Tận dụng nguồn lực sáng tạo từ giảng đường

Tiếp cận theo chuỗi giá trị

Với đặc thù kết hợp tri thức văn hóa, năng lực sáng tạo, công nghệ, truyền thông, quản trị và thị trường, công nghiệp văn hóa đòi hỏi đào tạo nhân lực theo hướng liên ngành, gắn kiến thức chuyên môn với thực hành và khả năng tham gia vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ hình thành ý tưởng đến sản xuất, phân phối và thương mại hóa sản phẩm. Đây cũng là hướng tiếp cận đang được triển khai tại một số cơ sở giáo dục đại học.

Tại Đại học Quốc gia Hà Nội, sự hội tụ của các lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, khoa học tự nhiên, công nghệ, nghệ thuật và quản trị tạo điều kiện phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng liên ngành, kết hợp bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa với nghiên cứu, sáng tạo, ứng dụng công nghệ và phát triển sản phẩm, dịch vụ có giá trị kinh tế.

Báo cáo Đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Đặng Hồng Sơn cho biết, đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa là một trong những hướng phát triển chủ đạo của nhà trường. Hiện có 13/29 ngành đào tạo trình độ cử nhân trực tiếp cung cấp nhân lực cho 10 ngành công nghiệp văn hóa; và 6 ngành hỗ trợ.

Năm 2026, chỉ tiêu tuyển sinh của nhóm ngành công nghiệp văn hóa chiếm 48,1%; nếu tính cả các ngành hỗ trợ, tỷ lệ này đạt 66,6% tổng chỉ tiêu. Khảo sát sinh viên tốt nghiệp năm 2024 cho thấy tỷ lệ có việc làm ở nhóm ngành công nghiệp văn hóa đạt 91%, trong đó 62,4% làm đúng ngành hoặc ngành liên quan.

Nhà trường tham gia chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa thông qua 4 trụ cột: đào tạo nhân lực sáng tạo; quản trị và phát triển nền tảng tri thức; nghiên cứu, tư vấn chính sách và cung cấp nội dung cho sản phẩm công nghiệp văn hóa; đổi mới sáng tạo, số hóa di sản và kết nối chuyển giao.

Tại Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, công nghiệp văn hóa là cấu phần quan trọng trong hệ sinh thái đào tạo. Theo đại diện nhà trường, giai đoạn 2021 - 2026, trong tổng số 4.950 người học, nhóm ngành đào tạo trực tiếp phục vụ công nghiệp văn hóa và nhóm ngành hỗ trợ chiếm 90,3%. Quá trình đào tạo gắn với nghiên cứu, thực hành sáng tạo và nhu cầu thị trường, từ nhận diện, phát huy tài nguyên văn hóa đến thiết kế, phát triển sản phẩm, tổ chức hoạt động và thương mại hóa. Nhà trường đồng thời chú trọng nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao tri thức, tư vấn chính sách và thúc đẩy hợp tác giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, nghệ sĩ, cộng đồng.

Tiếp cận công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị liên ngành cũng là hướng đi của các cơ sở giáo dục tư thục, trong đó có Trường Đại học FPT. Phó Hiệu trưởng Nguyễn Kim Ánh cho biết, chương trình đào tạo của nhà trường chú trọng thực hành và học tập thông qua dự án, bao quát nhiều lĩnh vực như nghiên cứu, phát triển ý tưởng, sáng tạo nội dung, thiết kế, nhiếp ảnh, video, âm thanh, truyền thông, quảng cáo, tổ chức sự kiện, marketing số, thiết kế tương tác, công nghệ số, phân tích dữ liệu, AI, quản trị dự án và kinh doanh.

Các cuộc thi, đồ án và sự kiện tạo môi trường để sinh viên thử nghiệm ý tưởng, kết nối chuyên gia và đưa sản phẩm đến công chúng. Nhà trường cũng chú trọng trang bị nền tảng văn hóa cho toàn thể sinh viên, góp phần phát triển công chúng và nhu cầu đối với các sản phẩm văn hóa.

Gắn đào tạo với thực hành, sản xuất sáng tạo

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ Hai, có nhiều quy định liên quan đến đào tạo nguồn nhân lực công nghiệp văn hóa, đào tạo liên ngành, gắn đào tạo với dự án, sản phẩm, doanh nghiệp và nền tảng số; đồng thời quy định sản xuất, kinh doanh trong quá trình đào tạo và vấn đề sở hữu, thương mại hóa sản phẩm do các bên cùng tạo ra…

Đại diện Trường Đại học FPT nhận định, cơ sở giáo dục đại học có thể tham gia nhiều khâu của chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, từ đào tạo, nghiên cứu, sáng tạo đến sản xuất thử, tổ chức không gian sáng tạo, ươm tạo dự án, phát triển khởi nghiệp, chuyển giao và thương mại hóa kết quả sáng tạo trong phạm vi pháp luật cho phép. Vì vậy, cần xác định rõ vị trí của các cơ sở đào tạo, nghiên cứu với tư cách là chủ thể của hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Yêu cầu đặt ra là tạo hành lang pháp lý cho mô hình đào tạo gắn với sản phẩm, dự án và thị trường, đồng thời khuyến khích khả năng tạo ra giá trị từ hoạt động sáng tạo. Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi phương thức sản xuất và phân phối sản phẩm văn hóa, khởi nghiệp công nghiệp văn hóa cũng cần được xem là một nội dung quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực.

Một vấn đề khác là cơ chế đào tạo gắn với thực hành và sản xuất sáng tạo. Đại diện Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật đề nghị quy định rõ hơn cơ chế pháp lý cho mô hình đào tạo gắn với thực hành, sáng tạo và sản xuất sản phẩm công nghiệp văn hóa. Theo đó, cần nghiên cứu cơ chế học tập thông qua dự án và sản xuất sáng tạo, cho phép người học trực tiếp tham gia quá trình hình thành, phát triển, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm dưới sự hướng dẫn của cơ sở đào tạo và các đối tác trong ngành. Cách tiếp cận này giúp gắn kiến thức với thực tiễn nghề nghiệp, đồng thời mở rộng cơ hội để ý tưởng sáng tạo được thử nghiệm và phát triển thành sản phẩm cụ thể.

Cùng với cơ chế đào tạo là dự báo nhu cầu nhân lực công nghiệp văn hóa ở cấp quốc gia. Dữ liệu từ cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và cơ quan quản lý cần được kết nối, tạo căn cứ điều chỉnh chương trình, phát triển ngành đào tạo mới và xác định quy mô đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế.

Trong khi đó, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn kiến nghị luật hóa trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa trong cơ sở giáo dục đại học; cho phép sử dụng tài sản công của trường như bảo tàng đại học, studio, không gian sáng tạo phục vụ hoạt động ươm tạo, trình diễn, thử nghiệm sản phẩm; đồng thời áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các dự án của nhà trường...