Tạo thế và lực mới từ quan hệ Việt Nam - Nhật Bản
Chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa khép lại với những kết quả quan trọng. Điểm nhấn của chuyến thăm là sự chuyển biến trong tư duy hợp tác song phương: từ mở rộng các lĩnh vực quan hệ sang cùng kiến tạo những giá trị mới, hướng tới tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường. Đó là nhận định của chuyên gia Malaysia trong bài bình luận trên The Manila Times.
Nhìn từ góc độ khu vực, Tiến sĩ Ei Sun Oh, chuyên gia cao cấp thuộc Trung tâm Nghiên cứu Thái Bình Dương của Malaysia, trong bài bình luận trên The Manila Times đã nhấn mạnh: chuyến thăm của nhà lãnh đạo cao nhất Việt Nam mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ ngoại giao song phương.
Đằng sau các hoạt động ngoại giao cấp cao của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ở Nhật Bản, từ hội kiến Nhà vua và Hoàng hậu Nhật Bản, hội đàm với Thủ tướng Takaichi Sanae đến phát biểu trước Quốc hội Nhật Bản, là một thông điệp rộng hơn về định hướng phát triển của Việt Nam. Đó là quyết tâm mở rộng không gian đối ngoại, đa dạng hóa quan hệ hợp tác, tiếp cận những nguồn lực công nghệ và tri thức mới, đồng thời nâng cao vai trò của đất nước trong các vấn đề khu vực và quốc tế.
Từ quan hệ song phương đến tầm nhìn đồng kiến tạo
Một trong những kết quả nổi bật của chuyến thăm là việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae nhất trí thông qua Tuyên bố Tầm nhìn chung Việt Nam - Nhật Bản với chủ đề “Đối tác đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi, vì tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường”. Văn kiện khẳng định Việt Nam và Nhật Bản là những đối tác quan trọng hàng đầu và lâu dài của nhau, có nhiều lợi ích tương đồng; sự phát triển của nước này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nước kia.
Theo Tiến sĩ Ei Sun Oh, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã vượt ra ngoài khuôn khổ hợp tác thương mại và phát triển cơ sở hạ tầng vốn định hình trong nhiều thập niên. Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 11/2023 tạo nền tảng để mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, chính trị đến giao lưu nhân dân. Điều đáng chú ý ở thời điểm hiện tại không chỉ là quy mô thương mại hay dòng vốn đầu tư, mà là sự thay đổi về chất trong quan hệ hợp tác. Việt Nam không chỉ hướng tới thu hút thêm nguồn lực từ Nhật Bản mà còn muốn tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị, nâng cao năng lực sản xuất trong nước và từng bước làm chủ những lĩnh vực công nghệ có ý nghĩa chiến lược.
Đây cũng là nội dung được cụ thể hóa trong Tuyên bố Tầm nhìn chung, với bốn trụ cột hợp tác gồm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; liên kết chuỗi sản xuất và cung ứng; tài chính, đầu tư và hỗ trợ phát triển. Hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác ODA thế hệ mới, tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng dài hạn như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, an ninh năng lượng và cơ sở hạ tầng chất lượng cao.
Chủ động nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị công nghệ
Trong phân tích của Tiến sĩ Ei Sun Oh, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Lợi thế về lực lượng lao động trẻ và năng lực sản xuất đang mở rộng giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các doanh nghiệp Nhật Bản trong quá trình đa dạng hóa mạng lưới sản xuất và xây dựng chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu tốt hơn. Nhưng nếu chỉ dựa vào những điều này, Việt Nam sẽ khó tạo ra bước phát triển đột phá.
Bài toán đặt ra là phải tiến lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị, củng cố năng lực công nghiệp nội địa và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh. Bởi vậy, hợp tác với Nhật Bản trong bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, nghiên cứu khoa học, khoáng sản quan trọng và năng lượng tái tạo có ý nghĩa đặc biệt thiết thực. Đây là những điều được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thúc đẩy trong chuyến thăm.
Từ góc nhìn của tác giả, đây chính là điểm khác biệt trong tầm nhìn của Việt Nam hiện nay. Hà Nội không chỉ tìm kiếm thêm vốn đầu tư mà còn hướng tới tiếp nhận tri thức, công nghệ, kinh nghiệm quản trị và năng lực nghiên cứu. Điều quan trọng là hợp tác phải tạo ra sự chuyển giao thực chất, giúp doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực và từng bước tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.
Tự chủ chiến lược trong môi trường biến động
Một khía cạnh quan trọng khác được Tiến sĩ Ei Sun Oh đề cập là ý nghĩa chiến lược của quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng phức tạp. Theo tác giả, điều đáng chú ý là chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam, duy trì quan hệ với Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều đối tác khác. Đây là tư duy chủ động chiến lược: mở rộng hợp tác trên cơ sở lợi ích chung, đồng thời duy trì khả năng chủ động lựa chọn và điều chỉnh chính sách trước những thay đổi của môi trường quốc tế. Cách tiếp cận này giúp Hà Nội bảo vệ lợi ích quốc gia mà không để mình phụ thuộc quá mức vào bất kỳ một cường quốc nào.
Vì vậy, với tác giả, chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ là dấu mốc mới trong quan hệ giữa hai nước. Đây còn là minh chứng cho một hướng đi mà Việt Nam đang kiên định theo đuổi: chủ động mở rộng quan hệ đối tác, tranh thủ nguồn lực quốc tế, củng cố tự chủ chiến lược và nâng cao năng lực phát triển. Việt Nam không chỉ muốn tham gia vào những chuyển động của khu vực, mà ngày càng hướng tới vai trò chủ động hơn trong định hình các chương trình hợp tác và tương lai kinh tế, chiến lược của Đông Nam Á cũng như khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
