Siết chặt quản lý khoáng sản từ gốc

Bảo đảm nguồn vật liệu cho đầu tư công

Thực tiễn cho thấy, nếu buông lỏng quản lý khoáng sản, hệ lụy không chỉ dừng lại ở thất thoát tài nguyên mà còn kéo theo nguy cơ đầu cơ, tăng giá vật liệu, làm chậm tiến độ và đội vốn đầu tư công.

Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, chỉ cần thiếu hụt vật liệu trong thời gian ngắn, dây chuyền thi công các dự án hạ tầng có thể bị gián đoạn, kéo theo nguy cơ điều chỉnh tổng mức đầu tư. Bởi vậy, bài toán của Hà Nội không chỉ là "có đủ vật liệu", mà quan trọng hơn là kiểm soát chặt chẽ toàn bộ vòng đời khoáng sản, từ quy hoạch, cấp phép, khai thác cho đến vận chuyển và sử dụng.

Năm 2025 cũng là thời điểm Luật Địa chất và Khoáng sản chính thức có hiệu lực, trao thêm quyền chủ động cho địa phương trong quản lý tài nguyên. Trên cơ sở đó, Hà Nội đã chỉ đạo các sở, ngành tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn.

Theo thống kê, toàn thành phố hiện có trên 10 mỏ khoáng sản được cấp phép khai thác đất, cát, đá làm vật liệu xây dựng thông thường. Sau năm 2024 đã xử lý hàng trăm vụ vi phạm trong lĩnh vực này. Bước sang năm 2025, yêu cầu kiểm soát được đặt ra ở mức cao hơn, tập trung vào ranh giới mỏ, công suất, trữ lượng và phương pháp khai thác.

Theo các chuyên gia, khai thác khoáng sản phục vụ đầu tư công cần được nhìn nhận như một hoạt động có điều kiện nghiêm ngặt. Nếu không kiểm soát chặt ngay từ khâu cấp phép và giám sát trữ lượng, nguy cơ thất thoát tài nguyên và méo mó thị trường vật liệu là rất lớn. Chính vì vậy, Hà Nội đặc biệt coi trọng việc ngăn chặn tình trạng lợi dụng san lấp mặt bằng, thăm dò để khai thác khoáng sản trái phép, đồng thời kiểm soát chặt khâu vận chuyển nhằm bảo đảm an ninh, trật tự.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong năm 2025 là việc thành phố chủ động áp dụng cơ chế đặc thù trong quản lý khoáng sản phục vụ đầu tư công. Theo Quyết định số 5340/QĐ-UBND ngày 28/10/2025, Hà Nội đã phê duyệt khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản tại ba mỏ cát Cổ Đô, Thanh Chiểu (xã Cổ Đô) và Liên Mạc (phường Thượng Cát). Việc không đấu giá nhằm ưu tiên nguồn cung vật liệu cho các dự án quan trọng quốc gia, công trình đầu tư công khẩn cấp và các chương trình mục tiêu quốc gia, song vẫn đặt các mỏ này dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan chuyên môn.

Theo nhận định của các chuyên gia xây dựng, cơ chế không đấu giá, nếu được quản lý minh bạch và đúng đối tượng sử dụng, sẽ giúp giảm áp lực thiếu vật liệu, hạn chế tình trạng "chạy mỏ", đồng thời bảo đảm vật liệu được đưa đúng vào các công trình trọng điểm.

Kiểm soát thị trường và giá vật liệu

Quản lý khoáng sản không thể tách rời quản lý thị trường vật liệu xây dựng. Trước diễn biến giá vật liệu xây dựng có nhiều biến động, UBND TP. Hà Nội đã ban hành công văn tăng cường các giải pháp bình ổn giá và cập nhật công bố giá vật liệu xây dựng trên địa bàn.

Theo đó, Sở Xây dựng được giao chủ trì xây dựng Quy chế phối hợp giữa các Sở: Xây dựng, Tài chính, Công thương, Nông nghiệp và Môi trường, cùng UBND các xã, phường trong việc cung cấp thông tin, tổng hợp và công bố giá vật liệu. Cơ chế phối hợp này được kỳ vọng tạo ra kênh thông tin minh bạch, đồng bộ, phản ánh kịp thời biến động thị trường, hạn chế tình trạng đầu cơ, găm hàng, thao túng giá. Việc Hà Nội yêu cầu cập nhật, công bố giá thường xuyên và kiểm soát chặt nguồn gốc vật liệu là bước đi cần thiết để giữ ổn định thị trường.

Cùng với đó, Sở Công thương được giao tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi kinh doanh vật liệu không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng kém chất lượng; Công an thành phố vào cuộc xác minh các trường hợp kê khai giá không trung thực, xuất hóa đơn không đúng giá bán.

Song song với kiểm soát thị trường, Hà Nội cũng yêu cầu các chủ đầu tư và ban quản lý dự án tận dụng tối đa nguồn vật liệu hợp pháp sẵn có. Ngay từ khâu lập dự án và thiết kế kỹ thuật, đơn vị tư vấn phải khảo sát kỹ chỉ tiêu cơ lý của đất đào nền đường, khuôn đường để tái sử dụng cho công trình, hạn chế tối đa việc đào bỏ rồi mua vật liệu mới. Thành phố đồng thời khuyến khích đầu tư công nghệ tái chế đất đào, bê tông nhựa cũ, gạch vỡ… nhằm giảm áp lực lên các mỏ khoáng sản và phù hợp với mục tiêu kinh tế tuần hoàn.

Khoáng sản - "chìa khóa" phát triển hạ tầng bền vững

Không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt, Hà Nội đang rà soát, tổng hợp nhu cầu sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường cho giai đoạn 2025 - 2030. Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao xây dựng quy hoạch phương án thăm dò, khai thác khoáng sản, đồng thời báo cáo UBND thành phố trình Chính phủ về cơ chế đặc thù trong cấp phép khai thác, bao gồm cả phương án huy động nguồn vật liệu từ các tỉnh lân cận để phục vụ các dự án trọng điểm của Thủ đô.

Theo góc nhìn của giới chuyên gia, cách làm này thể hiện tư duy quản lý khoáng sản chủ động, có tầm nhìn dài hạn. Khi nhu cầu đầu tư công bước vào chu kỳ cao, nếu không chuẩn bị trước nguồn vật liệu, địa phương rất dễ rơi vào thế bị động. Việc gắn quản lý khoáng sản với quy hoạch phát triển đô thị và bảo vệ môi trường cũng được xem là yếu tố quyết định để bảo đảm phát triển bền vững.

Thực tiễn năm 2025 cho thấy, quản lý chặt chẽ khoáng sản không chỉ là yêu cầu bảo vệ tài nguyên, mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả các công trình trọng điểm. Khi khoáng sản được khai thác đúng quy hoạch, đúng pháp luật và phục vụ đúng mục tiêu, Hà Nội không chỉ có đủ vật liệu cho hạ tầng, mà còn giữ vững kỷ cương quản lý nhà nước và môi trường sinh thái.

Trong bối cảnh Luật Địa chất và Khoáng sản đã có hiệu lực và nhu cầu đầu tư công tiếp tục gia tăng, việc Hà Nội đặt trọng tâm vào quản lý chặt chẽ khoáng sản đang được đánh giá là hướng đi đúng, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển hạ tầng và đô thị bền vững trong những năm tới.