Tạo "lá chắn" an toàn cho trẻ em trong môi trường số
Trước những rủi ro từ lộ thông tin, tiếp cận nội dung độc hại, đến xâm hại trực tuyến... bảo vệ trẻ em trên không gian mạng trở thành yêu cầu cấp thiết.
Trong khuôn khổ Dự án Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030 (Dự án EU JULE II) được tài trợ bởi Liên minh châu Âu, sáng 21/8, Bộ Tư pháp phối hợp với Liên minh châu Âu, Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) tại Việt Nam tổ chức Phiên thảo luận hoàn thiện và thực thi pháp luật với chủ đề “Bảo vệ trẻ em trong môi trường số - Pháp luật và thực tiễn thi hành”.
Tham dự Phiên thảo luận có Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier và Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam Silvia Danailov.
Phiên thảo luận thu hút hơn 100 đại biểu khách mời là đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; đại diện các bộ, ban, ngành ở Trung ương và một số địa phương; đại diện một số Đại sứ quán, tổ chức quốc tế tại Việt Nam.
Nhiều nguy cơ, tác động tiêu cực tới trẻ em
Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang bùng nổ mạnh mẽ và làm thay đổi toàn diện mọi mặt đời sống xã hội. Sự thay đổi này diễn ra với tốc độ chóng mặt, dần biến công nghệ từ công cụ hỗ trợ thành môi trường sống thứ hai của một bộ phận dân cư, trong đó có không ít trẻ em.
Nó tạo ra những cơ hội chưa từng có cho trẻ em trong học tập, sáng tạo, giao tiếp và tham gia đời sống xã hội, nhưng cũng đồng thời làm xuất hiện nhiều nguy cơ, tác động tiêu cực tới trẻ em như bắt nạt trên mạng, nội dung độc hại, dụ dỗ và thao túng trẻ em, xâm hại tình dục trực tuyến, lừa đảo, xâm phạm dữ liệu cá nhân cũng như các hình thức xâm hại mới liên quan đến trí tuệ nhân tạo tạo sinh và công nghệ deepfake.
Trong bối cảnh ấy, Bộ Tư pháp phối hợp với Liên minh châu Âu và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc đồng tổ chức Phiên thảo luận nhằm trao đổi, đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số.
Phát biểu khai mạc Phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, “bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không còn là những cảnh báo mang tính lý thuyết, nhiệm vụ riêng của một hoặc một nhóm cá nhân, tổ chức, mà đã trở thành một yêu cầu cấp bách mang tính quốc gia và toàn cầu, đòi hỏi sự chung tay của cả xã hội với tinh thần trách nhiệm cao nhất”.
Bộ trưởng cho biết, Việt Nam đã từng bước hình thành khuôn khổ pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số; nội dung liên quan đến bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đã được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật, từ pháp luật về trẻ em, hình sự, tố tụng hình sự đến an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản lý, cung cấp dịch vụ trên Internet. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng vẫn cần được tiếp tục rà soát, hoàn thiện; công tác thực thi pháp luật cũng cần được cải thiện và nâng cao hiệu quả hơn nữa.
Thống nhất cao với Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier khẳng định: "Trẻ em có cùng quyền cả trên môi trường mạng và ngoài đời thực - về an toàn, phẩm giá, quyền riêng tư và quyền tiếp cận công lý. Khi các rủi ro số phát triển, luật pháp và thể chế phải bắt kịp để ngăn ngừa và xử lý các hành vi xâm hại một cách hiệu quả. Liên minh châu Âu tự hào hỗ trợ Việt Nam tăng cường bảo vệ trẻ em trực tuyến và xây dựng một môi trường số an toàn hơn, nơi mọi trẻ em đều có thể học tập, kết nối và phát triển".
Trong khi đó, Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam Silvia Danailov cho rằng, "mỗi trẻ em đều có quyền tham gia thế giới số một cách an toàn”; đồng thời bày tỏ cam kết của UNICEF tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy các luật pháp và chính sách bảo vệ quyền trẻ em trong thời đại số.
Hoàn thiện pháp luật, xử lý các hành vi vi phạm
Tại Phiên thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về thực trạng và định hướng hoàn thiện pháp luật. Bà Lê Thị Vân Anh, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) cho biết: Công ước về Quyền trẻ em tiếp tục đóng vai trò là nền tảng cốt lõi, định hình các chính sách và giải pháp bảo vệ trẻ em.
Đặc biệt, Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) vừa qua đã tạo ra cơ sở pháp lý trực tiếp, hiệu quả trong việc đấu tranh, xử lý các hành vi xâm hại trẻ em qua không gian mạng.
Pháp luật Việt Nam đã từng bước hình thành khuôn khổ tương đối đầy đủ về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Thời gian tới, trọng tâm là tiếp tục rà soát, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của pháp luật hiện hành, xác định chính xác những nội dung cần sửa đổi, bổ sung hoặc hướng dẫn trên cơ sở yêu cầu thực tiễn và các cam kết quốc tế của Việt Nam.
Theo Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam Đặng Hoa Nam, từ cách tiếp cận truyền thống, trong đó trẻ em được nhìn nhận là đối tượng cần bảo vệ, cần chuyển dần sang cách tiếp cận coi trẻ em là chủ thể của quyền, trong đó tiếng nói, trải nghiệm và năng lực của trẻ em được ghi nhận trong quá trình xây dựng những chính sách có tác động trực tiếp đến các em.
Bởi vậy, Hội đề xuất tiếp tục thể chế hóa sự tham gia có ý nghĩa của trẻ em trong quá trình xây dựng, thực hiện và đánh giá chính sách về môi trường số; xây dựng cơ chế phản hồi và giải trình đối với ý kiến của trẻ em; bảo đảm nguồn lực cho sự tham gia của trẻ em; tăng cường sự phối hợp đa bên…
Các ý kiến tại Phiên thảo luận cũng tập trung làm rõ trách nhiệm của nền tảng số và doanh nghiệp công nghệ; bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em; xử lý các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng; chứng cứ điện tử; tư pháp thân thiện với trẻ em và cơ chế phối hợp liên ngành, hợp tác quốc tế…
Các ý kiến, đề xuất, kiến nghị tại Phiên thảo luận sẽ là nguồn tài liệu tham khảo để các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số.
