Tăng hỗ trợ người học để nâng chất lượng đào tạo nghề

Lượng hóa tiêu chí khen thưởng để bảo đảm tính thực chất

- Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định về chính sách của Nhà nước đối với doanh nghiệp và Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp (dự thảo). Trong đó, Bộ đề xuất doanh nghiệp tham gia đào tạo nhân lực như được hưởng ưu đãi theo quy định của pháp luật về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; có cơ chế tôn vinh, khen thưởng doanh nghiệp. Ông nhận xét thế nào về nội dung này?

- Trước hết, phải khẳng định việc ban hành Nghị định này rất cấp thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, quy định hướng dẫn chi tiết theo yêu cầu của Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 và đáp ứng nhu cầu thực tế về nguồn nhân lực chất lượng cao của doanh nghiệp.

Ban soạn thảo đã tập trung cụ thể hóa các nội dung quan trọng tại Điều 32, Điều 35 và Điều 44 của Luật Giáo dục nghề nghiệp. Điểm sáng của dự thảo là các quy định cụ thể về chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi đào tạo: từ tuyển dụng lao động, tiếp nhận giáo viên, học viên đến thực tập, cho đến trực tiếp tổ chức các khóa đào tạo tại đơn vị.

Cách tiếp cận này giúp gắn chặt cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, hiện thực hóa phương châm “3 cùng”: cùng tuyển sinh, cùng đào tạo, cùng giải quyết việc làm sau đào tạo. Khi đó, kỹ sư chính là thầy giáo và công xưởng trở thành lớp học. Đây là mô hình hướng tới hiệu quả cao nhất trong đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực.

Các chính sách khuyến khích, tôn vinh và khen thưởng trong dự thảo đã thể hiện sự quan tâm đúng mực của Nhà nước, tạo quyền tự chủ và động lực tinh thần rất lớn cho cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, dự thảo đã xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan từ các bộ ngành, địa phương đến doanh nghiệp và bản thân người lao động.

Dù vậy, tôi cho rằng, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu để tăng tính chủ động cho địa phương trong xây dựng chính sách khuyến khích doanh nghiệp, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn cũng như các chương trình, kế hoạch hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo của từng địa phương, từng ngành trong từng giai đoạn.

Đồng thời, cần quy định cụ thể về mức độ hợp tác” giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo; doanh nghiệp cần xây dựng phương án đào tạo từng năm và từng thời kỳ làm cơ sở cho việc thực hiện; làm rõ trách nhiệm của gia đình. Dự thảo cũng cần thiết kế theo hướng khi ban hành sẽ triển khai được ngay, không phải chờ hướng dẫn. Đặc biệt, cần có bộ tiêu chí đánh giá hiệu suất công tác (KPI) để rõ trách nhiệm và hiệu quả.

- Theo dự thảo, tiêu chí để doanh nghiệp được tôn vinh, khen thưởng là hằng năm có trích lập Quỹ đào tạo nhân lực và sử dụng tối thiểu hết 70% quỹ cho hoạt động giáo dục, đào tạo. Ý kiến của ông thế nào?

- Việc lượng hóa tiêu chí 70% sẽ giúp quá trình tổ chức thực hiện và xét duyệt khen thưởng trở nên thuận lợi, minh bạch hơn. Tuy nhiên, chúng ta không nên áp dụng một con số cứng cho tất cả mô hình. Cần nghiên cứu, đánh giá cụ thể dựa trên từng ngành nghề và từng loại hình doanh nghiệp. Đặc điểm, tính chất sản xuất và nhu cầu đào tạo của một doanh nghiệp công nghệ cao sẽ rất khác với một doanh nghiệp gia công thâm dụng lao động. Vì vậy, tiêu chí nên được điều chỉnh phù hợp với tính chất hoạt động ở từng ngành, từng thời kỳ.

Để việc tôn vinh, khen thưởng đúng, khích lệ thực sự với cả doanh nghiệp, người lao động và cơ sở đào tạo, chúng ta cần quy định rõ quyền lợi đi đôi với trách nhiệm. Áp dụng bộ KPI chính là cơ sở khoa học nhất để đánh giá và lựa chọn những đơn vị tiêu biểu để khen thưởng.

Nên có thêm chính sách hỗ trợ người lao động

- Dự thảo cũng quy định rõ việc hỗ trợ kinh phí đào tạo cho doanh nghiệp trong trường hợp ngành, nghề đào tạo trình độ sơ cấp cho người yếu thế; ngành, nghề ưu tiên hoặc khó xã hội hóa cũng như bồi hoàn kinh phí hỗ trợ đào tạo. Theo ông, chính sách này nên được triển khai thế nào để thuận lợi nhất cho doanh nghiệp cũng như người học?

- Chính sách hỗ trợ kinh phí cho trình độ sơ cấp đối với người yếu thế hay các ngành nghề đặc thù là hết sức nhân văn và cần thiết. Tuy nhiên, cần có hướng dẫn và quy định cụ thể về tiêu chí xác định ngành nghề ưu tiên, cũng như danh mục các ngành nghề khó xã hội hóa. Quan trọng hơn, cần làm rõ quy trình và trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc xây dựng, ban hành các danh mục này; đồng thời tăng cường giám sát trong quá trình triển khai để bảo đảm kinh phí hỗ trợ đến đúng đối tượng, sử dụng hiệu quả.

Ngoài ra, nên rà soát để có thêm các chính sách khuyến khích trực tiếp cho người lao động. Cần hỗ trợ họ về học phí, chi phí ăn, ở, đi lại ở các mức độ khác nhau tùy theo kết quả học tập. Điều này sẽ tạo động lực để người lao động chủ động, tích cực hơn trong việc hoàn thành tốt chương trình đào tạo, nâng cao tay nghề.

- Dự thảo cho phép doanh nghiệp tự lựa chọn hình thức trích lập và sử dụng Quỹ đào tạo nhân lực; riêng doanh nghiệp nhà nước mức trích tối đa là 1% lợi nhuận sau thuế. Ông đánh giá thế nào về tính cần thiết của quỹ này, và đâu là giải pháp để vận hành quỹ hiệu quả?

- Đây là quy định rất tiến bộ, tạo dư địa chủ động tối đa cho doanh nghiệp. Cho phép doanh nghiệp tự lựa chọn hình thức trích lập giúp họ cân đối tài chính linh hoạt, phù hợp với đặc thù kinh doanh của đơn vị mình. Việc hình thành nguồn quỹ riêng không chỉ giúp tổ chức đào tạo bài bản mà còn thu hút sự quan tâm, giám sát từ người lao động và tổ chức Công đoàn cơ sở.

Trong quá trình triển khai, Nhà nước cần liên tục lắng nghe, đánh giá và hoàn thiện cơ chế. Mục tiêu cuối cùng là tạo điều kiện tốt nhất, hài hòa lợi ích cho cả doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, người lao động và các tổ chức liên quan, từ đó tạo ra bước đột phá cho chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

- Xin cảm ơn ông!