Tăng cường hiệu lực thực thi pháp luật bảo vệ môi trường đất

Ô nhiễm môi trường đất - thách thức thầm lặng

Đánh giá cao nội dung tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi nhận định: Ô nhiễm môi trường đất là một thách thức có tính chất thầm lặng. Nó không cấp bách tức thời như ô nhiễm môi trường không khí hay môi trường nước, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp và lâu dài đến phát triển nông nghiệp bền vững, an ninh lương thực, hệ sinh thái và đặc biệt là sức khỏe con người.

Ông Tạ Đình Thi cho biết, vừa qua, Quốc hội đã tiến hành đợt giám sát chuyên đề Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành. Từ cuộc giám sát, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 247/2025/QH15 vào ngày 10/12/2025, nhấn mạnh việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực này, trong đó có bảo vệ môi trường đất.

Thực tế, các nguồn gây ô nhiễm môi trường đất chủ yếu xuất phát từ hoạt động của con người. Nước thải chưa xử lý từ sinh hoạt, công nghiệp, làng nghề khi thẩm thấu vào đất sẽ làm biến đổi chất lượng đất. Việc chôn lấp rác thải bừa bãi khiến các chất độc hại ngấm vào đất. Các nhà máy thải ra hóa chất, kim loại nặng, dầu thải… gây ô nhiễm lâu dài. Trong nông nghiệp, việc lạm dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học, chất bảo vệ thực vật làm tích tụ độc tố trong đất. Ngoài ra, nguồn nước ô nhiễm dùng tưới tiêu cũng khiến đất suy giảm chất lượng.

Ông Tạ Đình Thi cũng lưu ý đến hậu quả tồn lưu chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam. Đây là vấn đề phức tạp, dù chúng ta đã có nhiều nỗ lực hợp tác quốc tế để tẩy độc, nhưng đây vẫn là vấn đề chưa thể giải quyết trong "một sớm một chiều".

Bên cạnh đó, qua các chuyến tham quan tại nước ngoài, ông Tạ Đình Thi chia sẻ rằng công nghệ xử lý đất đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao và nguồn kinh phí vô cùng lớn. Chẳng hạn, để phục hồi một nhà máy hóa chất cũ thành khu đô thị cho con người sinh sống, họ phải áp dụng những quy trình xử lý đất hết sức nghiêm ngặt và tốn kém.

Tăng cường hiệu lực thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường đất

Về hành lang pháp lý, Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi cho biết hệ thống luật pháp liên quan đến bảo vệ môi trường đất đã được xây dựng khá toàn diện. Luật Bảo vệ môi trường 2020 dành riêng Mục 3 với 5 điều quy định về Bảo vệ môi trường đất. Luật Đất đai có nhiều điều khoản liên quan đến nguyên tắc sử dụng đất, bảo vệ đất thích ứng biến đổi khí hậu, hạn chế lạm dụng hóa chất gây thoái hóa đất. Luật Trồng trọt cũng quy định cụ thể về sử dụng và bảo vệ đất trong canh tác.

Ngoài ra, các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường đất, coi đây là một phần không thể tách rời trong chiến lược phát triển bền vững.

Tuy nhiên, ông Tạ Đình Thi thẳng thắn chỉ ra rằng việc triển khai trên thực tế vẫn còn nhiều hạn chế. Công tác quan trắc môi trường đất chưa đầy đủ, số liệu còn khiêm tốn, phụ thuộc vào công tác điều tra cơ bản. Bản đồ điều tra đánh giá, phân loại, quy hoạch việc quản lý sử dụng đất gắn với chất lượng sức khỏe đất còn hạn chế.

Bên cạnh đó, nhận thức cộng đồng về tác hại của ô nhiễm đất còn thấp, trong khi các vấn đề môi trường khác như không khí, nước thường được chú ý nhiều hơn. Nguồn lực đầu tư cho bảo vệ môi trường đất chưa được huy động hiệu quả, các quy định về trách nhiệm của tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trong bảo vệ đất chưa được cụ thể hóa, thực hiện đầy đủ.

Ông Tạ Đình Thi cho rằng, cần có giải pháp mang tính chất bảo đảm hiệu lực hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường, bảo vệ môi trường đất.

Đồng thời, việc hoàn thiện hành lang pháp lý là hết sức cần thiết, nhất là trong bối cảnh hiện nay khi yêu cầu phát triển đã thay đổi nhiều so với trước đây. Các chính sách không chỉ tập trung giải quyết những vấn đề ô nhiễm đất tồn tại từ trước mà quan trọng hơn là phải ngăn chặn xu thế ô nhiễm tiếp tục diễn ra.

Đây là những vấn đề mang tính khẩn trương và cấp bách. Vì vậy, cần đầu tư mạnh mẽ để xây dựng hệ thống quan trắc, giám sát, điều tra, đánh giá, phân loại và quản lý sử dụng đất một cách khoa học và hiệu quả, nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững lâu dài.