Sửa Luật Bảo vệ môi trườngCắt giảm thủ tục, mở đường cho chuyển đổi xanh

Chuyển từ kiểm soát ô nhiễm sang kiến tạo tăng trưởng xanh

Ngày 5/6, tại Nghệ An, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Diễn đàn Quốc gia về môi trường và khí hậu: từ chính sách đến hành động.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết thế giới đang đối mặt đồng thời với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và cạn kiệt tài nguyên. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường sống mà còn tác động trực tiếp tới năng lực cạnh tranh và triển vọng phát triển của các quốc gia.

Theo ông Thành, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu không còn là yêu cầu mang tính lựa chọn mà đã trở thành điều kiện để nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế và bảo đảm phát triển dài hạn. Dù Việt Nam đã đạt nhiều kết quả trong hoàn thiện thể chế môi trường và khí hậu, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn khá lớn. Trong khi đó, nhiều vấn đề môi trường đang trở nên cấp bách hơn, từ ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn đến áp lực xử lý chất thải, phát thải khí nhà kính và yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế về khí hậu.

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc nghiên cứu sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là cơ hội để hoàn thiện thể chế phù hợp với giai đoạn phát triển mới. Chính sách môi trường cần chuyển từ tư duy chỉ kiểm soát ô nhiễm sang kiến tạo hành lang pháp lý cho chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, quản lý phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh, việc sửa Luật lần này cần được nhìn nhận như cuộc đổi mới tư duy quản lý. Theo ông, Luật phải chuyển từ "cấm đoán" sang "kiến tạo", từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" gắn với quản lý rủi ro. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, Luật cần tập trung vào các nguyên tắc và khung chính sách, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình; đồng thời mở đường cho chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn.

Đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính

Thông tin về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường 2020, Cục trưởng Cục Môi trường Tăng Thế Cường cho biết, dự thảo sửa đổi 82 trong tổng số 171 điều của Luật hiện hành.

Điểm nổi bật nhất là đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính trong lĩnh vực môi trường. Nếu được thông qua, thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ đối với người dân, doanh nghiệp sẽ giảm hơn 52%. Đồng thời, số dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép môi trường cũng giảm trên 90% nhờ đơn giản hóa tiêu chí phân loại theo mức độ tác động môi trường.

Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục đẩy mạnh phân cấp cho địa phương, với 96% hoạt động thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và 95% việc cấp giấy phép môi trường được giao cho cấp tỉnh thực hiện.

Trong lĩnh vực quản lý chất thải, dự thảo bổ sung các quy định thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và phát triển kinh tế tuần hoàn. Chính phủ sẽ quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc, đồng thời hoàn thiện cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Chuyển đổi số là nội dung xuyên suốt của dự thảo Luật. Các cơ sở phát sinh chất thải phải cập nhật dữ liệu điện tử; hệ thống quản lý chất thải được xây dựng trên nền tảng số, cho phép theo dõi và truy xuất dòng chất thải theo thời gian thực.

Đối với quản lý chất lượng môi trường, dự thảo bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm không khí, kiểm kê khí thải và kiểm soát phát thải từ giao thông. Phương thức quản lý chuyển từ bị động xử lý sang chủ động dự báo và phòng ngừa.

Trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, dự thảo chuyển từ “giảm nhẹ phát thải” sang “quản lý phát thải”, rút ngắn chu kỳ kiểm kê khí nhà kính xuống hằng năm và bổ sung cơ chế trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải, hướng tới thị trường carbon.

Từ thực tiễn triển khai Luật Bảo vệ môi trường 2020, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An Nguyễn Duy Nhật kiến nghị việc sửa đổi Luật cần bảo đảm rõ ràng, đồng bộ và dễ áp dụng hơn. Trong đó, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường; duy trì nguyên tắc phân loại rác tại nguồn; thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và thiết kế cơ chế phân cấp phù hợp với năng lực từng địa phương.

Liên quan đến quản lý phát thải khí nhà kính, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu Nguyễn Tuấn Quang đề xuất cần hoàn thiện tiêu chí xác định các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải trong giai đoạn đầu hình thành thị trường carbon. Theo đó, kiểm kê khí nhà kính cần được thực hiện hằng năm; đồng thời giao UBND cấp tỉnh tổ chức kiểm kê trên địa bàn và xây dựng danh mục cơ sở bắt buộc kiểm kê. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ xây dựng hệ thống kiểm kê trực tuyến, cho phép đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm phát thải, phân bổ hạn ngạch và theo dõi hoạt động tạo tín chỉ carbon, phục vụ quản lý thị trường carbon trong tương lai.

Tiếp thu các ý kiến tại diễn đàn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng lấy hiệu quả thực thi làm trung tâm. Thời gian tới, ngành sẽ chuyển mạnh sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu số, hệ thống quan trắc tự động và giám sát thời gian thực; đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản lý môi trường. Ưu tiên xử lý các vấn đề nổi cộm như ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, chất thải rắn sinh hoạt, rác thải nhựa, ô nhiễm lưu vực sông, làng nghề và các nguồn phát thải lớn.