Tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chuyển ngữ và phổ biến pháp luật

Giảm các quy định mang tính khẩu hiệu

Tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật và để bảo đảm dự thảo luật có tính khả thi cao, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) đề nghị, tiếp tục rà soát dự thảo Luật theo hướng quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, giảm các quy định mang tính khẩu hiệu, hạn chế phát sinh tổ chức bộ máy mới, bảo đảm phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả thực chất của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách, đặc biệt quan tâm đến khả năng tiếp cận pháp luật của đồng bào dân tộc thiểu số, vùng miền núi, biên giới, hải đảo và các nhóm yếu thế trong xã hội.

Liên quan đến Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị tiếp tục duy trì Hội đồng nhằm tăng cường sự phối hợp liên ngành trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách. Song, cần rà soát quy định về tổ chức Hội đồng theo hướng phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Theo đại biểu, cần nghiên cứu quy định rõ vị trí pháp lý, chức năng và trách nhiệm của Hội đồng. Dự thảo Luật mới xác định Hội đồng là tổ chức phối hợp liên ngành có chức năng tư vấn nhưng chưa quy định rõ trách nhiệm của Hội đồng trong việc tham mưu xây dựng chương trình, điều phối hoạt động giữa các cơ quan, theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện. Điều này có thể dẫn đến chồng chéo với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, nhất là Bộ Tư pháp và các cơ quan tư pháp địa phương.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị cân nhắc quy định tại khoản 4, Điều 7, về việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã và phân tích, hiện nay, cấp xã sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính có quy mô lớn hơn nhưng đồng thời đang thực hiện chủ trương giảm đầu mối, không thành lập thêm các tổ chức phối hợp không thật sự cần thiết.

Trong khi đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở có thể giao công chức tư pháp hoặc bộ phận chuyên môn tham mưu thực hiện theo quy chế phối hợp. Việc tiếp tục thành lập Hội đồng ở cấp xã có thể làm phát sinh thêm tổ chức, tăng chi phí hoạt động nhưng hiệu quả chưa được đánh giá đầy đủ.

Do vậy, "đề nghị sửa khoản 4, Điều 7 theo hướng không quy định thành lập Hội đồng ở cấp xã; giao Chủ tịch UBND cấp xã phân công bộ phận chuyên môn tham mưu thực hiện công tác phối hợp hoặc chỉ thành lập trong trường hợp thật sự cần thiết theo quy định của Chính phủ", đại biểu Trần Thị Hoa Ry nhấn mạnh.

Về đối tượng đặc thù, đại biểu nhất trí với việc tiếp tục dành chính sách ưu tiên phổ biến, giáo dục pháp luật đối với các nhóm đối tượng có khó khăn trong tiếp cận pháp luật. Tuy nhiên, việc xác định đối tượng đặc thù cần được rà soát để bảo đảm đầy đủ, hợp lý và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Đối với người dân tộc thiểu số, dự thảo luật đang quy định chung với người cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đại biểu thẳng thắn, quy định này chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của từng nhóm đối tượng. Thực tế có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số không còn sinh sống ở địa bàn đặc biệt khó khăn nhưng vẫn gặp rào cản về ngôn ngữ, phong tục, khả năng tiếp cận thông tin pháp luật; ngược lại, người sinh sống ở địa bàn đặc biệt khó khăn không phải đều là người dân tộc thiểu số.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị tách thành hai nhóm đối tượng độc lập, gồm: người dân tộc thiểu số và người cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, làm cơ sở xây dựng nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với từng nhóm.

Bên cạnh đó, nghiên cứu bổ sung một số nhóm có điều kiện tiếp cận pháp luật còn nhiều hạn chế, như người dân sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, vùng thường xuyên xảy ra thiên tai hoặc khu vực có điều kiện giao thông đặc biệt khó khăn, nếu thực tiễn cho thấy cần có chính sách ưu tiên.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry cũng đề nghị bổ sung quy định về ưu tiên biên soạn tài liệu bằng tiếng dân tộc thiểu số; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng; tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong chuyển ngữ và phổ biến pháp luật nhưng phải có cơ chế kiểm chứng nội dung. Đây là những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, góp phần nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp luật của người dân.

Thể hiện rõ hơn nguyên tắc phổ biến “thiết thân”

Quan tâm đến hình thức phổ biến giáo dục pháp luật trên môi trường số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, ĐBQH Leo Thị Lịch (Bắc Ninh) cho rằng, việc quy định “chỉ thực hiện qua tài khoản đã xác thực” cần được làm rõ phạm vi để không hạn chế quyền tiếp cận, chia sẻ thông tin pháp luật của công dân theo Hiến pháp.

“Cần bổ sung ngay trong dự thảo Luật các nguyên tắc kiểm soát chất lượng nội dung, cơ chế hậu kiểm, trách nhiệm xử lý thông tin sai lệch, đặc biệt là nội dung do AI tạo ra hoặc bị thao túng. Đồng thời bổ sung quy định về cơ chế tiếp nhận phản hồi hai chiều, đánh giá mức độ hiểu biết và đo lường hiệu quả tiếp cận trên nền tảng số, tránh “số hóa cơ học”, chỉ truyền một chiều”, đại biểu nhấn mạnh.

Về đối tượng đặc thù, đại biểu tán thành với việc mở rộng thêm người cao tuổi, thanh thiếu niên, trẻ em, lao động di cư, người ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người bị hạn chế khả năng tiếp cận pháp luật. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ việc đưa nhóm lao động hưởng lương tối thiểu vùng hoặc lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất vào danh mục đặc thù để tránh dàn trải nguồn lực; bổ sung nguyên tắc, tiêu chí xác định “đối tượng bị hạn chế khả năng tiếp cận pháp luật” ngay trong luật, giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm minh bạch, thống nhất.

Lưu ý, dự thảo Luật đã phân cấp mạnh nhưng quy định về nguồn lực còn chung, đại biểu Leo Thị Lịch kiến nghị, cần bổ sung nguyên tắc bảo đảm nguồn lực từ ngân sách nhà nước chi thường xuyên hàng năm tương xứng với nhiệm vụ; quy định rõ vị thế, cơ chế hoạt động của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật các cấp; định mức chi tối thiểu hoặc nguyên tắc bố trí kinh phí.

Về xã hội hóa, đại biểu nêu quan điểm, cần quy định cụ thể hơn cơ chế khuyến khích thực chất, trong đó nghiên cứu chỉ tiêu giờ nghĩa vụ trợ giúp pháp lý, phổ biến pháp luật của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư (đặc biệt cấp tỉnh), gắn với trách nhiệm xã hội. Đồng thời làm rõ trách nhiệm người đứng đầu bộ, ngành, Chủ tịch UBND cấp xã; phân định rõ trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã, giữa HĐND và UBND để tránh đùn đẩy hoặc dàn trải sau khi bỏ cấp huyện.

Đại biểu Leo Thị Lịch cũng đề nghị, cần bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về việc tích hợp nội dung giáo dục pháp luật, văn hóa tuân thủ pháp luật ngay từ bậc mầm non, tiểu học, trung học; giao Bộ Tư pháp và Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp xây dựng chương trình, tài liệu phù hợp.

Đồng thời thể hiện rõ hơn nguyên tắc phổ biến “thiết thân”: ưu tiên nội dung pháp luật gắn liền với nghề nghiệp, địa bàn, quyền và nghĩa vụ thiết thực của từng nhóm đối tượng; phát huy vai trò già làng, trưởng bản, người có uy tín, các mô hình tự quản cộng đồng.