang phát triển ở châu Á bao gồm Trung Quốc và Ấn Độ đã tăng vọt từ 8% năm 1980 lên 25% năm 2011 và dự kiến sẽ đạt khoảng 31% năm 2017.

Mới đây, Mỹ đã khẳng định sẽ không tham gia vào bất kỳ quỹ cứu trợ mới nào của IMF. Quốc hội Mỹ ngày càng tỏ ra ủng hộ chính sách cô lập kinh tế. Điều này phản ánh sức mạnh của Mỹ đang dần suy yếu. Thị phần của Mỹ trên toàn cầu chiếm khoảng 25% trong năm 1980 và đã giảm xuống còn 19% trong năm 2011, dự kiến sẽ còn 18% trong 5 năm nữa. Và theo dự đoán của IMF, kinh tế Trung Quốc có thể vượt Mỹ dựa trên những điều chỉnh theo sức mua.

Tuy nhiên, sự dịch chuyển quyền lực toàn cầu phức tạp hơn so với sự suy giảm của Khối Bắc Đại Tây Dương (EU và Mỹ) và sự phát triển của các nền kinh tế mới nổi. Thế giới đang chuyển mình từ đơn cực sang đa cực. Tuy nhiên, vấn đề không phải chỉ có 5 hay 6 cường quốc mà là tất cả trong số họ đều không muốn đảm nhận vai trò lãnh đạo. Họ chỉ tham gia một cuộc chơi miễn phí và trên những chi phí của các quốc gia khác.

Sự thay đổi một thế giới đa cực như vậy có một lợi thế là không một quốc gia hay khối nào có khả năng thống trị. Nhưng đồng thời nó cũng mang lại rủi ro rất lớn: không một quốc gia hay khu vực nào có thể hoặc sẵn sàng phối hợp ứng phó với các thách thức toàn cầu.

Mỹ đang thay đổi nhanh chóng từ vai trò lãnh đạo toàn cầu sang một cuộc chơi miễn phí và dường như đã bỏ qua cả các giai đoạn hợp tác toàn cầu, từ hợp tác trong chống biến đổi khí hậu, cứu trợ của IMF, mục tiêu hỗ trợ phát triển toàn cầu…

Trong ngắn hạn, nền kinh tế toàn cầu đang và sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng phát triển bền vững, trong đó, sự hạn chế của nguồn lực và áp lực từ môi trường đang gây ra cú sốc lớn về giá hàng hóa và sự bất ổn định của hệ sinh thái. Điều này đòi hỏi một mức độ cao hơn trong hợp tác toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh sự chuyển dịch hiện nay của cấu trúc kinh tế toàn cầu. Thế nhưng, sự quay lưng của các cực chính của nền kinh tế thế giới trong thực hiện trách nhiệm toàn cầu đang ngăn cản quá trình hợp tác này.