Tạo nền tảng pháp lý cho thị trường năng lượng hiện đại, bền vững

Triển khai quyết liệt nghị quyết của Quốc hội

Tại Kỳ họp thứ Mười vừa qua, Quốc hội thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, nghị quyết của Quốc hội mang tính đột phá nhằm gỡ nút thắt về thể chế đang kìm hãm ngành năng lượng Việt Nam khi tập trung vào các vấn đề như hạ tầng năng lượng, điện gió ngoài khơi… và mở đường cho điện hạt nhân quy mô nhỏ.

Bên cạnh đó, nghị quyết có nhiều điểm mới như cơ chế điều chỉnh cập nhật quy hoạch cho phép thay đổi chi tiết dự án, thay thế các dự án chậm tiến độ bằng các dự án mới mà không cần phải thực hiện quy trình điều chỉnh quy hoạch phức tạp. Với những điểm mới này có thể cắt giảm tương đối thủ tục hành chính cho các dự án, rút ngắn thời gian thực hiện từ 6-12, mang lại những tác động tích cực đáng kể. Nghị quyết cũng cho phép chỉ định thầu, khẳng định vai trò chủ đạo của Nhà nước trong giai đoạn khởi tạo các ngành mới như điện gió ngoài khơi.

Đáng chú ý, Việt Nam khuyến khích nghiên cứu phát triển điện hạt nhân mô đun nhỏ. Đây là tín hiệu mạnh mẽ và là tín hiệu cho thấy Việt Nam định hướng đi đến phát triển điện hạt nhân.

Tại Diễn đàn, các đại biểu cho rằng, cần triển khai quyết liệt và hiệu quả các nghị quyết của Đảng về phát triển năng lượng, đặc biệt là nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Đây là cơ sở chính trị - pháp lý quan trọng để xây dựng một khung khổ thể chế thống nhất, minh bạch và có tính ràng buộc cao. Cùng với đó, rà soát, đồng bộ hóa các luật liên quan nhằm loại bỏ xung đột, chồng chéo, giảm thiểu rủi ro pháp lý cho nhà đầu tư.

Tạo niềm tin cho nhà đầu tư

Ông Nguyễn Quang Huân, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Halcom Việt Nam, cho biết, thị trường năng lượng đang bước vào một giai đoạn phát triển mới nhưng bộ công cụ quản lý, pháp lý và giám sát vẫn chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Nếu không cải cách kịp thời sẽ gặp khó khăn trong việc thu hút nguồn lực xã hội, đặc biệt là đầu tư tư nhân và đầu tư nước ngoài vào hạ tầng năng lượng, trong khi nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội ngày càng lớn.

Để khắc phục những hạn chế hiện nay, ông Huân cho rằng, cần triển khai đồng bộ và quyết liệt các nghị quyết của Đảng liên quan đến phát triển năng lượng, đặc biệt là các nội dung về xây dựng thị trường điện cạnh tranh. Việc sửa đổi toàn diện Luật Điện lực cần được ưu tiên hàng đầu. Luật Điện lực (sửa đổi) phải đặt mục tiêu xác lập cơ chế thị trường bán buôn, bán lẻ cạnh tranh đúng nghĩa, khuyến khích nhiều thành phần kinh tế tham gia vào cả ba khâu: phát điện, truyền tải và phân phối, nhưng với yêu cầu tách bạch rõ ràng.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm sự hài hòa với các luật liên quan như môi trường, đất đai, đầu tư và quy hoạch. Các dự án năng lượng thường liên quan đến diện tích đất lớn, tác động cảnh quan và môi trường, do đó nếu thiếu sự thống nhất giữa các luật sẽ khiến dự án bị kéo dài hoặc tăng chi phí không cần thiết. Một khung pháp lý nhất quán sẽ giảm rủi ro, tăng niềm tin của nhà đầu tư và rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án.

Ngoài ra, theo các đại biểu, cần sớm ban hành cơ chế hướng dẫn thực hiện hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA). Đây là công cụ đặc biệt quan trọng giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp FDI, có thể chủ động mua điện sạch từ nhà máy năng lượng tái tạo. Cùng với đó, tăng cường quản lý, giám sát thị trường nhằm bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và quyền lợi người tiêu dùng, kết hợp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng hệ thống dữ liệu thị trường tập trung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo cung - cầu và giám sát giao dịch, được xem là giải pháp then chốt để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của thị trường năng lượng.