Tăng cường giáo dục kỹ năng số, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng

Đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội về việc thực hiện chính sách, pháp luật bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tạ Văn Hạ làm Trưởng đoàn. Tham gia Đoàn khảo sát có đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Công an…

Tỷ lệ trẻ sử dụng thiết bị thông minh tăng mạnh

Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết, qua khảo sát của báo cáo của các cơ sở giáo dục trên địa bàn, trẻ em tại Hưng Yên sử dụng mạng xã hội tập trung vào 3 nhóm mục đích chính: giải trí như xem video, chơi game trực tuyến (ước tính chiếm 60%); học tập trực tuyến như tra cứu thông tin, tương tác nhóm học tập trên Zalo hoặc Messenger (25%); kết nối xã hội như chia sẻ hình ảnh cá nhân, kết bạn (15%).

Tỷ lệ trẻ từ 11 - 16 tuổi sở hữu hoặc sử dụng độc lập thiết bị thông minh tăng mạnh sau giai đoạn dịch bệnh Covid-19. Qua khảo sát, ước tính tỷ lệ này đạt trên 85% tại các khu vực đô thị và trên 65% tại khu vực nông thôn. Thời gian sử dụng trung bình từ 2 - 3 tiếng/ngày, vào dịp cuối tuần hoặc nghỉ hè có thể lên đến 5 - 6 tiếng/ngày.

Có sự chuyển dịch rõ rệt từ việc xem thụ động trên YouTube sang hình thức tương tác, tự tạo nội dung và bắt chước các trào lưu trên nền tảng TikTok. Độ tuổi tiếp cận mạng xã hội ngày càng trẻ hóa, thực tế ghi nhận nhiều trẻ 6 - 10 tuổi đã sử dụng thành thạo điện thoại thông minh của cha mẹ.

Những ảnh hưởng tiêu cực do sử dụng mạng xã hội gồm: bạo lực học đường trực tuyến (nhắn tin lăng mạ, bôi nhọ danh dự, lập các hội nhóm tẩy chay bạn học trên Facebook và Zalo); tiếp cận nội dung độc hại (các video, clip có nội dung bạo lực, cổ súy hành vi lệch chuẩn, mang tính chất giang hồ mạng, các thử thách nguy hiểm hoặc nội dung người lớn núp bóng phim hoạt hình); lừa đảo và xâm hại (trẻ em bị dụ dỗ cung cấp hình ảnh nhạy cảm để tống tiền tình dục, bị lừa đảo nạp thẻ game hoặc bị đánh cắp thông tin cá nhân)…

Từ năm 2020 - 6/2025, Công an tỉnh Hưng Yên đã tiếp nhận, phát hiện và xử lý hàng chục vụ việc có liên quan đến tội phạm mạng hoặc hành vi vi phạm pháp luật trên môi trường mạng ảnh hưởng trực tiếp đến trẻ em. Xu hướng tội phạm lợi dụng môi trường mạng để tiếp cận, dụ dỗ trẻ em bỏ học, bỏ nhà đi hoặc xâm hại tình dục ngày càng tinh vi hơn.

Tăng cường giáo dục kỹ năng số cho học sinh

Để tuyên truyền, nâng cao nhận thức về vấn đề này, Sở Giáo dục và Đào tạo Hưng Yên đã xây dựng chuyên mục Công tác học sinh, sinh viên trên trang thông tin điện tử chính thức; mỗi năm học, phối hợp tổ chức trung bình 1 chương trình cấp tỉnh và gần 300 chương trình tuyên truyền cấp cơ sở về công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em; tổ chức vinh danh, khen thưởng cấp tỉnh khoảng 300 cán bộ, giáo viên, học sinh tiêu biểu với số tiền hàng trăm triệu đồng. 100% cơ sở giáo dục triển khai ít nhất 1 hoạt động truyền thông/năm học về quyền trẻ em và trách nhiệm bảo vệ, hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng.

Sở chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường triển khai giáo dục kỹ năng số cho học sinh phù hợp với từng cấp học, độ tuổi và gắn với quy định về Khung năng lực số cho người học của Bộ Giáo dục và Đào tạo tại (Thông tư số 02/2025/TTBGDĐT). Nội dung giáo dục kỹ năng số cho học sinh tập trung vào sử dụng và quản lý thiết bị công nghệ thông tin và truyền thông; ứng xử phù hợp trong môi trường số; giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của công nghệ; học và tự học bằng công nghệ; hợp tác và giao tiếp trực tuyến.

Sở Giáo dục và Đào tạo cũng đã phối hợp với các nhà mạng xây dựng phần mềm giám sát thiết bị (như SafeGate Family, Google Family Link), tường lửa chặn nội dung độc hại, công cụ lọc tìm kiếm (SafeSearch), và mạng riêng ảo (VPN); chỉ đạo các nhà trường tuyên truyền hướng dẫn cho cha mẹ các cách thức quản lý, theo dõi từ xa các hoạt động trực tuyến của con, định vị vị trí thiết bị, giới hạn thời gian sử dụng ứng dụng hoặc khóa các thiết bị thông minh như máy tính, điện thoại.

Sở Giáo dục và Đào tạo Hưng Yên kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo quan tâm xây dựng tài liệu hướng dẫn cha mẹ trẻ em phương pháp giáo dục giới tính, các biện pháp phòng chống xâm hại trẻ em trên không gian mạng; chỉ đạo đẩy mạnh lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng số an toàn, kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh trong chương trình giáo dục; tăng cường cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội để quản lý, hướng dẫn học sinh khai thác internet an toàn, hiệu quả.

“

Trao đổi tại cuộc làm việc, đại diện các cơ sở giáo dục đều khẳng định những tác động tích cực của mạng xã hội đối với hoạt động học tập của học sinh trong bối cảnh đẩy mạnh giáo dục STEM. Tuy nhiên, học sinh cũng là đối tượng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi những tác động tiêu cực của mạng xã hội, nhất là ở những lứa tuổi mầm non, tiểu học, trung học cơ sở. Vì thế, các nhà trường đều quy định không cho phép học sinh sử dụng điện thoại di động trong lớp học, trường học.

Ở phạm vi rộng hơn, các đại biểu kiến nghị có biện pháp hạn chế trẻ em dùng mạng xã hội; đồng thời tăng cường tuyên truyền để các bậc phụ huynh nhận thức được những rủi ro mạng xã hội có thể gây ra để quản lý con em mình khi ở nhà.