Tái cơ cấu hệ thống giáo dục theo hướng nào?

Nguồn: ITN

Trưởng ban Hỗ trợ chất lượng giáo dục đại học, Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập Lê Viết Khuyến cho rằng, hệ thống giáo dục nước ta đang có hướng đi bất hợp lý. Học sinh học xong phổ thông lại đáo lại học trung học nghề, trung cấp chuyên nghiệp. Sinh viên học xong cao đẳng muốn liên thông lên đại học lại phải quay lại thi đại học cùng với học sinh trung học phổ thông. Đây là một vòng luẩn quẩn, gây tốn kém thời gian và tiền bạc và nếu cứ theo đà này mục tiêu tới năm 2020 đất nước sẽ khó trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Còn theo nguyên Phó thủ tướng Trần Phương, hiện tại khung chương trình đại học nước ta quá cứng nhắc và thừa thãi, như vậy là lãng phí thời gian của thanh niên. Dẫn chứng là hiện nay nước ta có 500.000 doanh nghiệp tư nhân, những công ty này chỉ cần trình độ trung cấp kế toán là đủ, nhưng chúng ta lại đào tạo quá nhiều cử nhân đai học, cung - cầu mất cân đối, dẫn tới nhiều cử nhân ra trường không có việc làm.
 
Trước những bất cập về đào tạo nhân lực, các ý kiến đều cho rằng thời gian tới cần triệt để phân luồng người học sau trung học cơ sở và Nhà nước có chính sách khuyến khích phân luồng như chỉ tiêu đào tạo, phân bổ ngân sách, chính sách học phí, học bổng… xây dựng một hệ thống giáo dục mở, bảo đảm cơ chế liên thông giữa ngành học, bậc học; quy hoạch đào tạo nhân lực mềm dẻo, thường xuyên được điều chỉnh cho phù hợp với dịch chuyển cơ cấu kinh tế của từng vùng miền, địa phương… Cùng với đó, sớm thành lập hệ thống các trường trung học nghề bằng ba giải pháp là đổi tên trường trung cấp nghề thành trung học nghề, điều chỉnh lại mục tiêu và chương trình đào tạo, bảo đảm học sinh tốt nghiệp trung học nghề vừa có trình độ học vấn để có thể học lên khi có cơ hội, vừa có nghề nghiệp thành thạo; chuyển đổi các trường trung cấp chuyên nghiệp theo hai hướng là cao đẳng thực hành và trung học nghề; hợp nhất một phần trường trung học phổ thông với các cơ sở dạy nghề ở địa phương để chuyển các trường trung học nghề. Bên cạnh đó, quy hoạch lại nhiệm vụ cho các trường đại học theo hai hướng là nghiên cứu và nghề nghiệp - ứng dụng. Trong đó, hướng nghiên cứu chủ yếu cho các trường đại học trọng điểm; các trường đại học địa phương và các trường của các bộ, ngành chủ yếu đi theo hướng nghề nghiệp ứng dụng, bám sát nhu cầu nhân lực của địa phương. Đây là phương án tối ưu nhằm đẩy mạnh phân luồng sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở.

Ngoài ra, cũng cần ban hành các chuẩn quốc gia về giáo dục; khẩn trương xây dựng mạng lưới các trung tâm kiểm định độc lập; từng bước sáp nhận một số viện nghiên cứu khoa học vào các trường đại học trọng điểm để hình thành các trường đại học trọng điểm, hình thành các đại học theo hướng nghiên cứ; tổ chức lại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại từng địa phương để hình thành các cao đẳng, đại học cộng đồng…
 
Theo nguyên Phó chủ tịch Nước Nguyễn Thị Bình, việc tái cơ cấu hệ thống giáo dục Việt Nam, với mỗi trường đại học, cao đẳng, cần xác định rõ vị trí của từng loại trường, mục tiêu cụ thể, từ đó xây dựng chương trình đào tạo như thế nào, yêu cầu trường đó làm nhiệm vụ gì chứ không đơn giản là phác họa hệ thống đại học chung chung. Nguyên Phó thủ tướng Trần Phương cũng nhấn mạnh, điều quan trọng là nền giáo dục cần phải song hành với nền kinh tế. Nền kinh tế đòi hỏi nguồn nhân lực như thế nào thì sẽ đào tạo ra nguồn nhân lực đó, linh hoạt trong từng giai đoạn. Nhà nước cũng cần có chính sách đối với từng ngành nghề để thu hút, hấp dẫn nguồn nhân lực.
 
Đây không phải là lần đầu tiên, vấn đề tái cơ cấu hệ thống giáo dục Việt Nam được các chuyên gia giáo dục bàn luận. Nhưng dù có tái cơ cấu như thế nào đi nữa cũng cần bảo đảm các nguyên tắc là hệ thống giáo dục phải bảo đảm là hệ thống của dân, do dân và vì dân; bảo đảm được tính dân tộc và tính hiện đại; bảo đảm được sứ mệnh phát triển nhân cách cho mỗi con người, phát triển nhân lực quốc gia để phát triển đất nước; bảo đảm được tính học suốt đời; bảo đảm tính chỉnh thể của hệ thống; bảo đảm tính tương thích của hệ thống chuẩn quốc tế và hội nhập. Từ đó, tiến tới một hệ thống giáo dục quốc dân.