Tạo lập khung pháp lý đột phá thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt

Gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện

Luật Phát triển đô thị với 5 chương, 66 điều, nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Mục tiêu trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Luật được Quốc hội thông qua tập trung vào phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình.

Luật thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực phát triển, liên kết vùng và phát triển kinh tế biển…

Đáng chú ý, Luật có các quy định về khu đô thị lấn biển, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, Trung tâm tài chính quốc tế, hạ tầng năng lượng và quy hoạch đô thị.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026, trừ quy định tại khoản 4 Điều 7 của Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026.

Kể từ ngày Luật được thông qua, Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện việc xây dựng, ban hành văn bản thi hành Luật Phát triển đô thị theo quy định tại Luật này.

Bổ sung điều kiện áp dụng thí điểm, bảo đảm yêu cầu kiểm soát quyền lực

Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết thông qua, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, trên cơ sở nghiên cứu đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội và Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, định hướng của Đảng; xác lập các cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội đáp ứng yêu cầu thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt nói chung, TP. Hồ Chí Minh nói riêng, các thành phố khác, khu kinh tế đặc biệt và đầu tư xây dựng dự án khu đô thị lấn biển.

Việc chỉnh lý dự thảo Luật nhằm góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số, phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới; đồng thời bảo đảm tính hợp hiến, đổi mới tư duy lập pháp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực, điều kiện bảo đảm thực hiện và trách nhiệm giải trình.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng phát huy tiềm năng, lợi thế của các địa phương, phù hợp với phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", tạo không gian phát triển với tính khả thi, hiệu lực, hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng (khoản 6 Điều 1), Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, dự thảo Luật bổ sung điều kiện "phải có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội" và giới hạn phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách là "để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội".

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, việc bổ sung quy định nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch, bảo đảm yêu cầu kiểm soát quyền lực trong việc Chính phủ ban hành Nghị định thí điểm cơ chế, chính sách khác hoặc chưa được quy định trong Luật Phát triển đô thị, văn bản quy phạm pháp luật khác của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội để áp dụng đối với thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt, khu kinh tế đặc biệt; đồng thời thống nhất cách hiểu và bảo đảm tính khả thi khi áp dụng Luật.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định xác định tính chất của khu thương mại tự do là "khu chức năng" và giải thích từ ngữ về "cấp có thẩm quyền" nhằm bảo đảm minh bạch, thống nhất trong áp dụng các quy định liên quan…