Tăng tốc chuyển dịch năng lượng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng

An ninh năng lượng bước sang giai đoạn mới

Thế giới đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh mới, trong đó năng lượng không còn đơn thuần là đầu vào của nền kinh tế mà đã trở thành yếu tố quyết định khả năng tự chủ và sức cạnh tranh của mỗi quốc gia. Ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết như vậy tại Hội thảo “Chuyển dịch năng lượng - Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số” do Báo Lao Động phối hợp Bộ Công Thương tổ chức ngày 9/6.

"Nếu trước đây chúng ta nói nhiều đến an ninh năng lượng theo nghĩa bảo đảm đủ nguồn cung thì hiện nay cần mở rộng thành khái niệm an ninh năng lượng thế hệ mới. Đó không chỉ là đủ năng lượng mà còn phải là năng lượng xanh hơn, sạch hơn, đa dạng hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các biến động địa chính trị", ông Đào Duy Anh nói.

Sự thay đổi trong cách tiếp cận này diễn ra trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển xanh đang tác động ngày càng sâu rộng tới hoạt động thương mại và đầu tư quốc tế. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, các tiêu chuẩn ESG hay cam kết phát thải ròng bằng "0" không còn là những xu hướng mang tính dài hạn mà đã trở thành những tiêu chuẩn mới của thị trường.

Theo các chuyên gia, điều đó đồng nghĩa với việc lợi thế cạnh tranh trong tương lai không chỉ đến từ chi phí sản xuất hay quy mô thị trường, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng cung cấp nguồn năng lượng sạch, ổn định và phát triển theo hướng phát thải thấp.

Trong bối cảnh đó, chuyển dịch năng lượng không còn là lựa chọn về môi trường mà trở thành yêu cầu phát triển. Nếu không chuyển đổi đủ nhanh, Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì năng lực cạnh tranh xuất khẩu, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Ông Đào Duy Anh cho rằng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong năm nay và nhiều năm tới, phát triển mạnh các nguồn năng lượng mới nhằm nâng cao khả năng tự chủ là yếu tố mang tính quyết định để hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra.

Tháo điểm nghẽn để tạo động lực tăng trưởng

Tuy nhiên, để năng lượng thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng, Việt Nam vẫn phải giải quyết hàng loạt điểm nghẽn về hạ tầng, thể chế và năng lực vận hành hệ thống.

Theo ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2030 đòi hỏi hệ thống năng lượng phải phát triển với tốc độ cao hơn rất nhiều so với hiện nay.

Mặc dù Việt Nam đã cơ bản bảo đảm cung cấp đủ điện trong những năm gần đây, các nguồn năng lượng sơ cấp trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu; tỷ trọng nhập khẩu năng lượng tiếp tục gia tăng; trong khi nhiều dự án nguồn điện và lưới điện trọng điểm còn chậm tiến độ.

Một nghịch lý khác cũng đang xuất hiện trong quá trình phát triển năng lượng tái tạo. TS. Nguyễn Xuân Quang, Viện Công nghệ Năng lượng, cho biết tổng công suất nguồn điện của Việt Nam hiện đạt gần 90.000MW, trong đó năng lượng tái tạo chiếm khoảng 27 - 28%. Tuy nhiên, hệ thống lưới điện chưa phát triển đồng bộ khiến nhiều địa phương thường xuyên phải cắt giảm công suất điện mặt trời và điện gió. Chúng ta có nguồn điện sạch nhưng không thể truyền tải hết lên hệ thống, điều này gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư, ông Quang phân tích.

Bên cạnh lĩnh vực điện, các chuyên gia cho rằng chuyển dịch năng lượng cần được mở rộng sang giao thông vận tải - ngành tiêu thụ lượng lớn nhiên liệu hóa thạch. Việc triển khai xăng sinh học E10 từ ngày 1/6 được xem là một bước đi cụ thể trong lộ trình chuyển đổi xanh. Theo ông Đào Duy Anh, ý nghĩa của E10 không chỉ nằm ở tỷ lệ 10% ethanol trong mỗi lít xăng mà quan trọng hơn là mở ra cơ hội hình thành một chuỗi giá trị nhiên liệu mới, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, phân phối đến tiêu dùng theo hướng xanh hơn và có giá trị gia tăng cao hơn.

Các đại biểu tham dự hội thảo cũng nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong tiến trình chuyển dịch năng lượng. Trước những yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường xuất khẩu về giảm phát thải và phát triển xanh, việc đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng sạch và nâng cao hiệu quả sản xuất không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trong dài hạn.